രാജാവീരമണിസ്തത്ര ശ്രുതവത്യാ മനോജ്ഞയാ । ലക്ഷ്മീനിധിഃ കോമലയാ രിപുതാപോംഗസേനയാ
അവിടെ രാജാവ് വീരമണി മനോഹരിയായ ശ്രുതവതിയോടും, ലക്ഷ്മീനിധി കോമലയോടും, രിപുതാപൻ ഓംഗസേനയോടും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വിഭീഷണോ മഹാമൂര്ത്യാ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ പ്രതീതയാ । ഉഗ്രാശ്വഃ കാമഗമയാ നീലരത്നോധിരമ്യയാ
വിഭീഷണൻ മഹാമൂർത്തിയായ പ്രതീതയോടും, ഉഗ്രാശ്വൻ കാമഗമയയോടും, നീലരത്നൻ ഉദിരമ്യയോടും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സുരഥഃ സുമനോഹാര്യാ തഥാ മോഹനയാ കപിഃ । ഇത്യാദീന്നൃപതീന്വിപ്രോ വസിഷ്ഠഃ പ്രാഹിണോന്മുനിഃ
സുരഥൻ സുമനോഹാര്യയോടും, കുരങ്ങൻ മോഹനയയോടും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ മറ്റു രാജാക്കളെയും വസിഷ്ഠമുനി അയച്ചു.
വസിഷ്ഠഃ സരയൂം ഗത്വാ ശിവപുണ്യജലാപ്ലുതാമ് । ഉദകം മംത്രയാമാസ വേദമംത്രേണ മംത്രവിത്
വസിഷ്ഠൻ സരയൂയിലേക്ക് പോയി, ശുദ്ധവും പുണ്യവുമായ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച്, വേദമന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് ജലം ശുദ്ധമാക്കി.
പയഃ പുനീഹ്യമും വാഹമുദകേന മനോഹൃതാ । യജ്ഞാര്ഥം രാമചംദ്രസ്യ സര്വലോകൈകരക്ഷിതുഃ
ഈ പാൽ മനോഹരമായ വെള്ളത്തിൽ ശുദ്ധമാക്കണം, രാമചന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിനായി, ലോകങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനുവേണ്ടി.
ഉദകം തന്മുനിസ്പൃഷ്ടം സര്വേ രാമാദയോ നൃപാഃ । ആജഹ്രുര്മംഡപതലേ വിപ്രവര്യൈരുപസ്തുതേ
മുനി സ്പർശിച്ച ആ വെള്ളം രാമനും മറ്റു രാജാക്കളും യാഗശാലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു, മഹാബ്രാഹ്മണന്മാർ പാടിപ്പുകഴ്ത്തുമ്പോൾ.
പയോഭിര്നിര്മലൈഃ സ്നാപ്യ വാജിനം ക്ഷീരസന്നിഭമ് । മംത്രേണ മംത്രയാമാസ രാമ ഹസ്തേന കുംഭജഃ
പുതിയ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയെ പാൽപോലെ വെളുപ്പിച്ച് സ്നാനമഴിച്ച്, കുംബപുത്രൻ രാമന്റെ കൈകൊണ്ട് മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു.
പുനീഹി മാം മഹാവാഹ അസ്മിന്ബ്രഹ്മസമാകുലേ । ത്വന്മേധേനാഖിലാ ദേവാഃ പ്രീണംതു പരിതോഷിതാഃ
മഹാവാഹനേ, ഈ ബ്രാഹ്മണർ നിറഞ്ഞ വേദിയിൽ എന്നെ ശുദ്ധമാക്കണം; നിന്റെ യാഗംകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും സന്തോഷിക്കട്ടെ.
ഇത്യുക്ത്വാ സ നൃപോ രാമഃ സീതയാ സമമസ്പൃശത് । തദാ സര്വേ ദ്വിജാശ്ചിത്രമമന്യംത കുതൂഹലാത്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് രാമൻ സീതയോടൊപ്പം കുതിരയെ സ്പർശിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
പരസ്പരമവോചംസ്തേ യന്നാമസ്മരണാന്നരാഃ । മഹാപാപാത്പ്രമുച്യംതേ സ രാമഃ കിം വദത്യഹോ
അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു: രാമന്റെ നാമം സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യർ വലിയ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു; അപ്പോൾ രാമൻ പറയുന്നത് എത്ര അത്ഭുതം!
