രഥാദുത്തീര്യ ലലിതാ ലക്ഷ്മണേന സമന്വിതാ । രാമസ്യ പാദയോര്ലഗ്നാ പതിവ്രതപരായണാ
ലളിതയായ അവൾ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ രാമന്റെ കാലുകളിൽ പതിഞ്ഞു.
രാമസ്താമാഗതാം ദൃഷ്ട്വാ ജാനകീം പ്രേമവിഹ്വലാമ് । സാധ്വി ത്വയാ സഹേദാനീം കുര്വേ യജ്ഞസമാപനമ്
രാമൻ, പ്രേമത്തിൽ മുഴുകിയ ജാനകിയെ എത്തിയതുകണ്ട് പറഞ്ഞു: സതീ, നീ വന്നതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കാം.
വാല്മീകിം സാ നമസ്കൃത്യ തഥാന്യാന്വിപ്രസത്തമാന് । ജഗാമ മാതൃപദയോഃ സന്നതിം കര്തുമുത്സുകാ
അവൾ വാൽമീകിയെയും മറ്റു മഹാനായ സന്യാസിമാരെയും നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ അമ്മമാരുടെ കാലിൽ നമസ്കരിക്കാൻ ആവേശത്തോടെ പോയി.
കൌശല്യാ താമഥായാംതീം വീരസൂം ജാനകീം പ്രിയാമ് । ആശീര്ഭിരഭിസംയുജ്യ യയൌ ഹര്ഷമനേകധാ
കൗശല്യ, പ്രിയപ്പെട്ടയും വീരപുത്രവധുവുമായ ജാനകിയെ കണ്ടു, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകി, അനന്തമായ സന്തോഷത്തോടെ അവിടെനിന്ന് പോയി.
കൈകേയീപദയോര്നമ്രാം വീക്ഷ്യ വൈദേഹപുത്രികാമ് । ഭര്ത്രാ സഹ ചിരം ജീവ സപുത്രേത്യാശിഷം വ്യധാത്
കൈകേയി, വൈദേഹിയുടെ മകളെ തന്റെ കാലിൽ നമസ്കരിക്കുന്നതുകണ്ട്, ഭർത്താവിനോടും മകനോടും കൂടെ നീ ദീർഘകാലം ജീവിക്കണമെന്ന് അനുഗ്രഹിച്ചു.
സുമിത്രാ സ്വപദേനമ്രാം വീക്ഷ്യ വൈദേഹപുത്രികാമ് । ആശിഷം വ്യദധാത്തസ്യാഃ പുത്രപൌത്രപ്രദായിനീമ്
സുമിത്ര, വൈദേഹിയുടെ മകളെ സ്വന്തം കാലിൽ നമസ്കരിക്കുന്നതുകണ്ട്, അവൾക്ക് മക്കളും മക്കളുടെ മക്കളും ലഭിക്കണമെന്ന് അനുഗ്രഹിച്ചു.
സീതാ താഃ സര്വതോ നത്വാ രാമചംദ്ര പ്രിയാ സതീ । പരമം ഹര്ഷമാപന്നാ ബഭൂവ കില വാഡവ
സീത, രാമചന്ദ്രന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളായി, എല്ലാവരെയും നമസ്കരിച്ചു. പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
സമാഗതാം വീക്ഷ്യ പത്നീം രാമചംദ്രസ്യ കുംഭജഃ । സുവര്ണപത്നീം ധിക്കൃത്യ താമധാദ്ധര്മചാരിണീമ്
രാമചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യ വീണ്ടും അവനോടൊപ്പം ചേർന്നതുകണ്ട്, അഗസ്ത്യൻ തന്റെ സ്വർണ്ണഭാര്യയെ ഉപേക്ഷിച്ചു, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച സീതയെ ആദരിച്ചു.
രാമസ്തദാ യജ്ഞമധ്യേ ശുശുഭേ സീതയാ സഹ । താരയാനുഗതോ യദ്വച്ഛശീവ ശരദുത്പ്രഭഃ
അന്നേരം, യജ്ഞത്തിനിടയിൽ രാമൻ സീതയോടൊപ്പം പ്രകാശിച്ചു. ശരത്കാലത്തിലെ ചന്ദ്രൻ നക്ഷത്രങ്ങളോടൊപ്പം പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രയോഗമകരോത്തത്ര കാലേ പ്രാപ്തേ മനോരമേ । വൈദേഹ്യാ ധര്മചാരിണ്യാ സര്വപാപാപനോദനമ്
ശ്രേഷ്ഠമായ സമയത്ത്, അവിടെ രാമൻ ആ ആചാരം നടത്തി. ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച വൈദേഹിയോടൊപ്പം, എല്ലാ പാപങ്ങളും അകറ്റി.
