ഏകദാ പാര്വതീ ദേവീ ശിവം സംസ്നിഗ്ധമാനസാ । പ്രണയേന നമസ്കൃത്യ പ്രോവാച വചനം ത്വിദമ്
ഒരു ദിവസം പാർവതി ദേവി, സ്നേഹപൂർവ്വം മനസ്സോടെ ശിവനോട് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പാര്വത്യുവാച-। അനംതകോടിബ്രഹ്മാംഡ തദ്ബാഹ്യാഭ്യംതരസ്ഥിതേഃ । വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനം പരം തേഷാം പ്രധാനം വരമുത്തമമ്
പാർവതി പറഞ്ഞു: അനന്തമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ, അകത്തും പുറത്തും, വിഷ്ണുവിന്റെ പരമാധാമം അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനവും ഉന്നതവുമാണ്.
യത്പരം നാസ്തി കൃഷ്ണസ്യ പ്രിയം സ്ഥാനം മനോരമമ് । തത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി കഥയസ്വ മഹാപ്രഭോ
കൃഷ്ണന് ഏറ്റവും പ്രിയവും മനോഹരവുമായ സ്ഥലം അതിൽ പരമമായതാണു; അതിനെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാപ്രഭുവേ, ദയവായി പറയൂ.
ഈശ്വര ഉവാച-। ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതരം ഗുഹ്യം പരമാനംദകാരകമ് । അത്യദ്ഭുതം രഹഃസ്ഥാനമാനംദം പരമം പരമ്
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഏറ്റവും രഹസ്യവും, അതിലും രഹസ്യമായതും, പരമാനന്ദം നൽകുന്നതും, അത്ഭുതകരമായും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ സ്ഥലം അതാണ്.
ദുര്ലഭാനാം ച പരമം ദുര്ലഭം മോഹനം പരമ് । സര്വശക്തിമയം ദേവി സര്വസ്ഥാനേഷു ഗോപിതമ്
ദുര്ലഭമായതിൽ പോലും ഏറ്റവും അപൂർവ്വവും, ഏറ്റവും ആകർഷകവുമായതും, സകലശക്തികളും നിറഞ്ഞതും, എല്ലായിടത്തും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമാണ്, ദേവിയേ.
സാത്വതാം സ്ഥാനമൂര്ദ്ധന്യം വിഷ്ണോരത്യംതദുര്ലഭമ് । നിത്യം വൃംദാവനം നാമ ബ്രഹ്മാംഡോപരി സംസ്ഥിതമ്
സാത്വതന്മാരുടെ ഉന്നതമായ സ്ഥലം, വിഷ്ണുവിന് അത്യന്തം അപൂർവ്വമായത്, എന്നെന്നേക്കും വൃന്ദാവനം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു, അത് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന് മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
പൂര്ണബ്രഹ്മസുഖൈശ്വര്യം നിത്യമാനംദമവ്യയമ് । വൈകുംഠാദി തദംശാംശം സ്വയം വൃംദാവനം ഭുവി
പൂർണ്ണമായ ബ്രഹ്മാനന്ദവും ഐശ്വര്യവും, ശാശ്വതവും അക്ഷയവുമായത് വൃന്ദാവനത്തിൽ തന്നെയാണ്; വൈകുണ്ഠാദികൾ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
ഗോലോകൈശ്വര്യം യത്കിംചിദ്ഗോകുലേ തത്പ്രതിഷ്ഠിതമ് । വൈകുംഠവൈഭവം യദ്വൈ ദ്വാരികായാം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ഗോലോകത്തിന്റെ ഐശ്വര്യം എല്ലാം ഗോകുലത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; വൈകുണ്ഠത്തിന്റെ മഹത്വം ദ്വാരകയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
യദ്ബ്രഹ്മപരമൈശ്വര്യം നിത്യം വൃംദാവനാശ്രയമ് । കൃഷ്ണധാമപരം തേഷാം വനമധ്യേ വിശേഷതഃ
ബ്രഹ്മന്റെ പരമമായ ഐശ്വര്യം എന്നും വൃന്ദാവനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ ഉന്നതമായ സ്ഥലം അതിൽ, വനത്തിന്റെ നടുവിലാണ് പ്രത്യേകമായി.
തസ്മാത്ത്രൈലോക്യമധ്യേ തു പൃഥ്വീ ധന്യേതി വിശ്രുതാ । യസ്മാന്മാഥുരകം നാമ വിഷ്ണോരേകാംതവല്ലഭമ്
അതിനാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ ഭൂമി ഭാഗ്യവതിയാണ് എന്ന് പ്രശസ്തമാണ്, കാരണം വിഷ്ണുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയമായ മഥുരാ നഗരം ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
സ്വസ്ഥാനമധികം നാമധേയം മാഥുരമംഡലമ് । നിഗൂഢം വിവിധം സ്ഥാനം പുര്യഭ്യംതരസംസ്ഥിതമ്
മഥുരയുടെ പ്രദേശം വിഷ്ണുവിന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്വന്തം സ്ഥലം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്; അതൊരു ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന, വൈവിധ്യമാർന്ന സ്ഥലം, നഗരത്തിനകത്താണ്.
