നാനാസത്വസ്വരാലാപമുഗ്ധീകൃതജഗത്ത്രയാഃ । തത്ര ഗൂഢരഹസ്യാനി ഗായംത്യഃ പ്രേമവിഹ്വലാഃ
വിവിധ സ്വരങ്ങളിലും ഗീതങ്ങളിലും മൂന്നു ലോകത്തെയും ആകര്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, അവിടെ പ്രണയഭാവത്തില് മുങ്ങി രഹസ്യങ്ങള് പാടുന്നവരാണ്.
ദേവകന്യാസ്തതഃ സവ്യേ ദിവ്യവേഷാരസോജ്ജ്വലാഃ । നാനാവൈദിഗ്ധ്യനിപുണാ ദിവ്യഭാവഭരാന്വിതാഃ
അതിനുശേഷം ഇടതുവശത്ത് ദിവ്യവേഷവും ദിവ്യഭാവവും നിറഞ്ഞ ദേവകന്യകള്, പലകലകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ഉണ്ട്.
സൌംദര്യാതിശയേനാഢ്യാഃ കടാക്ഷാതിമനോഹരാഃ । നിര്ലജ്ജാസ്തത്ര ഗോവിംദേ തദംഗസ്പര്ശനോദ്യതാഃ
അവരെല്ലാം അത്യന്തം മനോഹരവും, കാഴ്ച്ചയില് ആകര്ഷകവുമാണ്. ലജ്ജയില്ലാതെ, അവര് ഗോവിന്ദന്റെ ശരീരസ്പര്ശത്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തദ്ഭാവമഗ്നമനസഃ സ്മിതസാചി നിരീക്ഷണാഃ । മംദിരസ്യ തതോ ബാഹ്യേ പ്രിയയാ വിശദാവൃതേ
കൃഷ്ണഭാവത്തില് മനസ്സ് ലയിച്ചവരും, പുഞ്ചിരിയോടെ ചോരിയുള്ള കണികകളോടെ നോക്കുന്നവരും, ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തു പ്രിയയാല് വലയംചെയ്യപ്പെട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു.
സമാനവേഷവയസഃ സമാനബലപൌരുഷാഃ । സമാനഗുണകര്മാണഃ സമാനാഭരണപ്രിയാഃ
വേഷവും വയസ്സും ഒരുപോലെയും, ശക്തിയും ധൈര്യവും ഒരുപോലെയും, ഗുണങ്ങളിലും പ്രവൃത്തികളിലും ഒരുപോലെയും, അലങ്കാരങ്ങള് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതിലും ഒരുപോലെയാണ്.
സമാനസ്വരസംഗീത വേണുവാദനതത്പരാഃ । ശ്രീദാമാ പശ്ചിമേ ദ്വാരേ വസുദാമാ തഥോത്തരേ
ഗാനത്തിലും സ്വരത്തിലും ഒരുപോലെയും, വംശി വായിക്കുന്നതില് താല്പര്യവും ഉള്ളവരാണ്. പടിഞ്ഞാറ് വാതിലില് ശ്രീദാമയും, വടക്കേ വാതിലില് വസുദാമയും നിലകൊള്ളുന്നു.
സുദാമാ ച തഥാ പൂര്വേ കിംകിണീ ചാപി ദക്ഷിണേ । തദ്ബാഹ്യേ സ്വര്ണപീഠേ ച സുവര്ണമംദിരാവൃതേ
കിഴക്കേ വാതിലില് സുദാമയും, തെക്കേ വാതിലില് കിങ്കിണിയും ഉണ്ട്. പുറത്തു പൊന്നിന്റെ പീഠങ്ങളിലും പൊന്നിന്റെ മന്ദിരങ്ങളില് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ണവേദ്യംതരസ്ഥേ തു സ്വര്ണാഭരണഭൂഷിതേ । സ്തോകകൃഷ്ണം സുഭദ്രാദ്യൈര്ഗോപാലൈരയുതായുതൈഃ
പൊന്നിന്റെ മുറ്റത്ത്, പൊന്നാലങ്കാരങ്ങളോടെ, സ്റ്റോകകൃഷ്ണനും സുഭദ്രയും അനേകം ഗോപാലരും ഉണ്ട്.