സീതയാ സഹിതം രാമം പ്രസക്തം യജ്ഞകര്മണി । നിരീക്ഷ്യ ജഹൃഷുസ്തത്ര കൌതുകേന സമന്വിതാഃ
സീതയോടൊപ്പം രാമൻ യജ്ഞത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതും അതിനെ കാണാനെത്തിയ എല്ലാവരും അതിൽ അതിയായ ആസ്വാദനത്തോടെയും കൗതുകത്തോടെയും സന്തോഷിച്ചുവെന്നും ആയിരുന്നു.
വസിഷ്ഠം പ്രാഹ സുമതിം രാമസ്തത്ര ക്രതൌ വരേ । കിം കര്തവ്യം മയാ സ്വാമിന്നതഃ പരമവശ്യകമ്
ആ മഹത്തായ യജ്ഞത്തിൽ രാമൻ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിച്ചു: 'സ്വാമിനേ, ഇനി ഞാൻ നിർബന്ധമായും ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണ്?'
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഗുരുഃ പ്രാഹ മഹാമതിഃ । ബ്രാഹ്മണാനാം പ്രകര്തവ്യാ പൂജാ സംതോഷകാരികാ
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഗുരു, മഹാമതിയായവൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവർക്കു സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്ന വിധത്തിൽ ആദരിക്കണം.'
മരുത്തേന ക്രതുഃ സൃഷ്ടഃ പൂര്വം സംഭാരസംഭൃതഃ । ബ്രാഹ്മണാസ്തത്ര വിത്താദ്യൈസ്തോഷിതാ അഭവംസ്തദാ
മറുപുറം കാലത്ത് മരുത്തൻ എല്ലാ ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളും ഒരുക്കി യജ്ഞം നടത്തി; അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനസമ്പത്ത് കൊണ്ടു തൃപ്തി ലഭിച്ചു.
അത്യംതം വിത്തസംഭാരം നേതും വിപ്രാശകന്നഹി । പ്രാക്ഷിപന്ഹിമവദ്ദേശേ വിത്തഭാരാസഹാ ദ്വിജാഃ
അപര്യാപ്തമായ ധനസഞ്ചയം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വഹിക്കാൻ കഴിയാതെ, അവർ ആ ധനഭാരം സഹിക്കാനാവാതെ, അതു ഹിമാലയപ്രദേശത്തേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജാഗ്ര്യ ലക്ഷ്മീവാന്നൃപസത്തമ । ദേഹി ദാനാദി വിപ്രേഭ്യോ യഥാ സ്യാത്പ്രീതിരുത്തമാ
അതിനാൽ, രാജാവേ, നീയും സമൃദ്ധിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം മുതലായവ നൽകണം, അതുവഴി അവർക്കു പരമസന്തോഷം ലഭിക്കട്ടെ.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ സ രാജാഗ്ര്യഃ പൂജ്യം മത്വാ ഘടോദ്ഭവമ് । പ്രഥമം പൂജയാമാസ ബ്രഹ്മപുത്രം തപോധനമ്
ഇത് കേട്ട രാജാവ് ആദ്യം, കുഴൽജനനായ മഹാതപസ്സുകാരനായ ബ്രഹ്മപുത്രനെ ആദരിക്കേണ്ടവനെന്ന് കരുതി, അവനെ ആദരിച്ചു.
അനേകരത്നസംഭാരൈഃ സ്വര്ണഭാരൈരനേകധാ । ദേശൈര്ജനൈഃ പരിവൃതൈരത്യംതപ്രീതിദായകൈഃ
അവനെ അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും സ്വർണ്ണത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ടും വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ജനങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലും അതിയായ സന്തോഷം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ ആദരിച്ചു.
അഗസ്ത്യം പൂജയാമാസ സപത്നീകം മനോരമമ് । തഥൈവ രത്നൈഃ സ്വര്ണൈശ്ച ദേശൈശ്ച വിവിധൈരപി
അഗസ്ത്യനും ഭാര്യയോടൊപ്പം മനോഹരമായി, അങ്ങനെ തന്നെ രത്നങ്ങളും സ്വർണ്ണവും വിവിധ ദേശങ്ങളും നൽകി ആദരിച്ചു.
വ്യാസം സത്യവതീപുത്രം തഥൈവ സമപൂജയത് । ച്യവനം ഭാര്യയാ സാകം സുരത്നൈഃ സമപൂജയത്
സത്യവതീപുതനായ വ്യാസനെയും അങ്ങനെ തന്നെ ആദരിച്ചു; ച്യവനനും ഭാര്യയോടൊപ്പം മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ നൽകി ആദരിച്ചു.