സഹസ്രപത്രകമലാകാരം മാഥുരമംഡലമ് । വിഷ്ണുചക്രപരിഭ്രാമാദ്ധാമ വൈഷ്ണവമദ്ഭുതമ്
മഥുരയുടെ പ്രദേശം ആയിരം ദളങ്ങളുള്ള താമരപൂവുപോലെയാണ്; വിഷ്ണുവിന്റെ ചക്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ അത്ഭുതകരമായ വൈഷ്ണവത്വം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കര്ണികാപര്ണവിസ്താരം രഹസ്യദ്രുമമീരിതമ് । പ്രധാനം ദ്വാദശാരണ്യം മാഹാത്മ്യം കഥിതം ക്രമാത്
അതിന്റെയും നടുവും ദളങ്ങളും രഹസ്യമായ കാട്ടായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രധാനപ്പെട്ട പന്ത്രണ്ട് കാടുകളുടെ മഹത്വം ക്രമമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.
ഭദ്ര ശ്രീ ലോഹ ഭാംഡീര മഹാതാല ഖദീരകാഃ । ബകുലം കുമുദം കാമ്യം മധു വൃംദാവനം തഥാ
ഭദ്ര, ശ്രീ, ലോഹ, ഭാണ്ഡീര, മഹാതാല, ഖദീര, ബകുല, കുമുദ, കാമ്യ, മധു, വൃന്ദാവനം എന്നിവയാണ്.
ദ്വാദശൈതാവതീ സംഖ്യാ കാലിംദ്യാഃ സപ്ത പശ്ചിമേ । പൂര്വേ പംചവനം പ്രോക്തം തത്രാസ്തി ഗുഹ്യമുത്തമമ്
ഈ പന്ത്രണ്ട് കാടുകൾ ഇങ്ങനെ എണ്ണപ്പെടുന്നു: യമുനയുടെ പടിഞ്ഞാറ് ഏഴ്, കിഴക്ക് അഞ്ചു; അവിടെയാണ് ഏറ്റവും രഹസ്യമായത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
മഹാരണ്യം ഗോകുലാഖ്യം മധു വൃംദാവനം തഥാ । അന്യച്ചോപവനം പ്രോക്തം കൃഷ്ണക്രീഡാരസസ്ഥലമ്
ഗോകുലം എന്ന മഹാവനം, മധു, വൃന്ദാവനം, കൂടാതെ മറ്റൊരു ഉപവനം എന്നിവ കൃഷ്ണന്റെ ക്രീഡകളുടെ രസസ്ഥലങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.
കദംബഖംഡനം നംദവനം നംദീശ്വരം തഥാ । നംദനംദനഖംഡം ച പലാശാശോകകേതകീ
കദംബക്കാട്, നന്ദവനം, നന്ദീശ്വരം, അതുപോലെ തന്നെ നന്ദനന്ദനവനം, കൂടാതെ പലാശം, അശോകം, കേതകി ഇവയും ഉണ്ട്.
സുഗംധമാനസം കൈലമമൃതം ഭോജനസ്ഥലമ് । സുഖപ്രസാധനം വത്സഹരണം ശേഷശായികമ്
സുഗന്ധമുള്ള മനസ്സരസ്സ്, കൈലാസത്തിലെ അമൃതം, ഭോജനത്തിനുള്ള സ്ഥലം, സന്തോഷം പകരുന്ന ഇടം, കിടാവിനെ മോഷ്ടിച്ച സംഭവം, ശേഷനിൽ കിടക്കുന്ന പീഠം ഇവയും ഉണ്ട്.
ശ്യാമപൂര്വോ ദധിഗ്രാമശ്ചക്രഭാനുപുരം തഥാ । സംകേതം ദ്വിപദം ചൈവ ബാലക്രീഡനധൂസരമ്
ശ്യാമപൂർവം, തയിരിന്റെ ഗ്രാമം, ചക്രഭാനുവിന്റെ നഗരം, കൂടിച്ചേരാനുള്ള സ്ഥലം, ഇരുകാലികൾ, കുട്ടികൾ കളിച്ചുള്ള പൊടിപടലങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
കാമദ്രുമം സുലലിതമുത്സുകം ചാപി കാനനമ് । നാനാവിധരസക്രീഡാ നാനാലീലാരസസ്ഥലമ്
കാമദ്രുമം എന്ന മനോഹരമായ വൃക്ഷം, അതുപോലെ ആകാംക്ഷയുള്ള കാട്,色色മായ രസകരമായ കളികൾ,色色മായ വിനോദങ്ങൾ നടക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ ഇവയും ഉണ്ട്.
