തയോരകരവം നാമ കുശോ ലവ ഇതി സ്ഫുടമ് । വവൃധാതേഽനിശം തത്ര ശുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ
ഞാൻ അവർക്കു വ്യക്തമായി കുശനും ലവനും എന്ന പേരുകൾ നൽകി. അവർ അവിടെ സ്ഥിരമായി വളർന്നു, വെളിച്ചപ്പക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
കാലേനോപനയാദ്യാനി സര്വാണി കൃതവാനഹമ് । വേദാന്സാംഗാനഹം സര്വാന്ഗ്രാഹയാമാസ ഭൂപതേ
സമയമാകുമ്പോൾ അവർക്കു വേണ്ട എല്ലാ ഉപനയനാദി ചടങ്ങുകളും ഞാൻ നടത്തി. രാജാവേ, എല്ലാ വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു.
സര്വാണി സരഹസ്യാനി ശൃണുഷ്വ മുഖതോ മമ । ആയുര്വേദം ധനുര്വിദ്യാം ശസ്ത്രവിദ്യാം തഥൈവ ച
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ കേൾക്കണം എല്ലാ രഹസ്യവിദ്യകളും—ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ആയുധവിദ്യ എന്നിവയും.
വിദ്യാം ജാലംധരീം ചാഥ സംഗീതകുശലൌ കൃതൌ । ഗംഗാകൂലേ ഗായമാനൌ ലതാകുംജവനേഷു ച
ജാലന്ധരിനാമമുള്ള വിദ്യയും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അവർ ഗംഗാതീരത്തും കാടുകളിലും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ചംചലൌ ചലചിത്തൌ തൌ സര്വവിദ്യാവിശാരദൌ । തദാഹമതിസംതോഷം പ്രാപ്തശ്ചാഹം രഘൂത്തമ
അവർ ഇരുവരും ചഞ്ചലരും ചിത്തം മാറുന്നവരുമായിരുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടി. അപ്പോൾ എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ലഭിച്ചു, രഘുവംശത്തിലെ ഉത്തമനേ.
ദത്ത്വാ സര്വാണി ചാസ്ത്രാണി മസ്തകേ നിഹിതഃ കരഃ । അതീവഗാനകുശലൌ ദൃഷ്ട്വാ ലോകാ വിസിഷ്മിരേ । ഷഡ്ജമധ്യമഗാംധാരസ്വരഭേദവിശാരദൌ
എല്ലാ ആയുധങ്ങളും നൽകി, തലയിൽ കൈ വെച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, അവർ സംഗീതത്തിൽ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യം നേടിയതായി ഞാൻ കണ്ടു. ഷഡ്ജം, മധ്യമം, ഗന്ധാരം എന്നീ സ്വരങ്ങളിൽ അവർ വിദഗ്ധരായിരുന്നു; ലോകം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തഥാവിധൌ വിലോക്യാഹം ഗാപയാമി മനോഹരമ് । ഭവിഷ്യജ്ഞാനയോഗാച്ച കൃതം രാമായണം ശുഭമ്
അങ്ങനെ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടാൻ ഞാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഭാവിയെ അറിയുന്ന യോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ രാമായണം രചിച്ചു.
മൃദംഗപണവാദ്യാദി യംത്രവീണാവിശാരദൌ । വനേവനേ ച ഗായംതൌ മൃഗപക്ഷിവിമോഹകൌ
മൃദംഗം, പണവം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾക്കും യന്ത്രവീണയ്ക്കും അവർ പ്രാവീണ്യം നേടി. കാടുകൾക്കകത്ത് പാടുമ്പോൾ മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും ആകർഷിച്ചു.
അദ്ഭുതം ഗീതമാധുര്യം തവ രാമകുമാരയോഃ । ശ്രോതും തൌ വരുണോ ബാലാ വാ നിനായ വിഭാവരീമ്
നിന്റെ മക്കളുടെ അത്ഭുതകരമായ മധുരഗാനം കേൾക്കാൻ പോലും, രാമാ, വരുൺ അവരെക്കൊണ്ട് ഒരു രാത്രി മുഴുവൻ ചെലവഴിച്ചു.
മനോഹരവയോരൂപൌ ഗാനവിദ്യാബ്ധിപാരഗൌ । കുമാരൌ ജഗദുസ്തത്ര ലോകേശാദേശതഃ കലമ്
അവരുടേത് മനോഹരമായ യൗവനം, ആകർഷകമായ രൂപം, സംഗീതവിദ്യയുടെ സമുദ്രം കടന്നവർ. ലോകത്തിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ അവർ പാടി.