അന്യാനപി മുനീന്സര്വാനൃത്വിജസ്തപസാം നിധീന് । പൂജയാമാസ രത്നൌഘൈഃ സ്വര്ണഭാരൈരനേകധാ
മറ്റുള്ള എല്ലാ മുനിമാരെയും യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരെയും തപസ്സിന്റെ നിധികളായവരെയും അനേകം രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും സ്വർണ്ണത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങൾ കൊണ്ടും ആദരിച്ചു.
അദാത്തദാ ക്രതൌ രാമോ വിപ്രേഭ്യോ ഭൂരിദക്ഷിണാമ് । ലക്ഷംലക്ഷം സുവര്ണസ്യ പ്രത്യേകം ത്വഗ്രജന്മനേ
അപ്പോൾ രാമൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് യജ്ഞത്തിൽ ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി; ഓരോരുത്തർക്കും അവരുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് ലക്ഷങ്ങൾക്കണക്കിന് സ്വർണ്ണം നൽകി.
ദീനാംധകൃപണേഭ്യശ്ച ദദൌ ദാനമനേകധാ । യഥാസംതോഷവിഹിതൈര്വിത്തൈ രത്നൈര്മനോഹരൈഃ
ദരിദ്രന്മാർക്കും കുരുടന്മാർക്കും ദുർബലന്മാർക്കും അവർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ ധനവും മനോഹരമായ രത്നങ്ങളും നൽകി.
വാസാംസി ച വിചിത്രാണി ഭോജനാനി മൃദൂനി ച । തത്ര പ്രാദാദ്യഥാശാസ്ത്രം സര്വേഷാം പ്രീതിദായകമ്
വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും മൃദുവായ ഭക്ഷണങ്ങളും അവിടെയെത്തന്നെ ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം നൽകുന്ന വിധത്തിൽ വിതരണം ചെയ്തു.
ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണം സര്വസത്ത്വോപബൃംഹിതമ് । അത്യംതമഭവദ്ധൃഷ്ടം പുരം പുംസ്ത്രീസമാവൃതമ്
സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞു, എല്ലാ ജീവികളും സമൃദ്ധിപ്പെടുത്തിയ ആ നഗരം അതിയായി ഭംഗിയാർന്നതും പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും നിറഞ്ഞതുമായതായി.
ദാനം ദദംതം സര്വേഷാം വീക്ഷ്യ കുംഭോദ്ഭവോ മുനിഃ । അത്യംതപരമപ്രീതിം യയൌ ക്രതുവരേ ദ്വിജഃ
എല്ലാവർക്കും ദാനം നൽകുന്നത് കണ്ട കുഴൽജനനായ മുനി ആ മഹത്തായ യജ്ഞത്തിൽ അതിയായ പരമസന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
തദാഭിഷേകസ്നാനാര്ഥം പാനീയമമൃതോപമമ് । ആനേതും ച ചതുഃഷഷ്ടി നൃപാന്സസ്ത്രീന്സമാഹ്വയത്
അപ്പോൾ അഭിഷേകസ്നാനത്തിനായി അമൃതംപോലെയുള്ള വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ അറുപത്തിയൊന്ന് രാജാക്കളെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരെയും ക്ഷണിച്ചു.
രാമസ്തു സീതയാ സാര്ദ്ധമാനേതുമുദകം യയൌ । ഘടേന സ്വര്ണവര്ണേന സര്വാലംകാരശോഭയാ
രാമനും സീതയും ചേർന്ന് എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളാലും അലങ്കരിച്ച സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള ഒരു ഘടം എടുത്തു വെള്ളം കൊണ്ടുവരാൻ പോയി.
സൌമിത്രിരപ്യൂര്മിലയാ മാംഡവ്യാ ഭരതോ നൃപഃ । ശത്രുഘ്നഃ ശ്രുതകീര്ത്യാ ച കാംതിമത്യാ ച പുഷ്കലഃ
സൗമിത്രി ഉർമിലയോടും മാണ്ഡവ്യയോടും കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു; ഭരതൻ രാജാവും അവരോടൊപ്പം. ശത്രുഘ്നൻ ശ്രുതകീർത്തിയോടും കാന്തിമതിയോടും കൂടെ, പുഷ്കലനും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
സുബാഹുഃ സത്യവത്യാ ച സത്യവാന്വീരഭൂഷയാ । സുമദസ്തത്ര സത്കീര്ത്യാ രാജ്ഞ്യാ ച വിമലോ നൃപഃ
സുബാഹു സത്യവതിയോടും, സത്യവാൻ വീരഭൂഷയോടും, സുമദൻ സത്കീർത്തിയോടും, രാജാവ് വിമലൻ രാജ്ഞിയോടും ഉണ്ടായിരുന്നു.