യഥാകഥംചിദ്രാമസ്യ കര്തവ്യം സ്മരണം പരമ് । യേന പ്രാപ്നോതി പരമം പദം ദേവാദിദുര്ലഭമ്
ഏത് വിധത്തിലായാലും രാമനെ സ്മരിക്കേണ്ടത് അത്യന്തം പ്രധാനമാണ്; അതിനാൽ ദേവന്മാർക്കും പ്രാപിക്കാൻ ദുർലഭമായ പരമപദം ലഭിക്കും.
തച്ചിത്രം വീക്ഷ്യ മുനയഃ കൃതാര്ഥം മേനിരേ നിജമ് । യദ്രാമചരണപ്രേക്ഷാ കരസ്പര്ശപവിത്രിതമ്
അത് കണ്ട മഹർഷിമാർ രാമന്റെ പാദങ്ങൾ ദർശിച്ച്, അവന്റെ കൈസ്പർശം കൊണ്ട് ശുദ്ധരായി, തങ്ങൾക്കു ജീവിതം സഫലമായതായി കരുതി.
ഗതേ തസ്മിന്സുരേ സ്വര്ഗം ഹയരൂപധരേ പുരാ । ഉവാച രാമസ്തപസാം നിധീന്വേദവിദുത്തമാന്
ആ അശ്വരൂപം ധരിച്ച ദേവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാമൻ വേദപണ്ഡിതന്മാരായ തപസ്സുകാരോട് പറഞ്ഞു.
കിം കര്തവ്യം മയാബ്രഹ്മന്ഹയോ നഷ്ടോ ഗതഃ സുഖമ് । ഹോമഃ കഥം പുരോഭാവീ സര്വദൈവതതര്പകഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? കുതിര നഷ്ടമായി, സുഖത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ദേവന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഹോമം ഇനി എങ്ങനെ പൂർത്തിയാക്കാം?
യഥാ സ്യാത്സുരസംതൃപ്തിര്യഥാ മേ മഖ ഉത്തമഃ । തഥാ കുര്വംതു മുനയോ യഥാ മേ സ്യാദ്വിധിശ്രുതമ്
ദേവന്മാർക്ക് പൂർണ്ണമായ തൃപ്തി ഉണ്ടാകുകയും, എന്റെ യാഗം ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഉത്തമമാകുകയും ചെയ്യാൻ മഹർഷിമാർ വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യട്ടെ.
ഇതി വാക്യം സമാശ്രുത്യ ജഗാദ മുനിസത്തമഃ । വസിഷ്ഠഃ സര്വദേവാനാം ചിത്താഭിജ്ഞാനകോവിദഃ
ഇങ്ങനെ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മനസ്സറിയുന്ന മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു.
കര്പൂരമാഹര ക്ഷിപ്രം യേന ദേവാഃ സ്വയം പുരാ । പ്രാപ്യ ഹവ്യം ഗ്രഹീഷ്യംതി മദ്വാക്യപ്രേരിതാധുനാ
വേഗത്തിൽ കർപ്പൂരം കൊണ്ടുവരിക. അതിനാൽ ദേവന്മാർ നേരത്തെ ഹവിസ്സ് സ്വീകരിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ എന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് അവർ അതു സ്വീകരിക്കും.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാമഃ ക്ഷിപ്രമുപാഹരത് । കര്പൂരം ബഹുദേവാനാം പ്രീത്യര്ഥം ബഹുശോഭനമ്
അത് കേട്ട രാമൻ, അനേകം ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷത്തിനായി, മനോഹരമായ ധാരാളം കർപ്പൂരം വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നു.
തദാ മുനിഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ദേവാനാഹ്വയദദ്ഭുതാന് । തേ സര്വേ തത്ക്ഷണാത്പ്രാപ്താഃ സ്വപരീവാരസംവൃതാഃ
അപ്പോൾ ആ മഹർഷി സന്തോഷത്തോടെ അത്ഭുതകരമായ ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ അനുയായികളോടൊപ്പം ഉടൻ അവിടെ എത്തി.
ശേഷ ഉവാച- പരിസ്വാദന്ക്രതൌ തൃപ്തിം ന പ്രാപ സുരസംയുതഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: യാഗത്തിൽ ഹവിസ്സ് രുചിച്ചു നോക്കിയിട്ടും ദേവന്മാർക്ക് തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല.
