പൂതനാദിവധസ്തത്ര യമലാര്ജുനഭംജനമ് । അധിഷ്ഠാതാ തത്ര ബാലഗോപാലഃ പംചമാബ്ദികഃ
അവിടെ പൂതനാദി വധവും യമലാർജുനവൃക്ഷം തകർത്തതും സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ ബാലഗോപാലൻ, അഞ്ചുവയസ്സുള്ളവൻ, പ്രധാനദൈവമാണ്.
നാമ്നാ ദാമോദരഃ പ്രോക്തഃ പ്രേമാനംദരസാര്ണവഃ । ദലം പ്രസിദ്ധമാഖ്യാതം സര്വശ്രേഷ്ഠദലോത്തമമ്
അവിടെയുള്ള ദൈവം ദാമോദരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, പ്രേമാനന്ദത്തിന്റെ രസസമുദ്രമാണ്; ഈ പ്രസിദ്ധമായ ദളം എല്ലാ ദളങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു.
കൃഷ്ണക്രീഡാ ച കിംജല്കീ വിഹാരദലമുച്യതേ । സിദ്ധപ്രധാനകിംജല്ക ദലം ച സമുദാഹൃതമ്
കൃഷ്ണന്റെ കളി പൊടിയായി അറിയപ്പെടുന്നു, അതിലെ വിനോദം ഇലപോലെയാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാന സിദ്ധന്മാരുടെ പൊടിയും ഇല എന്നപോലെയാണ് പറയുന്നത്.
പാര്വത്യുവാച-। വൃംദാരണ്യസ്യ മാഹാത്മ്യം രഹസ്യം വാ കിമദ്ഭുതമ് । തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ മഹാപ്രഭോ
പാർവതി ചോദിച്ചു: മഹാപ്രഭുവേ, വൃന്ദാവനത്തിന്റെ മഹത്വം, രഹസ്യം, അതിലെ അത്ഭുതം എന്നിവ എന്താണ്? ഞാൻ അതു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ഈശ്വര ഉവാച-। കഥിതം തേ പ്രിയതമേ ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യോത്തമോത്തമമ് । രഹസ്യാനാം രഹസ്യം യദ്ദുര്ലഭാനാം ച ദുര്ലഭമ്
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയപ്പെട്ടവളേ, ഞാൻ നിന്നോട് ഏറ്റവും രഹസ്യമായതും, രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും, അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായതും പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
ത്രൈലോക്യഗോപിതം ദേവി ദേവേശ്വരസുപൂജിതമ് । ബ്രഹ്മാദിവാംഛിതം സ്ഥാനം സുരസിദ്ധാദിസേവിതമ്
ദേവിയേ, അത് മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കുമപ്പുറം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദേവതാപതികളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു, ബ്രഹ്മാദികൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ദേവതകളും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്നതുമാണ് ആ സ്ഥലം.
യോഗീംദ്രാ ഹി സദാ ഭക്ത്യാ തസ്യ ധ്യാനൈകതത്പരാഃ । അപ്സരോഭിശ്ച ഗംധര്വൈര്നൃത്യഗീതനിരംതരമ്
യോഗിമാരുടെ പ്രഭുക്കൾ എന്നും ഭക്തിയോടെ അതിന്റെ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. അപ്പോഴും അപ്സരസുകളും ഗന്ധർവരും അവിടെ നിരന്തരം നൃത്തവും ഗാനം നടത്തുന്നു.