ഇത്യുക്തവതി ഭൂമീശേ രാമേ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । കരവാലം ചാഭിമംത്ര്യ ദദൌ രാമകരേ മുനിഃ
അങ്ങനെ ഭൂമിയുടെ അധിപൻ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുംബത്തിൽ ജനിച്ച മുനി വാൾ ശുദ്ധമാക്കി രാമന്റെ കൈയിൽ നൽകി.
കരവാലേ ധൃതേ സ്പൃഷ്ടേ രാമേണ സ ഹയഃ ക്രതൌ । പശുത്വം തു വിഹായാശു ദിവ്യരൂപമപദ്യത
രാമൻ വാൾ കൈവശം വച്ച് സ്പർശിച്ചപ്പോൾ, യാഗത്തിലെ കുതിരം ഉടനെ മൃഗരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യരൂപം നേടി.
വിമാനവരമാരൂഢശ്ചാപ്സരോഭിഃ സമംതതഃ । ചാമരൈര്വീജ്യമാനശ്ച വൈജയംത്യാ വിഭൂഷിതഃ
അവൻ മനോഹരമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി, ചുറ്റും അപ്സരസുകൾ, ചാമരം വീശി, വൈജയന്തിമാല ധരിച്ച് ഭംഗിയായി നില്ക്കുന്നു.
തദാ തം വാജിതാം ത്യക്ത്വാ ദിവ്യരൂപധരം വരമ് । വീക്ഷ്യ ലോകാഃ ക്രതൌ സര്വേ വിസ്മയം പ്രാപ്നുവംസ്തദാ
അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠൻ കുതിരരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതു കണ്ടു, യാഗശാലയിലെ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തദാ രാമഃ സ്വയം ജാനഞ്ജ്ഞാപയന്സര്വതോ നരാന് । പപ്രച്ഛ ദിവ്യരൂപം തം സുരം പരമധാര്മികഃ
അപ്പോൾ രാമൻ തന്നെ എല്ലായിടത്തും ആളുകളെ അറിയിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ദിവ്യരൂപിയോട് ചോദിച്ചു: നീ ആരാണ്, മഹാധാർമികനേ?
കസ്ത്വം ദിവ്യവപുഃ പ്രാപ്തഃ കസ്മാത്ത്വം വാജിതാം ഗതഃ । കഥം സുരസ്ത്രീസഹിതഃ കിം ചികീര്ഷസി തദ്വദ
നീ ആരാണ്, ദിവ്യരൂപം നേടിയവനേ? എന്തുകൊണ്ടാണ് കുതിരയായി ജനിച്ചത്? ദേവസ്ത്രികളോടൊപ്പം നീ എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി? എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? അതു പറയു.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ദേവഃ പ്രോവാച ഭൂമിപമ് । ഹസന്മേഘരവാം വാണീമവദത്സുമനോഹരാമ്
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ദേവൻ രാജാവിനോട് ചിരിച്ച്, മേഘഗംഭീരമായ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
തവാജ്ഞാതം ന സര്വത്ര ബാഹ്യാഭ്യംതരചാരിണഃ । തഥാപി പൃച്ഛതേ തുഭ്യം കഥയാമി യഥാതഥമ്
നീ പുറത്തും ഉള്ളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവനാണെങ്കിലും, എല്ലാം നിനക്ക് അറിയാവുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും നീ ചോദിച്ചതിനാൽ, ഞാൻ സത്യമായത് നിന്നോട് പറയുന്നു.
അഹം പുരാഭവേ രാമ ദ്വിജഃ പരമധാര്മികഃ । അചരം പ്രതികൂലം വൈ വേദസ്യ രിപുതാപന
രാമാ, ഒരിക്കൽ ഞാൻ വളരെ ധാർമ്മികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. എങ്കിലും, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ, ഞാൻ വേദത്തിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറി.
കദാചിദ്ധുതപാപായാസ്തീരേഽഹം ഗതവാന്പുരാ । അനേകവൃക്ഷലലിതേ സര്വത്രസുമനോരമേ
ഒരിക്കൽ, പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ഒരു നദിയുടെ തീരത്ത്, അനേകം മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, എല്ലായിടത്തും ആഹ്ലാദം പകരുന്ന സ്ഥലത്ത് ഞാൻ പോയി.