നാരായണോ മഹാദേവോ ബ്രഹ്മാ തത്ര ചതുര്മുഖഃ । വരുണശ്ച കുബേരശ്ച തഥാന്യേ ലോകപാലകാഃ
അവിടെ നാരായണനും മഹാദേവനും നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവും, വരുണനും കുബേരനും മറ്റു ലോകപാലകരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തത്രാസ്വാദ്യ ഹവിഃ സ്നിഗ്ധം വസിഷ്ഠേന പരിഷ്കൃതമ് । തത്ര പുനര്ഹി വിപ്രേംദ്രാഃ ക്ഷുധാര്താഇവ ഭോജനാത്
അവിടെ വസിഷ്ഠൻ ഒരുക്കിയ സ്നിഗ്ധമായ ഹവിസ്സ് രുചിച്ചു നോക്കിയിട്ടും, ആ മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചിട്ടും വിശപ്പുള്ളവരെപ്പോലെ തന്നെ തോന്നി.
സര്വാന്ദേവാംശ്ച സംതര്പ്യ ഹവിഷാ കരുണാനിധിഃ । വസിഷ്ഠപ്രേരിതഃ സര്വമിതി കര്തവ്യമാചരത്
കരുണയുടെ സമുദ്രമായ അവൻ, വസിഷ്ഠൻ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഹോമം അർപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ചു, എല്ലാം നിർവഹിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാദാനസംതുഷ്ടാ ഹവിസ്തുഷ്ടാഃ സുരാവരാഃ । തൃപ്താഃ സര്വേ സ്വകം ഭാഗം ഗൃഹീത്വാ സ്വാലയം യയുഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകിയതിലും ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിച്ചതിലും ദേവന്മാർ അതിയായി സന്തോഷിച്ചു. അവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ ഭാഗം വാങ്ങി തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഋഷിഭ്യോ ഹോതൃമുഖ്യേഭ്യഃ പ്രാദാദ്രാജ്യം ചതുര്ദിശമ് । സംതുഷ്ടാസ്തേ ദ്വിജാരാമമാശീര്ഭിരദദുഃ ശുഭമ്
ഹോമം നടത്തിയത് മുഖ്യ ഋഷിമാരെയും പുരോഹിതന്മാരെയും രാജ്യം നാലു ദിക്കുകളിലായി സമ്മാനിച്ചു. അവർ സന്തോഷത്തോടെ രാജാവിനെ നല്ല ആശംസകൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു.
പൂര്ണാഹുതിം തതഃ കൃത്വാ വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹ സുസ്ത്രിയഃ । വര്ധാപയംതു ഭൂമീശം യാഗപൂര്തികരം പരമ്
അതിനുശേഷം പൂർത്തിഹോമം കഴിച്ച് വസിഷ്ഠൻ മഹിളകളോട് പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെ, യാഗവും ദാനവും ചെയ്ത മഹാപുരുഷനെ, രാജ്ഞിമാർ ആദരിക്കട്ടെ.'
തദ്വാക്യം താഃ സ്ത്രിയഃ ശ്രുത്വാ ലാജൈരവാകിരന്മുദാ । ലാവണ്യജിതകംദര്പം മഹാമണിവിഭൂഷിതമ്
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ, കാമദേവനെയും അതിജയിച്ച സൗന്ദര്യമുള്ള, മഹാമാണിക്യാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച രാജാവിന് ലാജു വിതറി.
തതോഽവഭൃഥസ്നാനാര്ഥം പ്രേരയാമാസ ഭൂമിപമ് । യയൌ രാമഃ സഹസ്വീയൈഃ സരയൂതീരമുത്തമമ്
ശേഷം അവഭൃഥസ്നാനത്തിന് രാജാവിനെ അയച്ചു. രാമൻ തന്റെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ശ്രേഷ്ഠമായ സരയൂ നദീതീരത്ത് എത്തി.
അനേകരാജകോടീഭിഃ പരീതഃ പാദചാരിഭിഃ । ജഗാമ സ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാം പക്ഷിവൃംദസമാകുലാമ്
അനേകം രാജാക്കന്മാർ കാലിൽ നടന്ന് ചുറ്റിയപ്പോൾ, അവൻ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞ അത്യുത്തമമായ നദിയിലേക്ക് നടന്നു.
