തതഃ കുംഡലകാന്മുക്തോ ഹയോ ബഭ്രാമ സര്വതഃ । ന കശ്ചിത്തം നിജഗ്രാഹ സ്വവീര്യബലദര്പിതഃ
അതിനുശേഷം കുണ്ടലങ്ങൾ വിട്ട കുതിര എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചു; സ്വന്തം ശക്തിയിലും ബലത്തിലും അഹങ്കരിച്ച ആരും അതിനെ പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
വാല്മീകേരാശ്രമേ രമ്യേ ഹയഃ പ്രാപ്തോ മനോരമഃ । തത്ര യത്കുതുകം ജാതം തച്ഛൃണുഷ്വ നരോത്തമ
വളരെ മനോഹരമായ വാൽമീകിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ആ കുതിര എത്തി; അവിടെ സംഭവിച്ച അത്ഭുതങ്ങൾ നീ കേൾക്കണം, മനുഷ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ.
തത്രാര്ഭസ്തവ സാരൂപ്യം ബിഭ്രത്ഷോഡശവാര്ഷികഃ । ജഗ്രാഹ വീക്ഷ്യ പത്രാംകം വാജിനം ബലവത്തമഃ
അവിടെ, നിന്റെ രൂപം ധരിച്ച പതിനാറു വയസ്സുള്ള ഒരു ബാലൻ, അക്ഷരമുദ്രയുള്ള ആ ശക്തമായ കുതിരയെ കണ്ടു പിടിച്ചു.
തത്ര കാലജിതാ യുദ്ധം മഹജ്ജാതം നരോത്തമ । നിഹതസ്തേന വീരേണ ശിതധാരേണ ഹേതിനാ
അവിടെ കാലജിതുമായി വലിയൊരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി, മനുഷ്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ; ആ ധീരനായ ബാലൻ, മൂർച്ചയുള്ള ആയുധം ഉപയോഗിച്ച്, പലരെയും സംഹരിച്ചു.
അനേകേ നിഹതാഃ സംഖ്യേ പുഷ്കലാദ്യാ മഹാബലാഃ । മൂര്ച്ഛിതം ചാപി ശത്രുഘ്നം ചക്രേ വീരശിരോമണിഃ
അങ്ങോട്ട് പുഷ്കലനും മറ്റു മഹാബലന്മാരും ഉൾപ്പെടെ അനേകം വീരന്മാർ അപ്പോൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ധീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ശത്രുഘ്നനെ അചേതനനാക്കി.
തദാ രാജാ മഹദ്ദുഃഖം വിചാര്യ ഹൃദിസംയുഗേ । കോപേന മൂര്ച്ഛിതം ചക്രേ വീരോ ഹി ബലിനാം വരഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ച് ആലോചിച്ചു; കോപത്തോടെ ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ ധീരനെ അചേതനനാക്കി.
സ യാവന്മൂര്ച്ഛിതോ രാജ്ഞാ താവദന്യഃ സമാഗതഃ । തേനൈതേന ച സംജീവ്യ നാശിതം കടകം തവ
അവൻ രാജാവിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ അചേതനനായി കിടക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരാൾ അവിടെ എത്തി; അവൻ ശത്രുഘ്നനെ ജീവിപ്പിച്ചു, നിന്റെ സൈന്യം നശിപ്പിച്ചു.
സര്വേഷാം മൂര്ച്ഛിതാനാം തു ശസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച । ഗൃഹീത്വാ വാനരൌ ബദ്ധൌ ജഗ്മതുഃ സ്വാശ്രമം പ്രതി
അചേതനരായവരുടെ ആയുധങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും എടുത്ത്, വായുപുത്രന്മാർ ഇരുവരും വാനരന്മാരെ കെട്ടി തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു.
കൃപാം കൃത്വാ പുനസ്തേന ദത്തോഽശ്വോ യജ്ഞിയോ മഹാന് । ജീവനം പ്രാപിതം സര്വം കടകം നഷ്ടജീവിതമ്
കരുണയോടെ, ആ മഹാ യാഗകുതിര അവൻ തിരിച്ചു നൽകി; ജീവനൊടുങ്ങിയ നിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും ജീവൻ തിരിച്ചു ലഭിച്ചു.
