ഇത്യുക്തവതി ഭൂമീശേ രാമേ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । കരവാലം ചാഭിമംത്ര്യ ദദൌ രാമകരേ മുനിഃ
അങ്ങനെ ഭൂമിയുടെ അധിപൻ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുംബത്തിൽ ജനിച്ച മുനി വാൾ ശുദ്ധമാക്കി രാമന്റെ കൈയിൽ നൽകി.
കരവാലേ ധൃതേ സ്പൃഷ്ടേ രാമേണ സ ഹയഃ ക്രതൌ । പശുത്വം തു വിഹായാശു ദിവ്യരൂപമപദ്യത
രാമൻ വാൾ കൈവശം വച്ച് സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, യാഗത്തിലെ കുതിരം ഉടനെ മൃഗരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യരൂപം നേടി.
വിമാനവരമാരൂഢശ്ചാപ്സരോഭിഃ സമംതതഃ । ചാമരൈര്വീജ്യമാനശ്ച വൈജയംത്യാ വിഭൂഷിതഃ
അവൻ മനോഹരമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി, ചുറ്റും അപ്സരസുകൾ, ചാമരം വീശി, വൈജയന്തിമാല ധരിച്ച് ഭംഗിയായി നില്ക്കുന്നു.
തദാ തം വാജിതാം ത്യക്ത്വാ ദിവ്യരൂപധരം വരമ് । വീക്ഷ്യ ലോകാഃ ക്രതൌ സര്വേ വിസ്മയം പ്രാപ്നുവംസ്തദാ
അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠൻ കുതിരരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതു കണ്ടു, യാഗശാലയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തദാ രാമഃ സ്വയം ജാനഞ്ജ്ഞാപയന്സര്വതോ നരാന് । പപ്രച്ഛ ദിവ്യരൂപം തം സുരം പരമധാര്മികഃ
അപ്പോൾ രാമൻ തന്നെ എല്ലായിടത്തും ആളുകളെ അറിയിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ദിവ്യരൂപിയോട് ചോദിച്ചു: നീ ആരാണ്, മഹാധാർമികനേ?
കസ്ത്വം ദിവ്യവപുഃ പ്രാപ്തഃ കസ്മാത്ത്വം വാജിതാം ഗതഃ । കഥം സുരസ്ത്രീസഹിതഃ കിം ചികീര്ഷസി തദ്വദ
നീ ആരാണ്, ദിവ്യരൂപം നേടിയവനേ? എന്തുകൊണ്ടാണ് കുതിരയായി ജനിച്ചത്? ദേവസ്ത്രികളോടൊപ്പം നീ എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി? എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? അതു പറയു.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ദേവഃ പ്രോവാച ഭൂമിപമ് । ഹസന്മേഘരവാം വാണീമവദത്സുമനോഹരാമ്
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ദേവൻ രാജാവിനോട് ചിരിച്ച്, മേഘഗംഭീരമായ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
തവാജ്ഞാതം ന സര്വത്ര ബാഹ്യാഭ്യംതരചാരിണഃ । തഥാപി പൃച്ഛതേ തുഭ്യം കഥയാമി യഥാതഥമ്
നീ പുറത്തും ഉള്ളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവനാണെങ്കിലും, എല്ലാം നിനക്ക് അറിയാവുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും നീ ചോദിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ സത്യമായത് നിന്നോട് പറയുന്നു.
അഹം പുരാഭവേ രാമ ദ്വിജഃ പരമധാര്മികഃ । അചരം പ്രതികൂലം വൈ വേദസ്യ രിപുതാപന
രാമാ, ഒരിക്കൽ ഞാൻ വളരെ ധാർമ്മികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. എങ്കിലും, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ വേദത്തിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറി.
കദാചിദ്ധുതപാപായാസ്തീരേഽഹം ഗതവാന്പുരാ । അനേകവൃക്ഷലലിതേ സര്വത്രസുമനോരമേ
ഒരിക്കൽ, പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഒരു നദിയുടെ തീരത്ത്, അനേകം മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, എല്ലായിടത്തും ആഹ്ലാദം പകരുന്ന സ്ഥലത്ത് ഞാൻ പോയി.
