ശേഷ ഉവാച। കഥിതൌ വൈ സുമതിനാ വാല്മീകേരാശ്രമേ ശിശൂ । പുത്രൌ സ്വീയാവിതി ജ്ഞാത്വാ വാല്മീകിം പ്രതി സംജഗൌ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: സുമതി വാൽമീകിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞു, ആ കുട്ടികൾ സ്വന്തം മക്കളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, വാൽമീകിയോടു സംസാരിച്ചു.
ശ്രീരാമ ഉവാച। കൌ ശിശൂ മമ സാരൂപ്യധാരകൌ ബലിനാം വരൌ । കിമര്ഥം തിഷ്ഠതസ്തത്ര ധനുര്വിദ്യാവിശാരദൌ
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ രൂപം ധരിച്ച ഈ ശക്തരായ ബാലന്മാർ ആരാണ്? ധനുര്വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവർ അവിടെ എന്തിനാണ് താമസിക്കുന്നത്?
അമാത്യകഥിതൌ ശ്രുത്വാ വിസ്മയോ മമ ജായതേ । യൌ ശത്രുഘ്നം ഹനൂമംതം ലീലയാംഗ ബബംധതുഃ
അമാത്യന്മാർ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ എനിക്ക് അത്ഭുതം തോന്നി—എങ്ങനെ ആ രണ്ട് പേർ എളുപ്പത്തിൽ ശത്രുഘ്നനെയും ഹനുമാനെയും ബന്ധിച്ചു എന്ന്.
തസ്മാച്ഛംസ മുനേ സര്വം ബാലയോശ്ച വിചേഷ്ടിതമ് । യഥാ മേ പരമാ പ്രീതിര്ഭവത്യേവമഭീപ്സിതാ
അതുകൊണ്ട്, മഹർഷേ, ആ കുട്ടികൾ ചെയ്തതെല്ലാം നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം. അതു കേട്ടാൽ എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും; അതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.
ഇതി തത്കഥിതം ശ്രുത്വാ രാജരാജസ്യ ധീമതഃ । ഉവാച പരമം വാക്യം സ്പഷ്ടാക്ഷരസമന്വിതമ്
ഇങ്ങനെ ആ കഥ കേട്ടശേഷം, ധീരനായ രാജാധിരാജൻ വ്യക്തമായ വാക്കുകളിൽ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
വാല്മീകിരുവാച। തവാംതര്യാമിണോ നൄണാം കഥം ജ്ഞാനം ച നോ ഭവേത് । തഥാപി കഥയാമ്യത്ര തവ സംതോഷഹേതവേ
വാല്മീകി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, നിന്റെ പോലുള്ളവരുടെ മനസ്സിലെ കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഞങ്ങൾ അറിയുക? എന്നിരുന്നാലും, നിനക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകാൻ വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ ഇവിടെ എല്ലാം പറയുന്നത്.
രാജന്യൌ ബാലകൌ മഹ്യമാശ്രമേ ബലിനാം വരൌ । ത്വത്സാരൂപ്യധരൌ സ്വാംഗമനോഹരവപുര്ധരൌ
രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ, ശക്തന്മാരിൽ പ്രധാനരായ അവർ, എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നോടു വളരെ സാമ്യം പുലർത്തുന്ന മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ത്വയാ യദാ വനേ ത്യക്താ ജാനകീ വൈ നിരാഗസീ । അംതര്വത്നീ വനേ ഘോരേ വിലപംതീ മുഹുര്മുഹുഃ
നീ സീതയെ, കുറ്റമില്ലാത്തവളെ, കാട്ടിൽ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു.
കുരരീമിവ ദുഃഖാര്താം വീക്ഷ്യാഹം തവ വല്ലഭാമ് । ജനകസ്യ സുതാം പുണ്യാമാശ്രമേ ത്വാനയം തദാ
നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളായ ജനകന്റെ പുത്രിയെ, കുരരിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ ദുഃഖിതയായവളെ ഞാൻ കണ്ടപ്പോൾ, അവളെ ഞാൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
തസ്യാഃ പര്ണകുടീരമ്യാ രചിതാ മുനിപുത്രകൈഃ । തസ്യാമസൂത പുത്രൌ ദ്വൌ ഭാസയംതൌ ദിശോ ദശ
അവള്ക്കായി മുനിപുത്രന്മാർ ഒരു മനോഹരമായ ഇലകുടിർ ഉണ്ടാക്കി. അവിടെ അവൾ പത്തു ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ച രണ്ടു മക്കളെ പ്രസവിച്ചു.