ശൃംഗവീണാവേണുവേത്രവയോവേഷാകൃതിസ്വരൈഃ । തദ്ഗുണധ്യാനസംയുക്തൈര്ഗായദ്ഭിരപി വിഹ്വലൈഃ
കുരുവിനയും വീണയും വംശിയും ദണ്ഡും, യൗവനവും വേഷവും രൂപവും സ്വരവും, കൃഷ്ണന്റെ ഗുണങ്ങള് ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, ഭാവപൂര്വ്വം പാടുന്നവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ചിത്രാര്പിതൈശ്ചിത്രരൂപൈഃ സദാനംദാശ്രുവര്ഷിഭിഃ । പുലകാകുലസര്വാംഗൈര്യോഗീംദ്രൈരിവ വിസ്മിതൈഃ
വിവിധ ഭക്തിസമര്പ്പണങ്ങളോടും അത്ഭുതരൂപങ്ങളോടും, എപ്പോഴും ആനന്ദാശ്രു വര്ഷിച്ചുകൊണ്ടും, ശരീരമൊക്കെയും രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞവരും, മഹായോഗിമാരെപ്പോലെ അത്ഭുതപ്പെട്ടവരുമാണ്.
ക്ഷരത്യയോഭിര്ഗോവിംദൈരസംഖ്യാതൈരുപാവൃതമ് । തദ്ബാഹ്യേ സ്വര്ണപ്രാകാരേ കോടിസൂര്യസമുജ്ജവലേ
അവിടെ അനേകം ഗോവിന്ദന്മാരാല് നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പുറത്തു, കോടിയോളം സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെ ദീപ്തമായ പൊന്നിന്റെ മതിലുണ്ട്.
ചതുര്ദിക്ഷുമഹോദ്യാനം മംജുസൌരഭമോഹിതേ । പശ്ചിമേ സംമുഖേ ശ്രീമത്പാരിജാതദ്രുമാശ്രയേ
നാലു ദിശകളിലും വലിയ തോട്ടങ്ങള് മനോഹരമായ സുഗന്ധത്തോടെ ആകര്ഷിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് നേരെ, മഹത്വമുള്ള പാരിജാതവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിലാണ്.
തദധസ്തു സ്വര്ണപീഠേ സ്വര്ണമംഡനമംഡിതേ । തന്മധ്യേ മണിമാണിക്യ ദിവ്യസിംഹാസനോജ്ജ്വലേ
അതിനടിയിൽ പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ചിരുന്ന പീഠത്തിൽ, പൊന്നിൻ അലങ്കാരങ്ങൾകൊണ്ട് ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും, അതിന്റെ നടുവിൽ മണികളും മാനിക്യങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തമായ ദിവ്യമായ സിംഹാസനം പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
തത്രോപരി പരാനംദം വാസുദേവം ജഗത്പ്രഭുമ് । ത്രിഗുണാതീതചിദ്രൂപം സര്വകാരണകാരണമ്
അതിന്മേൽ പരമാനന്ദസ്വരൂപനായ വാസുദേവൻ, ലോകത്തിന്റെ പ്രഭു, മൂന്നു ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമായ ചൈതന്യരൂപൻ, എല്ലാത്തിനും കാരണം ആയവൻ, ഇരുന്നു.
ഇംദ്രനീലഘനശ്യാമം നീലകുംചിതകുംതലമ് । പദ്മപത്രവിശാലാക്ഷം മകരാകൃതികുംഡലമ്
ഇന്ദ്രനീലക്കല്ലുപോലെയുള്ള കനല്പോലെയുള്ള നീലനിറം, കുരുളായ കറുത്ത മുടി, താമരയിലുപോലെയുള്ള വിശാലമായ കണ്ണുകൾ, മകരത്തിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയായിരുന്നു അവന്റെ ഭംഗി.