വയം ഗൃഹീത്വാ തം വാഹം പ്രാപ്താസ്തവ സമീപതഃ । ഏതദേവ മയാ ജ്ഞാതം തദുക്തം തേ പുരോവചഃ
അങ്ങനെ ആ കുതിര പിടിച്ചു ഞങ്ങൾ നിന്റെ അടുത്തെത്തി; ഇതുവരെ ഞാൻ അറിഞ്ഞതെല്ലാം നിനക്കു നേരെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। കഥിതൌ വൈ സുമതിനാ വാല്മീകേരാശ്രമേ ശിശൂ । പുത്രൌ സ്വീയാവിതി ജ്ഞാത്വാ വാല്മീകിം പ്രതി സംജഗൌ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: സുമതി വാൽമീകിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞു, ആ കുട്ടികൾ സ്വന്തം മക്കളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, വാൽമീകിയോടു സംസാരിച്ചു.
ശ്രീരാമ ഉവാച। കൌ ശിശൂ മമ സാരൂപ്യധാരകൌ ബലിനാം വരൌ । കിമര്ഥം തിഷ്ഠതസ്തത്ര ധനുര്വിദ്യാവിശാരദൌ
ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു: എന്റെ രൂപം ധരിച്ച ഈ ശക്തരായ ബാലന്മാർ ആരാണ്? ധനുര്വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവർ അവിടെ എന്തിനാണ് താമസിക്കുന്നത്?
അമാത്യകഥിതൌ ശ്രുത്വാ വിസ്മയോ മമ ജായതേ । യൌ ശത്രുഘ്നം ഹനൂമംതം ലീലയാംഗ ബബംധതുഃ
അമാത്യന്മാർ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ എനിക്ക് അത്ഭുതം തോന്നി—എങ്ങനെ ആ രണ്ട് പേർ എളുപ്പത്തിൽ ശത്രുഘ്നനെയും ഹനുമാനെയും ബന്ധിച്ചു എന്ന്.
തസ്മാച്ഛംസ മുനേ സര്വം ബാലയോശ്ച വിചേഷ്ടിതമ് । യഥാ മേ പരമാ പ്രീതിര്ഭവത്യേവമഭീപ്സിതാ
അതുകൊണ്ട്, മഹർഷേ, ആ കുട്ടികൾ ചെയ്തതെല്ലാം നീ എനിക്ക് വിശദമായി പറയണം. അതു കേട്ടാൽ എനിക്ക് ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും; അതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.
ഇതി തത്കഥിതം ശ്രുത്വാ രാജരാജസ്യ ധീമതഃ । ഉവാച പരമം വാക്യം സ്പഷ്ടാക്ഷരസമന്വിതമ്
ഇങ്ങനെ ആ കഥ കേട്ടശേഷം, ധീരനായ രാജാധിരാജൻ വ്യക്തമായ വാക്കുകളിൽ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
വാല്മീകിരുവാച। തവാംതര്യാമിണോ നൄണാം കഥം ജ്ഞാനം ച നോ ഭവേത് । തഥാപി കഥയാമ്യത്ര തവ സംതോഷഹേതവേ
വാല്മീകി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, നിന്റെ പോലുള്ളവരുടെ മനസ്സിലെ കാര്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഞങ്ങൾ അറിയുക? എന്നിരുന്നാലും, നിനക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാകാൻ വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ ഇവിടെ എല്ലാം പറയുന്നത്.
രാജന്യൌ ബാലകൌ മഹ്യമാശ്രമേ ബലിനാം വരൌ । ത്വത്സാരൂപ്യധരൌ സ്വാംഗമനോഹരവപുര്ധരൌ
രണ്ടു രാജകുമാരന്മാർ, ശക്തന്മാരിൽ പ്രധാനരായ അവർ, എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നോടു വളരെ സാമ്യം പുലർത്തുന്ന മനോഹരമായ രൂപത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ത്വയാ യദാ വനേ ത്യക്താ ജാനകീ വൈ നിരാഗസീ । അംതര്വത്നീ വനേ ഘോരേ വിലപംതീ മുഹുര്മുഹുഃ
നീ സീതയെ, കുറ്റമില്ലാത്തവളെ, കാട്ടിൽ ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ഭയാനകമായ കാട്ടിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു.
കുരരീമിവ ദുഃഖാര്താം വീക്ഷ്യാഹം തവ വല്ലഭാമ് । ജനകസ്യ സുതാം പുണ്യാമാശ്രമേ ത്വാനയം തദാ
നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളായ ജനകന്റെ പുത്രിയെ, കുരരിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ ദുഃഖിതയായവളെ ഞാൻ കണ്ടപ്പോൾ, അവളെ ഞാൻ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
തസ്യാഃ പര്ണകുടീരമ്യാ രചിതാ മുനിപുത്രകൈഃ । തസ്യാമസൂത പുത്രൌ ദ്വൌ ഭാസയംതൌ ദിശോ ദശ
അവള്ക്കായി മുനിപുത്രന്മാർ ഒരു മനോഹരമായ ഇലകുടിർ ഉണ്ടാക്കി. അവിടെ അവൾ പത്തു ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ച രണ്ടു മക്കളെ പ്രസവിച്ചു.