ശ്രീമദ്വൃംദാവനം രമ്യം പൂര്ണാനംദരസാശ്രയമ് । ഭൂരിചിംതാമണിസ്തോയമമൃതം രസപൂരിതമ്
ശോഭയുള്ള വൃന്ദാവനം അത്യന്തം മനോഹരവും പൂർണ്ണാനന്ദത്തിന്റെ ആധാരവുമാണ്. അതിലെ വെള്ളത്തിൽ അനവധി ചിന്താമണികളും അമൃതത്തിന്റെ രസവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷം ഗുരുദ്രുമം തത്ര സുരഭീവൃംദസേവിതമ് । സ്ത്രീം ലക്ഷ്മീം പുരുഷം വിഷ്ണും തദ്ദശാംശസമുദ്ഭവമ്
അവിടെ വലിയ വൃക്ഷം ഉണ്ട്, അനേകം കാമധേനുക്കൾ അതിനെ സേവിക്കുന്നു. സ്ത്രീ ലക്ഷ്മിയാണ്, പുരുഷൻ വിഷ്ണുവാണ്, ഇരുവരും ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ പത്ത് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
തത്ര കൈശോരവയസം നിത്യമാനംദവിഗ്രഹമ് । ഗതിനാട്യം കലാലാപസ്മിതവക്ത്രം നിരംതരമ്
അവിടെ യൗവനാവസ്ഥയിൽ, ശാശ്വതാനന്ദം നിറഞ്ഞ രൂപത്തിൽ, സദാ സുന്ദരമായ ചലനത്തിലും നൃത്തത്തിലും കലാപരമായ സംസാരത്തിലും പുഞ്ചിരിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുദ്ധസത്വൈഃ പ്രേമപൂര്ണൈര്വൈഷ്ണവൈസ്തദ്വനാശ്രിതമ് । പൂര്ണബ്രഹ്മസുഖേമഗ്നം സ്ഫുരത്തന്മൂര്തിതന്മയമ്
അവിടത്തെ വനത്തിൽ ശുദ്ധഹൃദയമുള്ള, പ്രേമം നിറഞ്ഞ വൈഷ്ണവന്മാർ വസിക്കുന്നു. അവർ പൂർണ്ണബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു, അവിടം ദൈവത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മത്തകോകിലഭൃംഗാദ്യൈഃ കൂജത്കലമനോഹരമ് । കപോലശുകസംഗീതമുന്മത്താലി സഹസ്രകമ്
മദം പിടിച്ച കുയിലുകളും തേൻചീറ്റികളും മനോഹരമായി കൂകുന്നു, കപോലത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന തത്തകൾ ആയിരംവിധം ഉന്മാദഗാനങ്ങൾ പാടുന്നു.
ഭുജംഗശത്രുനൃത്യാഢ്യം സകലാമോദവിഭ്രമമ് । നാനാവര്ണൈശ്ച കുസുമൈസ്തദ്രേണുപരിപൂരിതമ്
പാമ്പുകളുടെ ശത്രുവായവന്റെ നൃത്തം അവിടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, എല്ലാ ആനന്ദവും ആകർഷണവും അവിടെ ഉണ്ട്, വിവിധ വർണത്തിലുള്ള പുഷ്പങ്ങളുടെ പൊടിയാൽ ആ സ്ഥലം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പൂര്ണേംദുനിത്യാഭ്യുദയം സൂര്യമംദാംശുസേവിതമ് । അദുഃഖം ദുഃഖവിച്ഛേദം ജരാമരണവര്ജിതമ്
അവിടെ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ എന്നും ഉദയിക്കുന്നു, സൂര്യന്റെ മൃദുവായ കിരണങ്ങൾ അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു. അവിടെ ദുഃഖമില്ല, ദുഃഖം അവസാനിക്കുന്നു, വയസ്സും മരണവും ഇല്ല.
അക്രോധം ഗതമാത്സര്യമഭിന്നമനഹംകൃതമ് । പൂര്ണാനംദാമൃതരസം പൂര്ണപ്രേമസുഖാര്ണവമ്
അവിടെ കോപമില്ല, അസൂയയില്ല, ഭേദം ഇല്ല, അഹങ്കാരമില്ല; പൂർണ്ണാനന്ദവും അമൃതവും പൂർണ്ണപ്രേമസുഖവും നിറഞ്ഞ സമുദ്രമാണ്.
