ഇതി ശേഷമുഖപ്രോക്തം ശ്രുത്വാ വാത്സ്യായനോഽബ്രവീത് । രാമായണം ശ്രോതുമനാഃ സര്വധര്മസമന്വിതമ്
ഇങ്ങനെ ശേഷൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം കേട്ട ശേഷം, വാത്സ്യായനൻ എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രാമായണം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
വാത്സ്യായന ഉവാച। കസ്മിന്കാലേ കൃതം സ്വാമിന്രാമായണമിദം മഹത് । കസ്മാച്ചകാര കിന്തത്ര വര്ണനം തദ്വദസ്വ മേ
വാത്സ്യായനൻ പറഞ്ഞു: 'സ്വാമിനേ, ഈ മഹാരാമായണം എപ്പോൾ രചിക്കപ്പെട്ടു? ആരാണ് അതു രചിച്ചത്? അതിന്റെ ഉള്ളടക്കം എന്താണ്? ദയവായി അതെല്ലാം പറയൂ.'
ശേഷ ഉവാച-। ഏകദാ ഗതവാന്വിപ്രോ വാല്മീകിര്വിപിനം മഹത് । യത്ര താലാസ്തമാലാശ്ച കിംശുകാ യത്ര പുഷ്പിതാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: 'ഒരു ദിവസം വാൽമീകി മഹാവനത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ താളയും താമാലവും പൂത്ത കിംശുകവൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.'
കേതകീ യത്ര രജസാ കുര്വതീ സൌരഭം വനമ് । ശശിപ്രഭേവ മഹതീ ദൃശ്യതേ ശുഭ്രകര്ണഭൃത് । ചംപകോബകുലശ്ചാപി കോവിദാരഃ കുരംടകഃ
അവിടെ കേതകിപ്പൂക്കളുടെ പൊടി കാട്ടിന് സുഗന്ധം പകർന്നു; വലിയ വെള്ളപൂക്കളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ ചന്ദ്രപ്രഭയിലേറെ തിളങ്ങി; ചമ്പക, ബകുല, കോവിദാര, കുറണ്ടകവൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അനേകേ പുഷ്പിതാ യത്ര പാദപാഃ ശോഭനേ വനേ । കോകിലാനാം വിരാവേണ ഷട്പദാനാം ച ശബ്ദിതൈഃ
ആ മനോഹരമായ കാട്ടിൽ അനേകം പൂത്ത വൃക്ഷങ്ങൾ നില്ക്കുന്നു; കുയിലുകളുടെ കുരലും തേനീച്ചകളുടെ മുരളിയും മുഴങ്ങുന്നു.
സംഘുഷ്ടം സര്വതോ രമ്യം മനോഹരവയോന്വിതമ് । തത്ര ക്രൌംചയുഗം രമ്യം കാമബാണപ്രപീഡിതമ്
എല്ലായിടത്തും ആ കാട് ആകർഷകമായ ശബ്ദങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞു; അവിടെ കാമബാണത്തിൽ പീഡിതരായ ഒരു ക്രൗഞ്ചദമ്പതികൾ വസിച്ചു.
പരസ്പരം പ്രഹൃഷിതം രേമേ സ്നിഗ്ധതയാ സ്ഥിതമ് । തദാ വ്യാധഃ സമാഗത്യ തയോരേകം മനോഹരമ്
അവരിരുവരും പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ ചേർന്ന് സ്നേഹത്തോടെ ഒരുമിച്ച് സന്തോഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ ഒരു വേട്ടക്കാരൻ അവിടേക്ക് വന്നു, അവരിൽ ഒരാളെ മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ കണ്ടു.
അവധീന്നിര്ദയഃ കശ്ചിന്മാംസാസ്വാദനലോലുപഃ । തദാ ക്രൌംചീ വ്യാധഹതം സ്വപതിം വീക്ഷ്യ ദുഃഖിതാ
മാംസം രുചിക്കായി ആഗ്രഹിച്ച് കനിവില്ലാതെ ഒരുവൻ അവനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. അപ്പോൾ കൌഞ്ചി പക്ഷിയുടെ പെൺകൂട്ടുകാരി തന്റെ ഭർത്താവിനെ വേട്ടക്കാരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ ആകി.
വിലലാപ ഭൃശം ദുഃഖാന്മുംചംതീ രാവമുച്ചകൈഃ । തദാ മുനിഃ പ്രകുപിതോ നിഷാദം ക്രൌംചഘാതകമ്
അവൾ അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു. അപ്പോൾ മുനി അതി ക്രോധത്തോടെ കൌഞ്ചി പക്ഷിയെ കൊന്ന വേട്ടക്കാരനെ കണ്ടു.
ശശാപ വാര്യുപസ്പൃശ്യ സരിതഃ പാവനം ശുഭമ് । മാ നിഷാദ പ്രതിഷ്ഠാം ത്വമഗമഃ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
പുണ്യമായ നദിയിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധജലം സ്പർശിച്ച് മുനി ശാപം ഉച്ചരിച്ചു: "നിഷാദാ, നീ അനന്തകാലം സ്ഥിരമായ സ്ഥാനം നേടരുത്."
