നാരായണോ മഹാദേവോ ബ്രഹ്മാ തത്ര ചതുര്മുഖഃ । വരുണശ്ച കുബേരശ്ച തഥാന്യേ ലോകപാലകാഃ
അവിടെ നാരായണനും മഹാദേവനും നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവും, വരുണനും കുബേരനും മറ്റു ലോകപാലകരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്രാസ്വാദ്യ ഹവിഃ സ്നിഗ്ധം വസിഷ്ഠേന പരിഷ്കൃതമ് । തത്ര പുനര്ഹി വിപ്രേംദ്രാഃ ക്ഷുധാര്താഇവ ഭോജനാത്
അവിടെ വസിഷ്ഠൻ ഒരുക്കിയ സ്നിഗ്ധമായ ഹവിസ്സ് രുചിച്ചു നോക്കിയിട്ടും, ആ മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചിട്ടും വിശപ്പുള്ളവരെപ്പോലെ തന്നെ തോന്നി.
സര്വാന്ദേവാംശ്ച സംതര്പ്യ ഹവിഷാ കരുണാനിധിഃ । വസിഷ്ഠപ്രേരിതഃ സര്വമിതി കര്തവ്യമാചരത്
കരുണയുടെ സമുദ്രമായ അവൻ, വസിഷ്ഠൻ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഹോമം അർപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ചു, എല്ലാം നിർവഹിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാദാനസംതുഷ്ടാ ഹവിസ്തുഷ്ടാഃ സുരാവരാഃ । തൃപ്താഃ സര്വേ സ്വകം ഭാഗം ഗൃഹീത്വാ സ്വാലയം യയുഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകിയതിലും ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിച്ചതിലും ദേവന്മാർ അതിയായി സന്തോഷിച്ചു. അവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ ഭാഗം വാങ്ങി തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഋഷിഭ്യോ ഹോതൃമുഖ്യേഭ്യഃ പ്രാദാദ്രാജ്യം ചതുര്ദിശമ് । സംതുഷ്ടാസ്തേ ദ്വിജാരാമമാശീര്ഭിരദദുഃ ശുഭമ്
ഹോമം നടത്തിയത് മുഖ്യ ഋഷിമാരെയും പുരോഹിതന്മാരെയും രാജ്യം നാലു ദിക്കുകളിലായി സമ്മാനിച്ചു. അവർ സന്തോഷത്തോടെ രാജാവിനെ നല്ല ആശംസകൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.
പൂര്ണാഹുതിം തതഃ കൃത്വാ വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹ സുസ്ത്രിയഃ । വര്ധാപയംതു ഭൂമീശം യാഗപൂര്തികരം പരമ്
അതിനുശേഷം പൂർത്തിഹോമം കഴിച്ച് വസിഷ്ഠൻ മഹിളകളോട് പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെ, യാഗവും ദാനവും ചെയ്ത മഹാപുരുഷനെ, രാജ്ഞിമാർ ആദരിക്കട്ടെ.'
തദ്വാക്യം താഃ സ്ത്രിയഃ ശ്രുത്വാ ലാജൈരവാകിരന്മുദാ । ലാവണ്യജിതകംദര്പം മഹാമണിവിഭൂഷിതമ്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ, കാമദേവനെയും അതിജയിച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള, മഹാമാണിക്യാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച രാജാവിന് ലാജു വിതറി.
തതോഽവഭൃഥസ്നാനാര്ഥം പ്രേരയാമാസ ഭൂമിപമ് । യയൌ രാമഃ സഹസ്വീയൈഃ സരയൂതീരമുത്തമമ്
ശേഷം അവഭൃഥസ്നാനത്തിന് രാജാവിനെ അയച്ചു. രാമൻ തന്റെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ശ്രേഷ്ഠമായ സരയൂ നദീതീരത്ത് എത്തി.
അനേകരാജകോടീഭിഃ പരീതഃ പാദചാരിഭിഃ । ജഗാമ സ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാം പക്ഷിവൃംദസമാകുലാമ്
അനേകം രാജാക്കന്മാർ കാലിൽ നടന്ന് ചുറ്റിയപ്പോൾ, അവൻ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞ അത്യുത്തമമായ നദിയിലേക്ക് നടന്നു.
താരാപതിരിവ സ്വാഭിര്ഭാര്യാഭിര്വൃത ഉത്പ്രഭഃ । വിരോചതേ തഥാ തദ്വദ്രാമോ രാജഗണൈര്വൃതഃ
നക്ഷത്രാധിപതി തന്റെ ഭാര്യമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, രാജമണ്ഡലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാമനും അതുപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
തദുത്സവം സമാജ്ഞായ യയുര്ലോകാസ്ത്വരായുതാഃ । സീതാപതിമുഖാലോകനിശ്ചലീഭൂതലോചനാഃ
ആ ഉത്സവം അറിഞ്ഞ്, അനേകം ജനങ്ങൾ അതിവേഗം അവിടെ എത്തി; സീതാപതിയുടെ മുഖം നോക്കി അവരുടെ കണ്ണുകൾ അകറ്റാതെ നിന്നു.
