യജ്ഞപത്നീഗണാനാം ച തദീപ്സിതവരപ്രദമ് । അത്രാസുരോഽപി നിര്വാണം പ്രാപ ത്രിദശദുര്ലഭമ്
യജ്ഞപത്നിമാരുടെ കൂട്ടത്തിന് ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങൾ ഇവിടെ ലഭിക്കും. ഇവിടെ ഒരു അസുരനും ദേവന്മാർക്കു പോലും അപൂർവമായ മോക്ഷം നേടി.
ബ്രഹ്മമോഹനമത്രൈവ ദലം ബ്രഹ്മഹ്രദാവഹമ് । നൈര്ഋത്യാം തു ദലം പ്രോക്തമഷ്ടമം വ്യോമഘാതനമ്
ബ്രഹ്മാവിനെ മോഹിപ്പിച്ച സംഭവം ഇവിടെ, ബ്രഹ്മഹ്രദം ഉണ്ടാക്കുന്ന ദളവും ഉണ്ട്. നൈരൃത്യ ദിക്കിൽ എട്ടാമത്തെ ദളം, ആകാശത്തെ തൊടുന്നവയാണ്.
ശംഖചൂഡവധസ്തത്ര നാനാകേലിരസസ്ഥലമ് । ശ്രുതമഷ്ടദലം പ്രോക്തം വൃംദാരണ്യാംതരസ്ഥിതമ്
അവിടെ ശംഖചൂഡന്റെ വധവും色色മായ വിനോദങ്ങൾ നടക്കുന്ന സ്ഥലവും ഉണ്ട്. എട്ടുദളമുള്ള താമരം വൃന്ദാവനത്തിനുള്ളിലാണെന്ന് പറയുന്നു.
ശ്രീമദ്വൃംദാവനം രമ്യം യമുനായാഃ പ്രദക്ഷിണമ് । ശിവലിംഗമധിഷ്ഠാനം ദൃഷ്ടം ഗോപീശ്വരാഭിധമ്
ശ്രീമാനായ വൃന്ദാവനം, മനോഹരവും യമുനയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതും, അവിടെ ശിവലിംഗത്തിന്റെ സ്ഥാനം കാണാം, അതാണ് ഗോപീശ്വരമെന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
തദ്ബാഹ്യേ ഷോഡശദലം ശ്രിയാപൂര്ണം തമീശ്വരമ് । സര്വാസു ദിക്ഷു യത്പ്രോക്തം പ്രാദക്ഷിണ്യാദ്യഥാക്രമമ്
അതിനകത്തായി, പതിനാറു ദളങ്ങളുള്ള ഒരു കമലം ഉണ്ട്, അതിൽ സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ ദൈവത്തെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വിവരണം ചെയ്യുന്നു, ശരിയായ ക്രമത്തിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.
മഹത്പദം മഹദ്ധാമ സ്വധാമാധാവസംജ്ഞകമ് । പ്രഥമൈകദലം ശ്രേഷ്ഠം മാഹാത്മ്യം കര്ണികാസമമ്
അവിടെയുള്ള മഹത്തായ സ്ഥലം, അതായത് പരമാധാമം, അവന്റെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലമായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഒന്നാമത്തെ ദളം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായതും അതിന്റെ മഹത്വം കർണികയുടെ തുല്യവുമാണ്.
തത്ര ഗോവര്ദ്ധനഗിരൌ രമ്യേ നിത്യരസാശ്രയേ । കര്ണികായാം മഹാലീലാ തല്ലീലാ രസഗഹ്വരൌ
അവിടെ മനോഹരമായ ഗോവർദ്ധനപർവതത്തിൽ, ശാശ്വതമായ രസത്തിന്റെ ആധാരത്തിൽ, കർണികയിൽ മഹാലീലയും ആ ലീലയുടെ രസഗുഹയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യത്ര കൃഷ്ണോ നിത്യവൃംദാകാനനസ്യ പതിര്ഭവേത് । കൃഷ്ണോ ഗോവിംദതാം പ്രാപ്തഃ കിമന്യൈര്ബഹുഭാഷിതൈഃ
അവിടെ കൃഷ്ണൻ ശാശ്വതമായി വൃന്ദാവനവനത്തിന്റെ നാഥനാണ്; കൃഷ്ണൻ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു—മറ്റു പല വാക്കുകളും ആവശ്യമില്ല.