യത്ക്രൌംചപക്ഷിണോരേകമവധീഃ കാമമോഹിതമ് । തദാ പ്രബംധം ശ്ലോകസ്യ ജാതം മത്വാ ഹ്യനുദ്വിജാഃ
നീ കൌഞ്ചി പക്ഷികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരാളെ കാമമോഹത്തിൽ കൊന്നതിനാൽ, അപ്പോൾ തന്നെ ഒരു പദ്യരൂപം ജനിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ മുനിമാരിൽ ആരും വിഷമിച്ചില്ല.
ഊചുര്മുനിം പ്രഹൃഷ്ടാസ്തേ ശംസംതഃ സാധുസാധ്വിതി । സ്വാമിഞ്ഛാപോദിതേ വാക്യേ ഭാരതീശ്ലോകമാതനോത്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ മുനിയെ നോക്കി, 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് പറഞ്ഞു. സ്വാമി ശാപം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ വാണിദേവി ശ്ലോകരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
അത്യംതം മോഹനോ ജാതഃ ശ്ലോകോഽയം മുനിസത്തമ । തദാ മുനിഃ പ്രഹൃഷ്ടാത്മാ ബഭൂവ വാഡവര്ഷഭ । തസ്മിന്കാലേ സമാഗത്യ ബ്രഹ്മാ പുത്രൈഃ സമന്വിതഃ
മഹാമുനി, ഈ ശ്ലോകം അത്യന്തം ആകർഷകമായി മാറി. അപ്പോൾ മുനി സന്തോഷത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു. അന്നേരം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി.
വചോ ജഗാദ വാല്മീകിം ധന്യോസി ത്വം മുനീശ്വര । ഭാരതീ ത്വന്മുഖേ സ്ഥിത്വാ ശ്ലോകത്വം സമപദ്യത
ബ്രഹ്മാവ് വാല്മീകിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: "മുനീശ്വരാ, നീ ഭാഗ്യവാൻ! വാണിദേവി നിന്റെ വായിൽ വസിച്ച് ശ്ലോകരൂപം സ്വീകരിച്ചു."
തസ്മാദ്രാമായണം രമ്യം കുരുഷ്വ മധുരാക്ഷരമ് । യേന തേ വിമലാ കീര്തിരാകല്പാംതം ഭവിഷ്യതി
അതുകൊണ്ട്, മധുരമായ വാക്കുകളിൽ മനോഹരമായ രാമായണം രചിക്കൂ. അതിലൂടെ നിന്റെ നിർമലമായ കീർത്തി കാലാന്ത്യം വരെ നിലനിൽക്കും.
ധന്യാ സൈവ മുഖേ വാണീ രാമനാമ്നാ സമന്വിതാ । അന്യാ കാമകഥാ നൄണാം ജനയത്യേവ പാതകമ്
രാമനാമം ചേർന്ന വാക്കുകൾ മാത്രമേ ഭാഗ്യശാലിയായുള്ളൂ; മനുഷ്യരുടെ മറ്റു കാമകഥകൾ പാപം മാത്രം ഉണ്ടാക്കും.
തസ്മാത്കുരുഷ്വ രാമസ്യ ചരിതം ലോകവിശ്രുതമ് । യേന സ്യാത്പാപിനാം പാപഹാനിരേവ പദേപദേ
അതുകൊണ്ട്, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ രാമന്റെ കഥ രചിക്കൂ. അതിലൂടെ പാപികൾക്ക് ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പാപം നശിക്കും.
ഇത്യുക്ത്വാംതര്ദധേ സ്രഷ്ടാ സര്വദേവൈഃ സമന്വിതഃ । തതഃ സചിംതയാമാസ കഥം രാമായണം ഭവേത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സ്രഷ്ടാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും കൂടെ അദൃശ്യനായി. അതിനുശേഷം, 'രാമായണം എങ്ങനെ ആയിരിക്കണം' എന്ന് അദ്ദേഹം ആലോചിച്ചു.
തദാ ധ്യാനപരോ ജാതോ നദീതീരേ മനോരമേ । തസ്യ ചേതസ്യഥോ രാമഃ പ്രാദുര്ഭൂതോ മനോഹരഃ
അപ്പോൾ മനോഹരമായ നദീതീരത്ത് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി ഇരിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ മനോഹരനായ രാമൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
നീലോത്പലദലശ്യാമം രാമം രാജീവലോചനമ് । നിരീക്ഷ്യ തസ്യ ചരിതം ഭൂതംഭാവിഭവച്ച യത്
നീലത്താടിപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെ കറുത്തതും, താമരപോലെ കണ്ണുകളുമുള്ള രാമനെ കണ്ടു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭूतകാലവും വരാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം കണ്ടു.