താരാപതിരിവ സ്വാഭിര്ഭാര്യാഭിര്വൃത ഉത്പ്രഭഃ । വിരോചതേ തഥാ തദ്വദ്രാമോ രാജഗണൈര്വൃതഃ
നക്ഷത്രാധിപതി തന്റെ ഭാര്യമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, രാജമണ്ഡലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാമനും അതുപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
തദുത്സവം സമാജ്ഞായ യയുര്ലോകാസ്ത്വരായുതാഃ । സീതാപതിമുഖാലോകനിശ്ചലീഭൂതലോചനാഃ
ആ ഉത്സവം അറിഞ്ഞ്, അനേകം ജനങ്ങൾ അതിവേഗം അവിടെ എത്തി; സീതാപതിയുടെ മുഖം നോക്കി അവരുടെ കണ്ണുകൾ അകറ്റാതെ നിന്നു.
രാജേംദ്രം സീതയാ സാകം ഗച്ഛംതം സരിതം പ്രതി । വിലോക്യ മുദിതാ ലോകാശ്ചിരം ദര്ശനലാലസാഃ
രാജാവിനെ സീതയോടൊപ്പം നദിയിലേക്ക് പോകുന്നത് കണ്ട ജനങ്ങൾ, ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന ദർശനത്തിന് സന്തോഷിച്ചു.
അനേക നടഗംധര്വാ ഗായംതോ യശ ഉജ്ജ്വലമ് । അനുജഗ്മുര്മഹീശാനം സര്വലോകനമസ്കൃതമ്
അനേകം നടന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അവന്റെ മഹത്വം പാടിക്കൊണ്ട്, ലോകങ്ങൾ ആദരിക്കുന്ന ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെ പിന്തുടർന്നു.
നര്തക്യസ്തത്ര നൃത്യംത്യഃ ക്ഷോഭയംത്യഃ പതേര്മനഃ । ജലയംത്രൈശ്ച സിംചംത്യോ യയുഃ ശ്രീരാമസേവനമ്
അവിടെ നർത്തകികൾ നൃത്തം ചെയ്തു, രാജാവിന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു; ജലയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ജലം തളിച്ച് അവർ ശ്രീരാമനെ സേവിക്കാൻ മുന്നോട്ട് പോയി.
മഹാരാജം വിലിപംത്യോ ഹരിദ്രാ കുംകുമാദിഭിഃ । പരസ്പരം പ്രലിപംത്യോ മുദം പ്രാപുര്മഹത്തരാമ്
മഹാരാജാവിനെ മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം മുതലായവ കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു; അവർ പരസ്പരം അലങ്കരിച്ച് സന്തോഷം വർദ്ധിച്ചു.
കുചയുഗ്മോപരിന്യസ്തമുക്താഹാരസുശോഭിതാഃ । ശ്രവണദ്വംദ്വസംമൃഷ്ടസ്വര്ണകുംഡലലക്ഷിതാഃ
കുടകമലങ്ങളിൽ മുത്തുമാലകൾ അലങ്കരിച്ച്, രണ്ട് ചെവികളിലും പൊൻകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച് അവർ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
അനേകനരനാരീഭിഃ സംകീര്ണം മാര്ഗമാചരന് । യഥാവത്സരിതം പ്രാപ ശിവപുണ്യജലാപ്ലുതാമ്
അനേകം പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ നടന്നു, ശിവന്റെ പുണ്യജലം നിറഞ്ഞ നദിയിൽ യഥാവിധി എത്തി.
തത്ര ഗത്വാ സ വൈദേഹ്യാ രാമഃ കമലലോചനഃ । പ്രവിവേശ ജലം പുണ്യം വസിഷ്ഠാദിഭിരന്വിതഃ
അവിടെ വൈദേഹിയോടൊപ്പം കമലനയനായ രാമൻ വസിഷ്ഠനും മറ്റുള്ളവരും കൂടെ ചേർന്ന് പുണ്യജലത്തിൽ കയറി.
അനുപ്രവിവിശുഃ സര്വേ രാജാനോ ജനതാസ്തഥാ । തത്പാദരജസാ പൂതജലം ലോകൈകവംദിതമ്
അവിടെ രാജാക്കന്മാരും ജനങ്ങളും ഒരുപോലെ കയറി; അവന്റെ പാദരജസ്സാൽ ശുദ്ധമായ, ലോകം മുഴുവൻ ആദരിക്കുന്ന ജലത്തിൽ അവർ മുങ്ങി.
പരസ്പരം പ്രസിംചംതോ ജലയംത്രൈര്മനോരമൈഃ । സുശോണനയനാഃ സര്വേ ഹര്ഷം പ്രാപുര്മനോധികമ്
മനോഹരമായ ജലയന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം തളിച്ച്, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അതിയായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.