നാഗവിസ്താരവിഷ്ടംഭം രഹസ്യദ്രുമമീരിതമ് । സഹസ്രപത്രകമലം ഗോകുലാഖ്യം മഹത്പദമ്
നാഗങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി, ആധാരസ്തംഭം, രഹസ്യവൃക്ഷം, ആയിരം ദളങ്ങളുള്ള താമര, ഗോകുലം എന്ന മഹത്തായ സ്ഥലം ഇവയും ഉണ്ട്.
കര്ണികാതന്മഹദ്ധാമ ഗോവിംദസ്ഥാനമുത്തമമ് । തത്രോപരി സ്വര്ണപീഠേ മണിമംഡപമംഡിതമ്
താമരയുടെ നടുവിലുള്ള വലിയ ഭവനം, ഗോവിന്ദന്റെ ഉത്തമസ്ഥലം, അതിനുമുകളിൽ പൊന്നിന്റെ പീഠത്തിൽ മണിമണ്ഡപം അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്ണികായാം ക്രമാദ്ദിക്ഷു വിദിക്ഷു ദലമീരിതമ് । യദ്ദലം ദക്ഷിണേ പ്രോക്തം പരം ഗുഹ്യോത്തമോത്തമമ്
നടുവിൽ നിന്ന് ദിശകളിലും ഉപദിശകളിലും ദളങ്ങൾ ക്രമമായി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ദക്ഷിണ ദിശയിലെ ദളം ഏറ്റവും രഹസ്യവും ഉത്തമവുമാണ്.
തസ്മിന്ദലേ മഹാപീഠം നിഗമാഗമദുര്ഗമമ് । യോഗീംദ്രൈരപി ദുഷ്പ്രാപം സര്വാത്മാ യച്ച ഗോകുലമ്
അവിടെ മഹാപീഠം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, വേദങ്ങളും ആഗമങ്ങളും കൊണ്ട് എളുപ്പത്തിൽ എത്താൻ കഴിയാത്തത്. യോഗിമാര്ക്കും അതിലേക്കെത്താൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; അതാണ് സർവ്വാത്മകമായ ഗോകുലം.
ദ്വിതീയം ദലമാഗ്നേയ്യാം തദ്രഹസ്യദലം തഥാ । സംകേതം ദ്വിപദം ചൈവ കുടീദ്വൌ തത്കുലേ സ്ഥിതൌ
രണ്ടാമത്തെ ദളം അഗ്നികോണിലാണ്, അതും രഹസ്യമായ ദളമാണ്. കൂടിച്ചേരുന്ന സ്ഥലം, ഇരുകാലികൾ, ആ കുടുംബത്തിൽ രണ്ട് കുടിലുകൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
പൂര്വം ദലം തൃതീയം ച പ്രധാനസ്ഥാനമുത്തമമ് । ഗംഗാദിസര്വതീര്ഥാനാം സ്പര്ശാച്ഛതഗുണം സ്മൃതമ്
കിഴക്കേ ദളം മൂന്നാമത്തേതാണ്, അതാണ് പ്രധാനമായ ഉത്തമസ്ഥലം. ഗംഗാദി എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾ സ്പർശിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് നൂറിരട്ടി ഫലം ലഭിക്കുന്നതാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ചതുര്ഥം ദലമൈശാന്യാം സിദ്ധപീഠേഽപി തത്പദമ് । വ്യായാമനൂതനാഗോപീ തത്ര കൃഷ്ണം പതിം ലഭേത്
നാലാമത്തെ ദളം ഈശാന്യ ദിക്കിലാണ്, അതാണ് സിദ്ധപീഠം. അവിടെ വ്യായാമം ചെയ്തിരിക്കുന്ന ഗോപികയ്ക്ക് കൃഷ്ണനെ ഭർത്താവായി നേടാൻ സാധിക്കും.
വസ്ത്രാലംകാരഹരണം തദ്ദലേ സമുദാഹൃതമ് । ഉത്തരേ പംചമം പ്രോക്തം ദലം സര്വദലോത്തമമ്
ആ ദളത്തിൽ വസ്ത്രവും അലങ്കാരവും എടുത്ത സംഭവം പറയുന്നു. വടക്കോട്ട് അഞ്ചാമത്തെ ദളം, എല്ലാദളങ്ങളിൽ ഉത്തമമാണ്.
ദ്വാദശാദിത്യമത്രൈവ ദലം ച കര്ണികാസമമ് । വായവ്യാം തു ദലം ഷഷ്ഠം തത്ര കാലീഹ്രദഃ സ്മൃതഃ
ഇവിടെ പന്ത്രണ്ട് സൂര്യന്മാരും, നടുവിലെ ദളത്തിന് തുല്യമായ ഒരു ദളവും ഉണ്ട്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ആറാമത്തെ ദളം, അവിടെ കാളീഹ്രദം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ദലോത്തമോത്തമം ചൈവ പ്രധാനം സ്ഥാനമുച്യതേ । സര്വോത്തമദലം ചൈവ പശ്ചിമേ സപ്തമം സ്മൃതമ്
ദളങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് പ്രധാനസ്ഥലമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് ഏഴാമത്തെ ദളം, അതാണ് സർവ്വോത്തമമായ ദളം.