തദാത്യംതം മുദം പ്രാപ്തോ രാമായണമഥാസൃജത് । മനോരമപദൈര്യുക്തം വൃത്തൈര്ബഹുവിധൈരപി
അപ്പോൾ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, മനോഹരമായ വാക്കുകളും പലവിധ വൃത്തങ്ങളുമുള്ള രാമായണം അദ്ദേഹം രചിച്ചു.
ഷട്കാംഡാനി സുരമ്യാണി യത്ര രാമായണേഽനഘ । ബാലമാരണ്യകം ചാന്യത്കിഷ്കിംധാ സുംദരം തഥാ
പാപരഹിതനേ, രാമായണത്തിൽ ആറു അത്യന്തം മനോഹരമായ കാണ്ഡങ്ങൾ ഉണ്ട്: ബാലകാണ്ഡം, ആരണ്യകാണ്ഡം, കിഷ്കിന്ദാകാണ്ഡം, സുന്ദരകാണ്ഡം.
യുദ്ധമുത്തരമന്യച്ച ഷഡേതാനി മഹാമതേ । ശൃണുയാദ്യോ നരഃ പുണ്യാത്സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
യുദ്ധകാണ്ഡം, ഉത്തരകാണ്ഡം എന്നിവയും ചേർത്ത് ആറ് കാണ്ഡങ്ങൾ. ഈ കൃതികൾ ശ്രവിക്കുന്ന ധർമ്മപരനായ മനുഷ്യൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.
തത്ര ബാലേ തു സംതുഷ്ടഃ പുത്രേഷ്ട്യാ ചതുരസ്സുതാന് । പ്രാപ പംക്തിരഥഃ സാക്ഷാദ്ധരിം ബ്രഹ്മസനാതനമ്
അവിടെ ബാലകാണ്ഡത്തിൽ, പുത്രേഷ്ടിയിലൂടെ സന്തോഷം പ്രാപിച്ച രാജാവും നാലു പുത്രന്മാരും സഹിതം, തന്റെ അനുയായികളോടൊപ്പം, സാക്ഷാൽ ഹരിയായ ശാശ്വതബ്രഹ്മം ലഭിച്ചു.
സ കൌശികമഖം ഗത്വാ സീതാമുദ്വാഹ്യ ഭാര്ഗവമ് । ആഗത്യ പുരമുത്കൃഷ്ടോ യൌവരാജ്യപ്രകല്പനമ്
അവൻ കൗശിക യാഗത്തിൽ പോയി, സീതയെ വിവാഹം ചെയ്തു, നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി, രാജ്യാവകാശത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
മാതൃവാക്യാദ്വനം പ്രാഗാദ്ഗംഗാമുത്തീര്യ പര്വതമ് । ചിത്രകൂടം മഹിലയാ ലക്ഷ്മണേന സമന്വിതഃ
അമ്മയുടെ ആജ്ഞയോടെ, അവൻ വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു, ഗംഗയും ഒരു മലയും കടന്ന്, ഭാര്യയും ലക്ഷ്മണനും കൂടെ ചിത്രകൂടത്തിൽ എത്തി.
ഭരതസ്തം വനേ ശ്രുത്വാ ജഗാമ ഭ്രാതരം നയീ । തമപ്രാപ്യ സ്വയം നംദിഗ്രാമേ വാസമചീകരത്
ഭരതൻ, സഹോദരൻ വനത്തിൽ 있다는 കേട്ടു, നല്ല ഉദ്ദേശത്തോടെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി; അവനെ കാണാനായില്ല, അതിനാൽ ഭരതൻ നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ താമരിച്ചു.
ബാലമേതച്ഛൃണുഷ്വാന്യദാരണ്യകസമുദ്ഭവമ് । മുനീനാമാശ്രമേ വാസസ്തത്ര തത്രോപവര്ണനമ്
കുഞ്ഞേ, വനത്തിൽ നിന്നു തുടങ്ങുന്ന മറ്റൊരു കഥ കേൾക്കു: മുനികളുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചതും, അതിന്റെ വിവരണവും.
നാസാച്ഛേദഃ ശൂര്പണഖ്യാഃ ഖരദൂഷണനാശനമ് । മായാമാരീചഹനനം ദൈത്യാദ്രാമാപഹാരണമ്
അവിടെ ശൂര്പണഖയുടെ മൂക്കു മുറിച്ചതും, ഖരനും ദൂഷണനും നശിച്ചതും, മാരീചയെ വഞ്ചനയോടെ കൊല്ലുകയും, ദാനവൻ സീതയെ അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു.
വനേ വിരഹിണാ ഭ്രാംതം മനുഷ്യചരിതം ഭൃതമ് । കബംധപ്രേക്ഷണം തത്ര പമ്പായാം ഗമനം തഥാ
വനത്തിൽ, പ്രിയയോടു വേർപിരിഞ്ഞ്, മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം നയിച്ചു, അവിടെ കബന്ധനെ കണ്ടു, പിന്നെ പംപയിൽ പോയി.