ദലം തൃതീയമാഖ്യാതം സര്വശ്രേഷ്ഠോത്തമോത്തമമ് । ചതുര്ഥം ദലമാഖ്യാതം മഹാദ്ഭുതരസസ്ഥലമ്
മൂന്നാമത്തെ ദളം ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായതും ഉത്തമമായതുമാണ്; നാലാമത്തെ ദളം അത്ഭുതകരമായ രസത്തിന്റെ സ്ഥലം എന്നാണ് പറയുന്നു.
നംദീശ്വരവനം രമ്യം തത്ര നംദാലയഃ സ്മൃതഃ । കര്ണികാദലമാഹാത്മ്യം പംചമം ദലമുച്യതേ
അവിടെ മനോഹരമായ നന്ദീശ്വരവനം ഉണ്ട്, അത് നന്ദന്റെ വാസസ്ഥലമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; കർണികയുടെ മഹത്വം അഞ്ചാമത്തെ ദളത്തിനാണ് നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
അധിഷ്ഠാതാഽത്ര ഗോപാലോ ധേനുപാലനതത്പരഃ । ഷഷ്ഠം ദലം യദാഖ്യാതം തത്ര നംദവനം സ്മൃതമ്
ഇവിടെ ഗോപാലൻ, പശുക്കളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നതിൽ താല്പര്യമുള്ളവൻ, പ്രധാനദൈവമാണ്; ആറാമത്തെ ദളത്തിൽ നന്ദവനം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സപ്തമം ബകുലാരണ്യം ദലം രമ്യം പ്രകീര്തിതമ് । തത്രാഷ്ടമം താലവനം തത്ര ധേനുവധഃ സ്മൃതഃ
ഏഴാമത്തെ ദളം മനോഹരമായ ബകുലവനമാണ് എന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു; എട്ടാമത്തെ ദളം താലവനം, അവിടെ ധേനുകാസുരവധം ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
നവമം കുമുദാരണ്യം ദലം രമ്യം പ്രകീര്തിതമ് । കാമാരണ്യം ച ദശമം പ്രധാനം സര്വകാരണമ്
ഒൻപതാമത്തെ ദളം മനോഹരമായ കുമുദവനമാണ് എന്ന് പറയുന്നു; പത്താമത്തെ ദളം കാമവനം, അതാണ് പ്രധാനവും എല്ലാറ്റിനും കാരണവുമാണ്.
ബ്രഹ്മപ്രസാധനം തത്ര വിഷ്ണുച്ഛദ്മപ്രദര്ശനമ് । കൃഷ്ണക്രീഡാരസസ്ഥാനം പ്രധാനം ദലമുച്യതേ
അവിടെ ബ്രഹ്മയുടെ അലങ്കാരം, വിഷ്ണുവിന്റെ ആശ്രയത്തിന്റെ പ്രദർശനം ഉണ്ട്; കൃഷ്ണന്റെ ക്രീഡാരസത്തിന്റെ സ്ഥലം പ്രധാന ദളമായി പറയുന്നു.
ദലമേകാദശം പ്രോക്തം ഭക്താനുഗ്രഹകാരണമ് । നിര്മാണം സേതുബംധസ്യ നാനാവനമയസ്ഥലമ്
പതിനൊന്നാമത്തെ ദളം ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ ഉള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു; അതാണ് സെതുബന്ധത്തിന്റെ നിർമ്മാണസ്ഥലവും വിവിധ വനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സ്ഥലവുമാണ്.