രാജേംദ്രം സീതയാ സാകം ഗച്ഛംതം സരിതം പ്രതി । വിലോക്യ മുദിതാ ലോകാശ്ചിരം ദര്ശനലാലസാഃ
രാജാവിനെ സീതയോടൊപ്പം നദിയിലേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ട ജനങ്ങൾ, ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന ദർശനത്തിന് സന്തോഷിച്ചു.
അനേക നടഗംധര്വാ ഗായംതോ യശ ഉജ്ജ്വലമ് । അനുജഗ്മുര്മഹീശാനം സര്വലോകനമസ്കൃതമ്
അനേകം നടന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അവന്റെ മഹത്വം പാടിക്കൊണ്ട്, ലോകങ്ങൾ ആദരിക്കുന്ന ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെ പിന്തുടർന്നു.
നര്തക്യസ്തത്ര നൃത്യംത്യഃ ക്ഷോഭയംത്യഃ പതേര്മനഃ । ജലയംത്രൈശ്ച സിംചംത്യോ യയുഃ ശ്രീരാമസേവനമ്
അവിടെ നർത്തകികൾ നൃത്തം ചെയ്തു, രാജാവിന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു; ജലയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ജലം തളിച്ച് അവർ ശ്രീരാമനെ സേവിക്കാൻ മുന്നോട്ട് പോയി.
മഹാരാജം വിലിപംത്യോ ഹരിദ്രാ കുംകുമാദിഭിഃ । പരസ്പരം പ്രലിപംത്യോ മുദം പ്രാപുര്മഹത്തരാമ്
മഹാരാജാവിനെ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായവ കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവർ പരസ്പരം അലങ്കരിച്ച് സന്തോഷം വർദ്ധിച്ചു.
കുചയുഗ്മോപരിന്യസ്തമുക്താഹാരസുശോഭിതാഃ । ശ്രവണദ്വംദ്വസംമൃഷ്ടസ്വര്ണകുംഡലലക്ഷിതാഃ
കുടകമലങ്ങളിൽ മുത്തുമാലകൾ അലങ്കരിച്ച്, രണ്ട് ചെവികളിലും പൊൻകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച് അവർ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
അനേകനരനാരീഭിഃ സംകീര്ണം മാര്ഗമാചരന് । യഥാവത്സരിതം പ്രാപ ശിവപുണ്യജലാപ്ലുതാമ്
അനേകം പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ നടന്നു, ശിവന്റെ പുണ്യജലം നിറഞ്ഞ നദിയിൽ യഥാവിധി എത്തി.
തത്ര ഗത്വാ സ വൈദേഹ്യാ രാമഃ കമലലോചനഃ । പ്രവിവേശ ജലം പുണ്യം വസിഷ്ഠാദിഭിരന്വിതഃ
അവിടെ വൈദേഹിയോടൊപ്പം കമലനയനായ രാമൻ വസിഷ്ഠനും മറ്റുള്ളവരും കൂടെ ചേർന്ന് പുണ്യജലത്തിൽ കയറി.
അനുപ്രവിവിശുഃ സര്വേ രാജാനോ ജനതാസ്തഥാ । തത്പാദരജസാ പൂതജലം ലോകൈകവംദിതമ്
അവിടെ രാജാക്കന്മാരും ജനങ്ങളും ഒരുപോലെ കയറി; അവന്റെ പാദരജസ്സാൽ ശുദ്ധമായ, ലോകം മുഴുവൻ ആദരിക്കുന്ന ജലത്തിൽ അവർ മുങ്ങി.
പരസ്പരം പ്രസിംചംതോ ജലയംത്രൈര്മനോരമൈഃ । സുശോണനയനാഃ സര്വേ ഹര്ഷം പ്രാപുര്മനോധികമ്
മനോഹരമായ ജലയന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം തളിച്ച്, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അതിയായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
സ രാമഃ സീതയാ സാര്ധം ചിരം പുണ്യജലപ്ലവേ । ക്രീഡിത്വാ ജലകല്ലോലൈര്നിരഗാദ്ധര്മസംയുതഃ
രാമനും സീതയും ഒരുപാട് നേരം പുണ്യമായ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചു, ജലതരംഗങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ചു, പിന്നെ ധർമ്മം പാലിച്ച് അവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
ദുകൂലവാസാഃ സകിരീടകുംഡലഃ കേയൂരശോഭാവരകംകണാന്വിതഃ । കംദര്പകോടിശ്രിയമുദ്വഹന്നൃപോ രാജാഗ്ര്യവര്യൈരുപസംസ്തുതോ ബഭൌ
നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, കിരീടവും കുണ്ഡലവും അണിഞ്ഞ്, കൈവളയും കങ്കണവും കൊണ്ട് ഭംഗിയായി, കോടിക്കണക്കിന് കാമദേവന്മാരേക്കാൾ കൂടുതൽ തേജസ്സോടെ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ വാഴ്ത്തുമ്പോൾ ആ രാജാവ് അതീവ ഭാസുരനായി തിളങ്ങി.