ചതുര്ഭുജം തു ചക്രാസിഗദാശംഖാംബുജായുധമ് । ആദ്യംതരഹിതം നിത്യം പ്രധാനം പുരുഷോത്തമമ്
നാലു കൈകളിൽ ചക്രം, വാൾ, ഗദ, ശംഖം, താമരപ്പൂ—ഇവ ആയുധങ്ങളായി പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്തവൻ, ശാശ്വതൻ, പ്രധാനമായ പുരുഷോത്തമൻ.
ജ്യോതീരൂപം മഹദ്ധാമ പുരാണം വനമാലിനമ് । പീതാംബരധരം സ്നിഗ്ധം ദിവ്യഭൂഷണഭൂഷിതമ്
പ്രകാശമുള്ള ദിവ്യരൂപം, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ, അനാദിയായവൻ, വനപൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച മാല ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, സ്നിഗ്ധനും ദിവ്യാഭരണങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ദിവ്യാനുലേപനം രാജച്ചിത്രിതാംഗ മനോഹരമ് । രുക്മിണീ സത്യഭാമാ ച നാഗ്നജിതീ സുലക്ഷണാ
ദിവ്യമായ സുഗന്ധതൈലം പുരട്ടിയ, രമണീയമായ ശരീരഭാഗങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച, മനോഹരൻ; കൂടെ രുക്മിണി, സത്യഭാമ, നാഗ്നജിതി, സുലക്ഷണാ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
മിത്രവിംദാനുവിംദാ സുനംദാ ജാംബവതീ പ്രിയാ । സുശീലാ ചാഷ്ടമഹിലാ വാസുദേവപ്രിയാസ്തതഃ
മിത്രവിന്ദ, അനുവിന്ദ, സുനന്ദ, പ്രിയയായ ജാംബവതി, സുശീല—ഇവരൊക്കെ ആറ് സ്ത്രീകൾ കൂടി, ആഷ്ടമഹിളകൾ, വാസുദേവനു ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.
ഉദ്ഭ്രാജിതാഃ പാരിഷദാ വൃതയോര്ഭക്തിതത്പരാഃ । ഉത്തരേ സുമഹോദ്യാനേ ഹരിചംദനസംശ്രയേ
അവിടെ ഭക്തിയോടെ സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രകാശമുള്ള പരിചാരകർ ഒത്തുചേർന്നിരുന്നു; വടക്കേ ഭാഗത്തുള്ള വലിയ തോട്ടത്തിൽ, ഹരിച്ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളുടെ സുഗന്ധത്തിൽ ആകയായിരുന്നു.
തത്രാധസ്തു സ്വര്ണപീഠേ മണിമംഡപമംഡിതേ । തന്മധ്യേ ഹേമനിര്മാണദലേ സിംഹാസനോജ്ജവലേ
അവിടെ, താഴെ, പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച പീഠത്തിൽ, മണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച മണ്ഡപം; അതിന്റെ നടുവിൽ പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച ദളത്തിൽ, ദീപ്തമായ സിംഹാസനം തെളിഞ്ഞു നിന്നു.
തത്രൈവ സഹ രേവത്യാ സംകര്ഷണ ഹലായുധമ് । ഈശ്വരസ്യ പ്രിയാനംതമഭിന്നഗുണരൂപിണമ്
അവിടെ തന്നെ, രേവതിയോടൊപ്പം, സങ്കർഷണൻ, ഹലായുധൻ, ഭഗവാന്റെ പ്രിയൻ, ഗുണവും രൂപവും ഒന്നായവൻ ഇരുന്നിരുന്നു.
ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശം രക്താംബുജ ദലേക്ഷണമ് । നീലപട്ടധരം സ്നിഗ്ധം ദിവ്യഭൂഷാസ്രഗംബരമ്
ശുദ്ധമായ സ്ഫടികംപോലെയുള്ള പ്രകാശം, ചുവന്ന താമരപ്പൂവിന്റെ ദളങ്ങൾപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, നീലപട്ട് ധരിച്ച, സ്നിഗ്ധനും ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞവൻ.
മധുപാനേ സദാസക്തം മധുഘൂര്ണിതലോചനമ് । പ്രവീരദക്ഷിണേഭാഗേ മംജുനാഭ്യംതരസ്ഥിതേ
മധുരമായ മദ്യം എപ്പോഴും ആസ്വദിക്കുന്നവൻ, മദത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുറ്റി തിരിയുന്നവൻ; അവന്റെ വലതുവശത്ത് ധൈര്യശാലിയായ പ്രദ്യുമ്നൻ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
സംതാനവൃക്ഷമൂലേ തു മണിമംദിരമംഡിതമ് । തന്മധ്യേ മണിമാണിക്യ ദിവ്യസിംഹാസനോജ്ജ്വലേ
സന്താനവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ, മണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്ന മന്ദിരം; അതിന്റെ നടുവിൽ, മണികളും മാനിക്യങ്ങളും കൊണ്ട് ദീപ്തമായ സിംഹാസനം.
പ്രദ്യുമ്നം ച രതീ ദേവം തത്രോപരിസുഖസ്ഥിതമ് । ജഗന്മോഹനസൌംദര്യ്യസാരശ്രേണീരസാത്മകമ്
അവിടെ, മുകളിൽ, പ്രദ്യുമ്നനും രതിയും സന്തോഷത്തോടെ ഇരുന്നു; ലോകങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്ന സൗന്ദര്യത്തിന്റെ സാരമായവൻ.
അസിതാംഭോജപുംജാഭമരവിംദദലേക്ഷണമ് । ദിവ്യാലംകാരഭൂഷാഭിര്ദിവ്യഗംധാനുലേപനമ്
കറുത്ത താമരപ്പൂക്കളുടെ കൂട്ടംപോലെയുള്ള രൂപം, താമരയിലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ, ദിവ്യസുഗന്ധതൈലം പുരട്ടിയവൻ.
ജഗന്മുഗ്ധീകൃതാശേഷ സൌംദര്യാശ്ചര്യവിഗ്രഹമ് । പൂര്വോദ്യാനേ മഹാരണ്യേ സുരദ്രുമ സമാശ്രയേ
ലോകങ്ങളെ മുഴുവനും ആകർഷിക്കുന്ന അത്ഭുതമായ സൗന്ദര്യരൂപം; കിഴക്കേ തോട്ടത്തിൽ, മഹാവനത്തിനകത്ത്, ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിൽ.
തത്രാധസ്തു സ്വര്ണപീഠേ ഹേമമംഡപമംഡിതേ । തസ്യ മധ്യേ സ്ഥിരേ രാജദ്ദിവ്യസിംഹാസനോജ്ജ്വലേ
അവിടെ, താഴെ, പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച പീഠത്തിൽ, പൊന്നിൻ മണ്ഡപം അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും, അതിന്റെ നടുവിൽ ദൃഢമായ ദിവ്യപ്രഭയുള്ള സിംഹാസനം നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ദിവ്യോഷയാസമം ശ്രീമദനിരുദ്ധം ജഗത്പതിമ് । സാംദ്രാനംദഘനശ്യാമം സുസ്നിഗ്ധം നീലകുംതലമ്
അതിന്മേൽ, ദിവ്യസ്ത്രീയോടൊപ്പം, മഹത്വമുള്ള അനിരുദ്ധൻ, ലോകത്തിന്റെ നാഥൻ, ആനന്ദമേഘംപോലെയുള്ള കനൽനിറം, സുന്ദരമായ കറുത്ത കുരുള്മുടിയോടെ ഇരുന്നു.