ഭാംഡീരം ദ്വാദശദലം വനം രമ്യം മനോഹരമ് । കൃഷ്ണഃ ക്രീഡാരതസ്തത്ര ശ്രീദാമാദിഭിരാവൃതഃ
പന്ത്രണ്ടാമത്തെ ദളം ആകർഷകവും മനോഹരവുമായ ഭാണ്ഡീരവനമാണ്; അവിടെ കൃഷ്ണൻ ശ്രീദാമാദി സുഹൃത്തുക്കളുമായി കളിയിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു.
ത്രയോദശം ദലം ശ്രേഷ്ഠം തത്ര ഭദ്രവനം(രം) സ്മൃതമ് । ചതുര്ദശദലം പ്രോക്തം സര്വസിദ്ധിപ്രദസ്ഥലമ്
പതിമൂന്നാമത്തെ ദളം ശ്രേഷ്ഠമായത് ഭദ്രവനമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; പതിനാലാമത്തെ ദളം എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന സ്ഥലം എന്നാണ് പറയുന്നു.
ശ്രീവനം തത്ര രുചിരം സര്വൈശ്വര്യസ്യ കാരണമ് । കൃഷ്ണക്രീഡാദലമയം ശ്രീകാംതികീര്തിവര്ദ്ധനമ്
അവിടെ മനോഹരമായ ശ്രീവനം ഉണ്ട്, അതാണ് എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും കാരണം; കൃഷ്ണന്റെ ക്രീഡാദളം ശ്രീയുടെ മഹത്വവും കീര്ത്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ദലം പംചദശം ശ്രേഷ്ഠം തത്ര ലോഹവനം സ്മൃതമ് । കഥിതം ഷോഡശദലം മാഹാത്മ്യം കര്ണികാസമമ്
പതിനഞ്ചാമത്തെ ദളം ശ്രേഷ്ഠമായത് ലോഹവനമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ കർണികയുടെ തുല്യമായ പതിനാറു ദളങ്ങളുടെ മഹത്വം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹാവനം തത്ര ഗീതം തത്രാസ്തി ഗുഹ്യമുത്തമമ് । ബാലക്രീഡാരതസ്തത്ര വത്സപാലൈഃ സമാവൃതഃ
അവിടെ മഹാവനം പാടപ്പെടുന്നു, അവിടെ പരമരഹസ്യം ഉണ്ട്; അവിടെ കൃഷ്ണൻ ബാലക്രീഡയിൽ പശുപാലക ബാലന്മാരുമായി ആനന്ദിക്കുന്നു.
പൂതനാദിവധസ്തത്ര യമലാര്ജുനഭംജനമ് । അധിഷ്ഠാതാ തത്ര ബാലഗോപാലഃ പംചമാബ്ദികഃ
അവിടെ പൂതനാദി വധവും യമലാർജുനവൃക്ഷം തകർത്തതും സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; അവിടെ ബാലഗോപാലൻ, അഞ്ചുവയസ്സുള്ളവൻ, പ്രധാനദൈവമാണ്.
നാമ്നാ ദാമോദരഃ പ്രോക്തഃ പ്രേമാനംദരസാര്ണവഃ । ദലം പ്രസിദ്ധമാഖ്യാതം സര്വശ്രേഷ്ഠദലോത്തമമ്
അവിടെയുള്ള ദൈവം ദാമോദരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, പ്രേമാനന്ദത്തിന്റെ രസസമുദ്രമാണ്; ഈ പ്രസിദ്ധമായ ദളം എല്ലാ ദളങ്ങളിലും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു.
കൃഷ്ണക്രീഡാ ച കിംജല്കീ വിഹാരദലമുച്യതേ । സിദ്ധപ്രധാനകിംജല്ക ദലം ച സമുദാഹൃതമ്
കൃഷ്ണന്റെ കളി പൊടിയായി അറിയപ്പെടുന്നു, അതിലെ വിനോദം ഇലപോലെയാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രധാന സിദ്ധന്മാരുടെ പൊടിയും ഇല എന്നപോലെയാണ് പറയുന്നത്.