തത്ര സ്നാത്വാ പിതൄംസ്തൃപ്ത്വാ ദാനം ദത്ത്വാ യഥാവിധി । ധ്യാനം തവ മഹാബാഹോ കൃതവാന്വേദസംമിതമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, നിയമപ്രകാരം ദാനം നൽകി, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ വേദാനുസൃതമായി നിന്നിൽ ധ്യാനം ചെയ്തു.
തദാ ജനാഃ സമായാതാ ബഹവസ്തത്ര ഭൂപതേ । തേഷാം പ്രവംചനാര്ഥായ ദംഭമേനമകാരിഷമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, അവിടെ അനേകം ആളുകൾ കൂടി. അവരെ വഞ്ചിക്കാൻ ഞാൻ ഈ കപടനടിപ്പ് നടത്തി.
അനേകക്രതുസംഭാരൈഃ പൂര്ണമജിരമുത്തമമ് । വാസോഭിശ്ഛാദിതം രമ്യം ചഷാലാദിയുതം മഹത്
അനവധി യാഗസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടു, ആ ഉത്തമമായ മുറ്റം നിറഞ്ഞു, വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടി, മനോഹരവും എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും ഉള്ളതുമായ വേദി ഒരുക്കിയിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രോദ്ഭവോധൂമഃ സര്വതോ നഭസോംഗണമ് । ചകാര രമ്യമതുലം ചിത്രകാരിവപുര്ധരഃ
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുക ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; ഭൂമി ചിത്രകാരൻ വരച്ചതുപോലെ അതുല്യമായും മനോഹരമായും തോന്നി.
അനേകതിലകശ്രീഭിഃ ശോഭിതാംഗോ മഹത്തപാഃ । ദര്ഭശോഭഃ സമിത്പാണിര്ദംഭോ മൂര്തിധരഃ കിമു
അനവധി ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച എന്റെ ശരീരം വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് ദീപ്തിയായി; ദർഭയും സമിതും കൈയിൽ പിടിച്ച്, കപടത തന്നെ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ ആയിരുന്നു.
ദുര്വാസാസ്തത്ര സ്വച്ഛംദം പര്യടഞ്ജഗതീതലമ് । പ്രാപ തത്ര മഹാതേജാ ധൂതപാപസരിത്തടേ
അവിടെ മഹാതപസ്സായ ദുര്വാസസ് സ്വേച്ഛയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ആ പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന നദീതീരത്ത് അദ്ദേഹം എത്തി.
ദദര്ശ മാം ദംഭകരം മൌനധാരിണമഗ്രതഃ । അനര്ഘ്യകരമുന്മത്തമസ്വാഗതവചഃ കരമ്
അവൻ മുന്നിൽ ഞാൻ മൗനം പാലിച്ച് കപടനടിപ്പ് കാണിച്ചവനായി, വിലയില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവനായി, ഉന്മത്തനായി, സ്വാഗതം പറയാതെ നിന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാതീവ ക്രുധാക്രാംതഃ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി । ശശാപാസൌ മുനിസ്തീവ്രോ ദംഭിനം മാം മഹാമതിഃ
അവൻ എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ സമുദ്രം പുകയുന്നതുപോലെ, അതിയായ കോപത്തിൽ ആ മഹാമുനി എന്ന കപടിയെ ശപിച്ചു.
ദംഭം കരോഷി ചേത്തീരേ സരിതസ്ത്വം സുദുര്മതേ । തസ്മാത്പ്രാപ്നുഹി നിര്വാച്യം പശുത്വം താപസാധമ
നീ ഈ നദീതീരത്ത് കപടത നടത്തുകയാണെങ്കിൽ, ദുഷ്ടനേ, അതിനാൽ, കഷ്ടമായ അവസ്ഥയായ മൃഗത്വം, നീയീ താഴ്ന്ന തപസ്സുകാരാ, പ്രാപിക്കട്ടെ.
ശാപം പ്രദത്തം സംശ്രുത്യ ദുഃഖിതോഽഹം തദാഭവമ് । അഗ്രാഹിഷം പദേ തസ്യ മുനേര്ദുര്വാസസഃ കില
ആ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖിതനായി; അപ്പോൾ ഞാൻ ആ ദുര്വാസസ് മുനിയുടെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.