പരമം മധുരം രമ്യം പവിത്രം ചരിതം തവ । ശുശ്രാവ വരുണഃ സാര്ദ്ധം കുടുംബേന ച ഗായകൈഃ
പരമമായി മധുരവും മനോഹരവും വിശുദ്ധവുമായ നിന്റെ കഥകൾ കുടുംബത്തോടും ഗായകരോടും കൂടെ വരുണൻ ആസ്വദിച്ചു.
ശൃണ്വന്നൈവ ഗതസ്തൃപ്തിം മിത്രേണ വരുണഃ സഹ । സുധാതോഽപി പരം സ്വാദുചരിതം രഘുനംദന
സുഹൃത്തിനൊപ്പം കേൾക്കുമ്പോഴും വരുണന് തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല, രഘുനന്ദനേ, കാരണം നിന്റെ കഥകൾ അമൃതത്തേക്കാൾ മധുരമാണ്.
ഗാനാനംദമഹാലോഭ ഹൃതപ്രാണേംദ്രിയക്രിയഃ । പ്രത്യാഗംതും ദിദേശാസൌ കുമാരൌ ന ഹി താവകൌ
ഗാനത്തിന്റെ അതിയായ ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രവർത്തനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ട്, അവൻ നിന്റെ രണ്ടു മക്കളെ മടങ്ങാൻ പറഞ്ഞില്ല.
രമണീയ മഹാഭോഗൈര്ലോഭിതാവപി ബാലകൌ । ചലിതൌ ന ഗുരോശ്ചാത്മമാതുഃ പാദാംബുജസ്മൃതേഃ
വലിയ മനോഹരമായ അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ആ ബാലന്മാർ ഗുരുവിന്റെയും സ്വന്തം അമ്മയുടെയും കമലപാദങ്ങൾ ഓർത്തു വിട്ടുപോയില്ല.
അഹം ചാപി ഗതഃ പശ്ചാദ്വരുണാലയമുത്തമമ് । വരുണഃ പ്രേമസഹിതഃ പൂജാം ചക്രേ മമ പ്രഭോ
ഞാനും പിന്നീടു വരുണന്റെ ഉത്തമമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ പ്രേമപൂർവ്വം വരുണൻ എന്നെ ആരാധിച്ചു, പ്രഭോ.
പൃച്ഛതേ ജന്മകര്മാദി സര്വജ്ഞായാപി ബാലയോഃ । വരുണായാബ്രുവം സര്വം ജന്മവിദ്യാദ്യുപാഗമമ്
ബാലന്മാരുടെ ജനനവും പ്രവൃത്തികളും സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ വരുണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ സർവ്വജ്ഞനാണെങ്കിലും, ഞാൻ അവരുടെ ജനനം, വിജ്ഞാനം, ആചാരങ്ങൾ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ശ്രുത്വാ സീതാസുതൌ ദേവഃ സ ചക്രേംബരഭൂഷണൈഃ । ദേവദത്തമിതി ഗ്രാഹ്യമിതി മദ്വാക്യഗൌരവാത്
ഇത് കേട്ട്, ദേവൻ സീതയുടെ മക്കളെ ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിയിച്ചു, ദേവതകളിൽ നിന്ന് സമ്മാനം സ്വീകരിക്കാൻ അർഹരാണെന്ന് എന്റെ വാക്കിന് ആദരം നൽകി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ആഹൃതം രാജപുത്രാഭ്യാം യദ്ദത്തം വരുണേന തത് । പ്രസന്നേന തയോര്വാദ്യഗാനവിദ്യാവയോഗുണൈഃ । തതോ മാമബ്രവീത്സീതാമുദ്ദിശ്യ വരുണഃ കൃതീ
രാജകുമാരന്മാർ കൊണ്ടുവന്നതും വരുണൻ നൽകിയതും, അവരുടെ സംഗീതം, ഗാനം, വിജ്ഞാനം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, പിന്നെ വരുണൻ സീതയെ കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
സീതാപതി വ്രതാധുര്യാ രൂപശീലവയോന്വിതാ । വീരപുത്രാ മഹാഭാഗാ ത്യാഗം നാര്ഹതി കര്ഹിചിത്
സീത, ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യ, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവൾ, സൗന്ദര്യവും ശീലവും വംശവും ഉള്ളവൾ, വീരപുത്രങ്ങളുള്ള മഹാഭാഗവതി, ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാൻ അർഹയല്ല.
മഹതീ ഹാനിരേതസ്യാസ്ത്യാഗേ ഹി രഘുനംദന । സിദ്ധീനാം പരമാസിദ്ധിരേഷാ തേ ഹ്യനപായിനീ
അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കും, രഘുനന്ദനേ; അവൾ നിനക്ക് എല്ലാ സിദ്ധികളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതവും അശ്രയമായ സിദ്ധിയാണ്.