സയാഗയൂപം വരവര്ണശോഭിതം കൃത്വാ സരിത്തീരവരേ മഹാമനാഃ । ത്രൈലോക്യലോകശ്രിയമാപ ഹ്യദ്ഭുതാമന്യൈര്ദുരാപാം നൃപതിര്ഭുജൈര്നിജൈഃ
നല്ല നിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന യാഗശില്പം നദീതീരത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, മഹാത്മാവായ രാജാവ് തന്റെ കൈകളാൽ മറ്റാർക്കും പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത അത്ഭുതമായ ലോകങ്ങളുടെ മഹിമ നേടി.
ഏവം ജനകപുത്ര്യാസൌ ഹയമേധത്രയം ചരന് । ത്രൈലോക്യേ കീര്തിമതുലാം പ്രാപ ദേവൈഃ സുദുര്ലഭാമ്
ഇങ്ങനെ ജനകിയുടെ മകളോടൊപ്പം മൂന്നു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി, അവൻ ദേവന്മാർക്കു പോലും പ്രാപ്യമല്ലാത്ത, തുല്യരഹിതമായ കീർത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നേടി.
ഏവം തേ വര്ണിതം താത യത്പൃഷ്ടോ രാമസത്കഥാമ് । വിസ്തൃതഃ കഥിതോ മേധോ ഭൂയഃ കിം പൃച്ഛസേ ദ്വിജ
പ്രിയനായവാ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ രാമന്റെ മഹത്തായ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി എന്താണ് നീ ചോദിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, ദ്വിജനേ?
യഃ ശൃണോതി ഹരേര്ഭക്ത്യാ രാമചംദ്രസ്യ സന്മഖമ് । ബ്രഹ്മഹത്യാം ക്ഷണാത്തീര്ത്വാ ബ്രഹ്മശാശ്വതമാപ്നുയാത്
ഹരിയുടെ അവതാരമായ രാമന്റെ ഈ മഹായാഗം ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണഹത്യാപാപം ഉടൻ കടന്ന് ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കും.
അപുത്രോ ലഭതേ പുത്രാന്നിര്ധനോ ധനമാപ്നുയാത് । രോഗാര്തോ മുച്യതേ രോഗാദ്ബദ്ധോ മുച്യേത ബംധനാത്
മകനില്ലാത്തവൻ മക്കളെ നേടും, ദരിദ്രൻ സമ്പത്ത് നേടും, രോഗിയായവൻ രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും, ബന്ധനത്തിൽ കഴിയുന്നവൻ ബദ്ധതയിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടും.
യത്കഥാശ്രവണാദ്ദുഷ്ടഃ ശ്വപചോഽപി പരം പദമ് । പ്രാപ്നോതി കിമു വിപ്രാഗ്ര്യോ രാമഭക്തിപരായണഃ
ഈ കഥ കേൾക്കുന്നതിലൂടെ ദുഷ്ടനായ ചണ്ഡാളനും പരമപദം നേടുന്നു, എങ്കിൽ രാമഭക്തനായ ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണൻ എത്ര കൂടുതൽ ലഭിക്കും!
രാമം സ്മൃത്വാ മഹാഭാഗം പാപിനഃ പരമം പദമ് । പ്രാപ്നുയുഃ പരമം സ്വര്ഗം ശക്രദേവാദിദുര്ലഭമ്
മഹാഭാഗനായ രാമനെ ഓർക്കുന്ന പാപികളും, ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും പ്രാപ്യമല്ലാത്ത പരമസ്വർഗം, പരമപദം പ്രാപിക്കും.
തേ ധന്യാ മാനവാ ലോകേ യേ സ്മരംതി രഘൂത്തമമ് । തേ ക്ഷണാത്സംസൃതിം തീര്ത്വാ ഗച്ഛംതി സുഖമവ്യയമ്
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെ ഓർക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഈ ലോകത്ത് ഭാഗ്യശാലികളാണ്; അവർ ജനനമരണചക്രം ഉടൻ കടന്ന് അക്ഷയമായ സുഖം നേടുന്നു.