ഗുണാതീതം മഹദ്ധാമ പൂര്ണപ്രേമസ്വരൂപകമ് । വൃക്ഷാദിപുലകൈര്യത്ര പ്രേമാനംദാശ്രുവര്ഷിതമ്
ഗുണങ്ങളെ അതിജീവിച്ച മഹത്തായ ആധാരമാണ് അവിടം, പൂർണ്ണപ്രേമത്തിന്റെ സ്വരൂപം. അവിടെ വൃക്ഷാദികൾ പോലും പ്രേമാനന്ദത്തിൽ വിറയുന്നു, ആനന്ദാശ്രു ഒഴുകുന്നു.
കിം പുനശ്ചേതനായുക്തൈര്വിഷ്ണുഭക്തൈഃ കിമുച്യതേ । ഗോവിംദാംഘ്രിരജഃ സ്പര്ശാന്നിത്യം വൃംദാവനം ഭുവി
ചൈതന്യമുള്ള വിഷ്ണുഭക്തന്മാരെക്കുറിച്ച് പിന്നെ പറയേണ്ടതുണ്ടോ? ഗോവിന്ദന്റെ പാദധൂളിയുടെ സ്പർശം കൊണ്ടു വൃന്ദാവനം ഭൂമിയിൽ എന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.
സഹസ്രദലപദ്മസ്യ വൃംദാരണ്യം വരാടകമ് । യസ്യ സ്പര്ശനമാത്രേണ പൃഥ്വീ ധന്യാ ജഗത്ത്രയേ
സഹസ്രദളപദ്മത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗമാണ് വൃന്ദാവനം. അതിന്റെ ഒരു സ്പർശം മാത്രം മതി, ഭൂമി മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ഭാഗ്യവതിയാവുന്നു.
ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതരം രമ്യം മധ്യേ വൃംദാവനം ഭുവി । അക്ഷരം പരമാനംദം ഗോവിംദസ്ഥാനമവ്യയമ്
ഭൂമിയുടെ മധ്യത്തിൽ വൃന്ദാവനം ഏറ്റവും രഹസ്യവും മനോഹരവുമാണ്; അത് അക്ഷരവും പരമാനന്ദവും, ഗോവിന്ദന്റെ ശാശ്വതമായ വാസസ്ഥലവുമാണ്.
ഗോവിംദദേഹതോഽഭിന്നം പൂര്ണബ്രഹ്മസുഖാശ്രയമ് । മുക്തിസ്തത്ര രജഃസ്പര്ശാത്തന്മാഹാത്മ്യം കിമുച്യതേ
അത് ഗോവിന്ദന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടതല്ല, പൂർണ്ണബ്രഹ്മാനന്ദത്തിന്റെ ആധാരമാണ്. അവിടത്തെ ധൂളിയുടെ സ്പർശം കൊണ്ടുതന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും; അതിന്റെ മഹത്വം പിന്നെ എന്ത് പറയണം!
തസ്മാത്സര്വാത്മനാ ദേവി ഹൃദിസ്ഥം തദ്വനം കുരു । വൃംദാവനവിഹാരേഷു കൃഷ്ണം കൈശോരവിഗ്രഹമ്
അതിനാൽ, ദേവി, നിന്റെ മനസ്സിന്റെ ആഴത്തിൽ ആ വനം—കൃഷ്ണൻ ബാല്യകാലത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്ന വൃന്ദാവനം—നിന്നിൽ വസിപ്പിക്കണം.
കാലിംദീ ചാകരോദ്യസ്യ കര്ണികായാം പ്രദക്ഷിണാമ് । ലീലാനിര്വാണഗംഭീരം ജലം സൌരഭമോഹനമ്
അവിടെ യമുനാ നദി, കമലത്തിന്റെ നടുവിൽ ചുറ്റി ഒഴുകുന്നു; അവളുടെ വെള്ളം ലീലാഭരിതവും, ഗഹനവും, സുഗന്ധംകൊണ്ട് മനസ്സാകർഷകവുമാണ്.