പാമരൈര്മഹിമാനാസ്യാ ജ്ഞായതേ യദി ദൂഷിതൈഃ । കാ ഹാനിസ്താവതാ രാമ പുണ്യശ്രവണകീര്തന
പാപികൾ അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്ടർ അവളുടെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കാതിരുന്നാൽ അതിൽ എന്ത് നഷ്ടമുണ്ട്, രാമാ, അവളുടെ പുണ്യവും കീർത്തിയും കേൾക്കപ്പെടുമ്പോൾ?
അസ്മത്സാക്ഷികമേതസ്യാഃ പാവനം ചരിതം സദാ । സദ്യസ്തേ സിദ്ധിമായാംതി യേ സീതാപദചിംതകാഃ
അവളുടെ വിശുദ്ധമായ പ്രവർത്തികൾ ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും സാക്ഷികളാണ്; സീതയുടെ പാദങ്ങൾ ചിന്തിക്കുന്നവർ ഉടനെ സിദ്ധി നേടുന്നു.
യസ്യാഃ സംകല്പമാത്രേണ ജന്മസ്ഥിതിലയാദികാഃ । ഭവംതി ജഗതാം നിത്യം വ്യാപാരാ ഐശ്വരാ അമീ
അവളുടെ മനസ്സിൽ ഉദ്ദേശിച്ചാൽ മാത്രം ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയും നിലനില്പും ലയവും എല്ലാം എപ്പോഴും നടക്കുന്നു; ഇവയാണ് ദൈവിക പ്രവർത്തികൾ.
സീതാ മൃത്യുഃസുധാ ചേയം തപത്യേഷാ ച വര്ഷതി । സ്വര്ഗോ മോക്ഷസ്തപോ യോഗോ ദാനം ച തവ ജാനകീ
ഈ സീത തന്നെ മരണവും അമൃതവും; അവൾ ചൂടും മഴയും നൽകുന്നു; നിന്റെ ജനകി സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും തപസ്സും യോഗവും ദാനവും തന്നെയാണ്.
ബ്രഹ്മാണം ശിവമന്യാംശ്ച ലോകപാലാന്മദാദികാന് । കരോത്യേഷാ കരോത്യേവ നാന്യാ സീതാ തവ പ്രിയാ
ബ്രഹ്മാവിനെയും ശിവനെയും മറ്റ് ലോകപാലകരെയും അഹങ്കാരമുള്ളവരെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നത് അവളാണ്; നിന്റെ പ്രിയ സീതയെ കൂടാതെ മറ്റാരുമില്ല.
ത്വം പിതാ സര്വലോകാനാം സീതാ ച ജനനീത്യതഃ । കുദൃഷ്ടിരത്ര തു ക്ഷേമയോഗ്യാ ന തവ കര്ഹിചിത്
നീ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും പിതാവാണ്, സീത അമ്മയാണ്; അതുകൊണ്ട് അവളെക്കുറിച്ച് നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും ദുഷ്ടദൃഷ്ടി ഉചിതമല്ല.
വേത്തി സീതാം സദാ ശുദ്ധാം സര്വജ്ഞോ ഭഗവാന്സ്വയമ് । ഭവാനപി സുതാം ഭൂമേഃ പ്രാണാദപി ഗരീയസീമ്
സർവ്വജ്ഞനായ ഭഗവാൻ സീതയെ എപ്പോഴും ശുദ്ധയെന്നു അറിയുന്നു; ഭൂമിയുടെ മകളായ അവളെ നീയും നിന്റെ പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയയെന്നു അറിയണം.
ആദര്തവ്യാ ത്വയാ തസ്മാത്പ്രിയാ ശുദ്ധേതി ജാനകീ । ന ച ശാപപരാഭൂതിഃ സീതായാം ത്വയി വാ വിഭോ
അതിനാൽ നീ എപ്പോഴും പ്രിയയായ ജനകിയെ ശുദ്ധയെന്നു മാനിക്കണം; ശാപം അല്ലെങ്കിൽ പരാജയം സീതയെയും നിന്നെയും ഒരിക്കലും സ്പർശിക്കില്ല, പ്രഭോ.
ഇമാനി മമ വാക്യാനി വാച്യാനി ജഗതാം പതിമ് । രാമം പ്രതി ത്വയാ സാക്ഷാദ്വാല്മീകേ മുനിസത്തമ
മഹർഷി വാൽമീകി, നീ എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ നേരിട്ട് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ രാമനോടു പറയണം.
ഇത്യുക്തോ വരുണേനാഹം സീതാസംഗ്രഹകാരണാത് । ഏവമേവ ഹി സര്വൈശ്ച ലോകപാലൈരപി പ്രഭോ
സീതയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള കാരണത്താൽ വരുണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഭുവേ, ലോകപാലന്മാരൊക്കെയും എന്നെ അതുപോലെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.