തയോരകരവം നാമ കുശോ ലവ ഇതി സ്ഫുടമ് । വവൃധാതേഽനിശം തത്ര ശുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ
ഞാൻ അവർക്കു വ്യക്തമായി കുശനും ലവനും എന്ന പേരുകൾ നൽകി. അവർ അവിടെ സ്ഥിരമായി വളർന്നു, വെളിച്ചപ്പക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
കാലേനോപനയാദ്യാനി സര്വാണി കൃതവാനഹമ് । വേദാന്സാംഗാനഹം സര്വാന്ഗ്രാഹയാമാസ ഭൂപതേ
സമയമാകുമ്പോൾ അവർക്കു വേണ്ട എല്ലാ ഉപനയനാദി ചടങ്ങുകളും ഞാൻ നടത്തി. രാജാവേ, എല്ലാ വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു.
സര്വാണി സരഹസ്യാനി ശൃണുഷ്വ മുഖതോ മമ । ആയുര്വേദം ധനുര്വിദ്യാം ശസ്ത്രവിദ്യാം തഥൈവ ച
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ കേൾക്കണം എല്ലാ രഹസ്യവിദ്യകളും—ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ആയുധവിദ്യ എന്നിവയും.
വിദ്യാം ജാലംധരീം ചാഥ സംഗീതകുശലൌ കൃതൌ । ഗംഗാകൂലേ ഗായമാനൌ ലതാകുംജവനേഷു ച
ജാലന്ധരിനാമമുള്ള വിദ്യയും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അവർ ഗംഗാതീരത്തും കാടുകളിലും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ചംചലൌ ചലചിത്തൌ തൌ സര്വവിദ്യാവിശാരദൌ । തദാഹമതിസംതോഷം പ്രാപ്തശ്ചാഹം രഘൂത്തമ
അവർ ഇരുവരും ചഞ്ചലരും ചിത്തം മാറുന്നവരുമായിരുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടി. അപ്പോൾ എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ലഭിച്ചു, രഘുവംശത്തിലെ ഉത്തമനേ.
ദത്ത്വാ സര്വാണി ചാസ്ത്രാണി മസ്തകേ നിഹിതഃ കരഃ । അതീവഗാനകുശലൌ ദൃഷ്ട്വാ ലോകാ വിസിഷ്മിരേ । ഷഡ്ജമധ്യമഗാംധാരസ്വരഭേദവിശാരദൌ
എല്ലാ ആയുധങ്ങളും നൽകി, തലയിൽ കൈ വെച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, അവർ സംഗീതത്തിൽ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യം നേടിയതായി ഞാൻ കണ്ടു. ഷഡ്ജം, മധ്യമം, ഗന്ധാരം എന്നീ സ്വരങ്ങളിൽ അവർ വിദഗ്ധരായിരുന്നു; ലോകം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തഥാവിധൌ വിലോക്യാഹം ഗാപയാമി മനോഹരമ് । ഭവിഷ്യജ്ഞാനയോഗാച്ച കൃതം രാമായണം ശുഭമ്
അങ്ങനെ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടാൻ ഞാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഭാവിയെ അറിയുന്ന യോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ രാമായണം രചിച്ചു.
മൃദംഗപണവാദ്യാദി യംത്രവീണാവിശാരദൌ । വനേവനേ ച ഗായംതൌ മൃഗപക്ഷിവിമോഹകൌ
മൃദംഗം, പണവം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾക്കും യന്ത്രവീണയ്ക്കും അവർ പ്രാവീണ്യം നേടി. കാടുകൾക്കകത്ത് പാടുമ്പോൾ മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും ആകർഷിച്ചു.
അദ്ഭുതം ഗീതമാധുര്യം തവ രാമകുമാരയോഃ । ശ്രോതും തൌ വരുണോ ബാലാ വാ നിനായ വിഭാവരീമ്
നിന്റെ മക്കളുടെ അത്ഭുതകരമായ മധുരഗാനം കേൾക്കാൻ പോലും, രാമാ, വരുൺ അവരെക്കൊണ്ട് ഒരു രാത്രി മുഴുവൻ ചെലവഴിച്ചു.
മനോഹരവയോരൂപൌ ഗാനവിദ്യാബ്ധിപാരഗൌ । കുമാരൌ ജഗദുസ്തത്ര ലോകേശാദേശതഃ കലമ്
അവരുടേത് മനോഹരമായ യൗവനം, ആകർഷകമായ രൂപം, സംഗീതവിദ്യയുടെ സമുദ്രം കടന്നവർ. ലോകത്തിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ അവർ പാടി.
പരമം മധുരം രമ്യം പവിത്രം ചരിതം തവ । ശുശ്രാവ വരുണഃ സാര്ദ്ധം കുടുംബേന ച ഗായകൈഃ
പരമമായി മധുരവും മനോഹരവും വിശുദ്ധവുമായ നിന്റെ കഥകൾ കുടുംബത്തോടും ഗായകരോടും കൂടെ വരുണൻ ആസ്വദിച്ചു.