ആനംദാമൃത തന്മിശ്രമകരംദഘനാലയമ് । പദ്മോത്പലാദ്യൈഃ കുസുമൈര്നാനാവര്ണസമുജ്ജവലമ്
ആ വെള്ളം ആനന്ദത്തിന്റെ അമൃതം കലർന്നതും, ഹംസകൾക്ക് വാസസ്ഥലവും, കമലങ്ങളും നീലോത്പലങ്ങളും വിവിധ വർണപുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതുമാണ്.
ചക്രവാകാദിവിഹഗൈര്മംജുനാനാകലസ്വനൈഃ । ശോഭമാനം ജലം രമ്യം തരംഗാതിമനോരമമ്
ചക്രവാകാദി പക്ഷികളുടെ മധുരമായ ഗാനം കൊണ്ടും, ആ മനോഹരമായ തിരകൾ കൊണ്ട് ആ വെള്ളം അത്യന്തം ആകർഷകവും മനോഹരവുമാണ്.
തസ്യോഭയതടീ രമ്യാ ശുദ്ധകാംചനനിര്മിതാ । ഗംഗാകോടിഗുണാ പ്രോക്താ യത്ര സ്പര്ശവരാടകഃ
അത് ഇരുവശത്തും ശുദ്ധമായ പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ തീരങ്ങളുണ്ട്; അവ ഗംഗയെക്കാൾ കോടികൾ ഗുണം വലുതാണ്, അവിടെ സ്പർശവരാടകം ഉണ്ട്.
കര്ണികായാം കോടിഗുണോ യത്ര ക്രീഡാരതോ ഹരിഃ । കാലിംദീകര്ണികാ കൃഷ്ണമഭിന്നമേകവിഗ്രഹമ്
ആ കമലത്തിന്റെ നടുവിൽ, ഹരി കോടികൾ ഗുണം അധികം ക്രീഡയിൽ ലീനനാണ്; യമുനയും ആ കമലകേന്ദ്രവും കൃഷ്ണനുമായി ഒന്നായ രൂപമാണ്.
പാര്വത്യുവാച। ഗോവിംദസ്യ കിമാശ്ചര്യം സൌംദര്യാകൃതവിഗ്രഹ । തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ ദയാനിധേ
പാർവതി ചോദിച്ചു: സൗന്ദര്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ ഗോവിന്ദന്റെ അത്ഭുതം എന്താണ്? അതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയാനിധേ, ദയവായി പറയൂ.
ഈശ്വര ഉവാച। മധ്യേ വൃംദാവനേ രമ്യേ മംജുമംജീരശോഭിതേ । യോജനാശ്രിതസദ്വൃക്ഷ ശാഖാപല്ലവമംഡിതേ
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ആ മനോഹരമായ വൃന്ദാവനത്തിന്റെ നടുവിൽ, മൃദുലമായ മണിമണികൾ മുഴങ്ങുന്നിടത്ത്, യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വലിയ വൃക്ഷങ്ങളും പച്ചിലകളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
തന്മധ്യേ മംജുഭവനേ യോഗപീഠം സമുജ്ജവലമ് । തദഷ്ടകോണനിര്മാണം നാനാദീപ്തിമനോഹരമ്
അതിനുള്ളിൽ മനോഹരമായ ഒരു തോട്ടത്തിൽ, എട്ടു ദിക്കുകളിലായി നിർമ്മിച്ച, വിവിധ പ്രകാശം പകർന്ന തേജസ്സുള്ള യോഗപീഠം ഉണ്ട്.
തസ്യോപരി ച മാണിക്യരത്നസിംഹാസനം ശുഭമ് । തസ്മിന്നഷ്ടദലം പദ്മം കര്ണികായാം സുഖാശ്രയമ്
അതിന്റെ മുകളിൽ മനോഹരമായ മാനിക്യരത്നസിംഹാസനം; അതിന്മേൽ എട്ടു ദളങ്ങളുള്ള കമലം, അതിന്റെ നടുവിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.