തത്ര സ്നാത്വാ പിതൄംസ്തൃപ്ത്വാ ദാനം ദത്ത്വാ യഥാവിധി । ധ്യാനം തവ മഹാബാഹോ കൃതവാന്വേദസംമിതമ്
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, നിയമപ്രകാരം ദാനം നൽകി, മഹാബാഹുവേ, ഞാൻ വേദാനുസൃതമായി നിന്നിൽ ധ്യാനം ചെയ്തു.
തദാ ജനാഃ സമായാതാ ബഹവസ്തത്ര ഭൂപതേ । തേഷാം പ്രവംചനാര്ഥായ ദംഭമേനമകാരിഷമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, അവിടെ അനേകം ആളുകൾ കൂടി. അവരെ വഞ്ചിക്കാൻ ഞാൻ ഈ കപടനടിപ്പ് നടത്തി.
അനേകക്രതുസംഭാരൈഃ പൂര്ണമജിരമുത്തമമ് । വാസോഭിശ്ഛാദിതം രമ്യം ചഷാലാദിയുതം മഹത്
അനവധി യാഗസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടു, ആ ഉത്തമമായ മുറ്റം നിറഞ്ഞു, വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടി, മനോഹരവും എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും ഉള്ളതുമായ വേദി ഒരുക്കിയിരുന്നു.
അഗ്നിഹോത്രോദ്ഭവോധൂമഃ സര്വതോ നഭസോംഗണമ് । ചകാര രമ്യമതുലം ചിത്രകാരിവപുര്ധരഃ
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുക ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; ഭൂമി ചിത്രകാരൻ വരച്ചതുപോലെ അതുല്യമായും മനോഹരമായും തോന്നി.
അനേകതിലകശ്രീഭിഃ ശോഭിതാംഗോ മഹത്തപാഃ । ദര്ഭശോഭഃ സമിത്പാണിര്ദംഭോ മൂര്തിധരഃ കിമു
അനവധി ശുഭലക്ഷണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച എന്റെ ശരീരം വലിയ തപസ്സുകൊണ്ട് ദീപ്തിയായി; ദർഭയും സമിതും കൈയിൽ പിടിച്ച്, കപടത തന്നെ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ ആയിരുന്നു.
ദുര്വാസാസ്തത്ര സ്വച്ഛംദം പര്യടഞ്ജഗതീതലമ് । പ്രാപ തത്ര മഹാതേജാ ധൂതപാപസരിത്തടേ
അവിടെ മഹാതപസ്സായ ദുര്വാസസ് സ്വേച്ഛയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചു; ആ പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്ന നദീതീരത്ത് അദ്ദേഹം എത്തി.
ദദര്ശ മാം ദംഭകരം മൌനധാരിണമഗ്രതഃ । അനര്ഘ്യകരമുന്മത്തമസ്വാഗതവചഃ കരമ്
അവൻ മുന്നിൽ ഞാൻ മൗനം പാലിച്ച് കപടനടിപ്പ് കാണിച്ചവനായി, വിലയില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവനായി, ഉന്മത്തനായി, സ്വാഗതം പറയാതെ നിന്നതായി അദ്ദേഹം കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാതീവ ക്രുധാക്രാംതഃ സമുദ്ര ഇവ പര്വണി । ശശാപാസൌ മുനിസ്തീവ്രോ ദംഭിനം മാം മഹാമതിഃ
അവൻ എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ, പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ സമുദ്രം പുകയുന്നതുപോലെ, അതിയായ കോപത്തിൽ ആ മഹാമുനി എന്ന കപടിയെ ശപിച്ചു.
ദംഭം കരോഷി ചേത്തീരേ സരിതസ്ത്വം സുദുര്മതേ । തസ്മാത്പ്രാപ്നുഹി നിര്വാച്യം പശുത്വം താപസാധമ
നീ ഈ നദീതീരത്ത് കപടത നടത്തുകയാണെങ്കിൽ, ദുഷ്ടനേ, അതിനാൽ, കഷ്ടമായ അവസ്ഥയായ മൃഗത്വം, നീയീ താഴ്ന്ന തപസ്സുകാരാ, പ്രാപിക്കട്ടെ.
ശാപം പ്രദത്തം സംശ്രുത്യ ദുഃഖിതോഽഹം തദാഭവമ് । അഗ്രാഹിഷം പദേ തസ്യ മുനേര്ദുര്വാസസഃ കില
ആ ശാപം കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖിതനായി; അപ്പോൾ ഞാൻ ആ ദുര്വാസസ് മുനിയുടെ കാലുകൾ പിടിച്ചു.