തദാ മേ കൃതവാന്രാമ ദ്വിജോഽനുഗ്രഹമുത്തമമ് । വാജിതാം പ്രാപ്നുഹി മഖേ രാജരാജസ്യ താപസ
അപ്പോൾ, രാമാ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എനിക്ക് വലിയ അനുഗ്രഹം നൽകി: 'തപസ്സുകാരാ, നീ രാജാധിരാജന്റെ അശ്വമേധയാഗം പ്രാപിക്കും.'
പശ്ചാത്തദ്ധസ്തസംപര്കാദ്യാഹി തത്പരമം പദമ് । ദിവ്യം വപുര്മനോഹാരി ധൃത്വാ ദംഭവിവര്ജിതമ്
പിന്നീട്, അവന്റെ കൈയുടെ സ്പർശംകൊണ്ട്, നീ കപടത ഇല്ലാത്ത ദിവ്യമായ മനോഹരമായ രൂപം ധരിച്ച് ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് പോകണം.
തേന ശാപോപിസംദിഷ്ടോ മമാനുഗ്രഹതാം ഗതഃ । യദഹം തവ ഹസ്തസ്യ സ്പര്ശം പ്രാപ്തോ മനോരമമ്
അങ്ങനെ, ആ ശാപം പോലും എനിക്ക് അനുഗ്രഹമായി മാറി, കാരണം ഞാൻ നിന്റെ കൈയുടെ ആ മനോഹരമായ സ്പർശം പ്രാപിച്ചു.
യദേവ രാമ ദേവാദിദുര്ലഭം ബഹുജന്മഭിഃ । തത്തേഽഹം കരജസ്പര്ശം പ്രാപ്തവാനിഹ ദുര്ലഭമ്
രാമാ, ദേവന്മാർക്കും അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത്, അതായത് നിന്റെ കൈയുടെ അതി ദുർലഭമായ സ്പർശം ഞാൻ ഇപ്പോൾ പ്രാപിച്ചു.
ആജ്ഞാപയ മഹാരാജ ത്വത്പ്രസാദാദഹം മഹത് । ഗച്ഛാമി ശാശ്വതം സ്ഥാനം തവ ദുഃഖാദിവര്ജിതമ്
മഹാരാജാവേ, ദയവായി കല്പന ചെയ്യൂ. നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദു:ഖം പോലുള്ളതൊന്നുമില്ലാത്ത ശാശ്വതമായ സ്ഥലത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ന യത്ര ശോകോ ന ജരാ ന മൃത്യുഃ കാലവിഭ്രമഃ । തത്സ്ഥാനം ദേവ ഗച്ഛാമി ത്വത്പ്രസാദാന്നരാധിപ
അവിടെ ദു:ഖവും വയസ്സും മരണവും കാലത്തിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പവും ഒന്നുമില്ലാത്ത ആ സ്ഥാനത്തിലേക്ക്, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ പോകുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ തം പരിക്രമ്യ വിമാനവരമാരുഹത് । അനേകരത്നഖചിതം സര്വദേവാധിവംദിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ അവനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും വന്ദിച്ച അത്ഭുതമായ വിമാനത്തിൽ കയറി.
ഗതോഽസൌ ശാശ്വതസ്ഥാനം രാമപാദപ്രസാദതഃ । പുനരാവൃത്തിരഹിതം ശോകമോഹവിവര്ജിതമ്
അവൻ രാമന്റെ പാദങ്ങളുടെ കൃപയാൽ, തിരിച്ചു വരവ് ഇല്ലാത്ത, ദു:ഖവും മോഹവും ഇല്ലാത്ത ശാശ്വതസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോയി.
തേന തത്കഥിതം ശ്രുത്വാ രാമം ജ്ഞാത്വേതരേ ജനാഃ । വിസ്മയം പ്രാപിരേ സര്വേ പരസ്പരമുദുന്മദാഃ
അവൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട് രാമനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ പരസ്പരം സന്തോഷിച്ചു.
ശൃണു ദ്വിജമഹാബുദ്ധേ ദംഭേനാപി സ്മൃതോ ഹരിഃ । ദദാതി മോക്ഷം സുതരാം കിം പുനര്ദംഭവര്ജനാത്
ശ്രദ്ധിക്കൂ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള ദ്വിജനേ, കപടത്തോടുകൂടി പോലും ഹരിയെ സ്മരിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; പിന്നെ കപടം വിട്ട് സ്മരിച്ചാൽ എത്രയോ കൂടുതൽ ലഭിക്കും.