ശൃണ്വന്നൈവ ഗതസ്തൃപ്തിം മിത്രേണ വരുണഃ സഹ । സുധാതോഽപി പരം സ്വാദുചരിതം രഘുനംദന
സുഹൃത്തിനൊപ്പം കേൾക്കുമ്പോഴും വരുണന് തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല, രഘുനന്ദനേ, കാരണം നിന്റെ കഥകൾ അമൃതത്തേക്കാൾ മധുരമാണ്.
ഗാനാനംദമഹാലോഭ ഹൃതപ്രാണേംദ്രിയക്രിയഃ । പ്രത്യാഗംതും ദിദേശാസൌ കുമാരൌ ന ഹി താവകൌ
ഗാനത്തിന്റെ അതിയായ ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രവർത്തനശേഷി നഷ്ടപ്പെട്ട്, അവൻ നിന്റെ രണ്ടു മക്കളെ മടങ്ങാൻ പറഞ്ഞില്ല.
രമണീയ മഹാഭോഗൈര്ലോഭിതാവപി ബാലകൌ । ചലിതൌ ന ഗുരോശ്ചാത്മമാതുഃ പാദാംബുജസ്മൃതേഃ
വലിയ മനോഹരമായ അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ആ ബാലന്മാർ ഗുരുവിന്റെയും സ്വന്തം അമ്മയുടെയും കമലപാദങ്ങൾ ഓർത്തു വിട്ടുപോയില്ല.
അഹം ചാപി ഗതഃ പശ്ചാദ്വരുണാലയമുത്തമമ് । വരുണഃ പ്രേമസഹിതഃ പൂജാം ചക്രേ മമ പ്രഭോ
ഞാനും പിന്നീടു വരുണന്റെ ഉത്തമമായ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ പ്രേമപൂർവ്വം വരുണൻ എന്നെ ആരാധിച്ചു, പ്രഭോ.
പൃച്ഛതേ ജന്മകര്മാദി സര്വജ്ഞായാപി ബാലയോഃ । വരുണായാബ്രുവം സര്വം ജന്മവിദ്യാദ്യുപാഗമമ്
ബാലന്മാരുടെ ജനനവും പ്രവൃത്തികളും സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ വരുണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ സർവ്വജ്ഞനാണെങ്കിലും, ഞാൻ അവരുടെ ജനനം, വിജ്ഞാനം, ആചാരങ്ങൾ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ശ്രുത്വാ സീതാസുതൌ ദേവഃ സ ചക്രേംബരഭൂഷണൈഃ । ദേവദത്തമിതി ഗ്രാഹ്യമിതി മദ്വാക്യഗൌരവാത്
ഇത് കേട്ട്, ദേവൻ സീതയുടെ മക്കളെ ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിയിച്ചു, ദേവതകളിൽ നിന്ന് സമ്മാനം സ്വീകരിക്കാൻ അർഹരാണെന്ന് എന്റെ വാക്കിന് ആദരം നൽകി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ആഹൃതം രാജപുത്രാഭ്യാം യദ്ദത്തം വരുണേന തത് । പ്രസന്നേന തയോര്വാദ്യഗാനവിദ്യാവയോഗുണൈഃ । തതോ മാമബ്രവീത്സീതാമുദ്ദിശ്യ വരുണഃ കൃതീ
രാജകുമാരന്മാർ കൊണ്ടുവന്നതും വരുണൻ നൽകിയതും, അവരുടെ സംഗീതം, ഗാനം, വിജ്ഞാനം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, പിന്നെ വരുണൻ സീതയെ കുറിച്ച് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
സീതാപതി വ്രതാധുര്യാ രൂപശീലവയോന്വിതാ । വീരപുത്രാ മഹാഭാഗാ ത്യാഗം നാര്ഹതി കര്ഹിചിത്
സീത, ഭർത്താവിന്റെ ഭാര്യ, വ്രതത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവൾ, സൗന്ദര്യവും ശീലവും വംശവും ഉള്ളവൾ, വീരപുത്രങ്ങളുള്ള മഹാഭാഗവതി, ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാൻ അർഹയല്ല.
മഹതീ ഹാനിരേതസ്യാസ്ത്യാഗേ ഹി രഘുനംദന । സിദ്ധീനാം പരമാസിദ്ധിരേഷാ തേ ഹ്യനപായിനീ
അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കും, രഘുനന്ദനേ; അവൾ നിനക്ക് എല്ലാ സിദ്ധികളിലും ഏറ്റവും ഉന്നതവും അശ്രയമായ സിദ്ധിയാണ്.