പാര്വത്യുവാച-। വൃംദാരണ്യസ്യ മാഹാത്മ്യം രഹസ്യം വാ കിമദ്ഭുതമ് । തദഹം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ മഹാപ്രഭോ
പാർവതി ചോദിച്ചു: മഹാപ്രഭുവേ, വൃന്ദാവനത്തിന്റെ മഹത്വം, രഹസ്യം, അതിലെ അത്ഭുതം എന്നിവ എന്താണ്? ഞാൻ അതു കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ഈശ്വര ഉവാച-। കഥിതം തേ പ്രിയതമേ ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യോത്തമോത്തമമ് । രഹസ്യാനാം രഹസ്യം യദ്ദുര്ലഭാനാം ച ദുര്ലഭമ്
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയപ്പെട്ടവളേ, ഞാൻ നിന്നോട് ഏറ്റവും രഹസ്യമായതും, രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതും, അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായതും പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
ത്രൈലോക്യഗോപിതം ദേവി ദേവേശ്വരസുപൂജിതമ് । ബ്രഹ്മാദിവാംഛിതം സ്ഥാനം സുരസിദ്ധാദിസേവിതമ്
ദേവിയേ, അത് മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കുമപ്പുറം മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ദേവതാപതികളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു, ബ്രഹ്മാദികൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും ദേവതകളും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്നതുമാണ് ആ സ്ഥലം.
യോഗീംദ്രാ ഹി സദാ ഭക്ത്യാ തസ്യ ധ്യാനൈകതത്പരാഃ । അപ്സരോഭിശ്ച ഗംധര്വൈര്നൃത്യഗീതനിരംതരമ്
യോഗിമാരുടെ പ്രഭുക്കൾ എന്നും ഭക്തിയോടെ അതിന്റെ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. അപ്പോഴും അപ്സരസുകളും ഗന്ധർവരും അവിടെ നിരന്തരം നൃത്തവും ഗാനം നടത്തുന്നു.
ശ്രീമദ്വൃംദാവനം രമ്യം പൂര്ണാനംദരസാശ്രയമ് । ഭൂരിചിംതാമണിസ്തോയമമൃതം രസപൂരിതമ്
ശോഭയുള്ള വൃന്ദാവനം അത്യന്തം മനോഹരവും പൂർണ്ണാനന്ദത്തിന്റെ ആധാരവുമാണ്. അതിലെ വെള്ളത്തിൽ അനവധി ചിന്താമണികളും അമൃതത്തിന്റെ രസവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വൃക്ഷം ഗുരുദ്രുമം തത്ര സുരഭീവൃംദസേവിതമ് । സ്ത്രീം ലക്ഷ്മീം പുരുഷം വിഷ്ണും തദ്ദശാംശസമുദ്ഭവമ്
അവിടെ വലിയ വൃക്ഷം ഉണ്ട്, അനേകം കാമധേനുക്കൾ അതിനെ സേവിക്കുന്നു. സ്ത്രീ ലക്ഷ്മിയാണ്, പുരുഷൻ വിഷ്ണുവാണ്, ഇരുവരും ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ പത്ത് ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.
തത്ര കൈശോരവയസം നിത്യമാനംദവിഗ്രഹമ് । ഗതിനാട്യം കലാലാപസ്മിതവക്ത്രം നിരംതരമ്
അവിടെ യൗവനാവസ്ഥയിൽ, ശാശ്വതാനന്ദം നിറഞ്ഞ രൂപത്തിൽ, സദാ സുന്ദരമായ ചലനത്തിലും നൃത്തത്തിലും കലാപരമായ സംസാരത്തിലും പുഞ്ചിരിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.