തയോരകരവം നാമ കുശോ ലവ ഇതി സ്ഫുടമ് । വവൃധാതേഽനിശം തത്ര ശുക്ലപക്ഷേ യഥാ ശശീ
ഞാൻ അവർക്കു വ്യക്തമായി കുശനും ലവനും എന്ന പേരുകൾ നൽകി. അവർ അവിടെ സ്ഥിരമായി വളർന്നു, വെളിച്ചപ്പക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
കാലേനോപനയാദ്യാനി സര്വാണി കൃതവാനഹമ് । വേദാന്സാംഗാനഹം സര്വാന്ഗ്രാഹയാമാസ ഭൂപതേ
സമയമാകുമ്പോൾ അവർക്കു വേണ്ട എല്ലാ ഉപനയനാദി ചടങ്ങുകളും ഞാൻ നടത്തി. രാജാവേ, എല്ലാ വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു.
സര്വാണി സരഹസ്യാനി ശൃണുഷ്വ മുഖതോ മമ । ആയുര്വേദം ധനുര്വിദ്യാം ശസ്ത്രവിദ്യാം തഥൈവ ച
എന്റെ വായിൽ നിന്ന് നീ കേൾക്കണം എല്ലാ രഹസ്യവിദ്യകളും—ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ആയുധവിദ്യ എന്നിവയും.
വിദ്യാം ജാലംധരീം ചാഥ സംഗീതകുശലൌ കൃതൌ । ഗംഗാകൂലേ ഗായമാനൌ ലതാകുംജവനേഷു ച
ജാലന്ധരിനാമമുള്ള വിദ്യയും സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഞാൻ അവരെ പഠിപ്പിച്ചു. അവർ ഗംഗാതീരത്തും കാടുകളിലും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ചംചലൌ ചലചിത്തൌ തൌ സര്വവിദ്യാവിശാരദൌ । തദാഹമതിസംതോഷം പ്രാപ്തശ്ചാഹം രഘൂത്തമ
അവർ ഇരുവരും ചഞ്ചലരും ചിത്തം മാറുന്നവരുമായിരുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാ വിദ്യകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടി. അപ്പോൾ എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം ലഭിച്ചു, രഘുവംശത്തിലെ ഉത്തമനേ.
ദത്ത്വാ സര്വാണി ചാസ്ത്രാണി മസ്തകേ നിഹിതഃ കരഃ । അതീവഗാനകുശലൌ ദൃഷ്ട്വാ ലോകാ വിസിഷ്മിരേ । ഷഡ്ജമധ്യമഗാംധാരസ്വരഭേദവിശാരദൌ
എല്ലാ ആയുധങ്ങളും നൽകി, തലയിൽ കൈ വെച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, അവർ സംഗീതത്തിൽ അത്യന്തം പ്രാവീണ്യം നേടിയതായി ഞാൻ കണ്ടു. ഷഡ്ജം, മധ്യമം, ഗന്ധാരം എന്നീ സ്വരങ്ങളിൽ അവർ വിദഗ്ധരായിരുന്നു; ലോകം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തഥാവിധൌ വിലോക്യാഹം ഗാപയാമി മനോഹരമ് । ഭവിഷ്യജ്ഞാനയോഗാച്ച കൃതം രാമായണം ശുഭമ്
അങ്ങനെ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾ പാടാൻ ഞാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഭാവിയെ അറിയുന്ന യോഗശക്തിയാൽ ഞാൻ രാമായണം രചിച്ചു.
മൃദംഗപണവാദ്യാദി യംത്രവീണാവിശാരദൌ । വനേവനേ ച ഗായംതൌ മൃഗപക്ഷിവിമോഹകൌ
മൃദംഗം, പണവം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾക്കും യന്ത്രവീണയ്ക്കും അവർ പ്രാവീണ്യം നേടി. കാടുകൾക്കകത്ത് പാടുമ്പോൾ മൃഗങ്ങളെയും പക്ഷികളെയും ആകർഷിച്ചു.
അദ്ഭുതം ഗീതമാധുര്യം തവ രാമകുമാരയോഃ । ശ്രോതും തൌ വരുണോ ബാലാ വാ നിനായ വിഭാവരീമ്
നിന്റെ മക്കളുടെ അത്ഭുതകരമായ മധുരഗാനം കേൾക്കാൻ പോലും, രാമാ, വരുൺ അവരെക്കൊണ്ട് ഒരു രാത്രി മുഴുവൻ ചെലവഴിച്ചു.
മനോഹരവയോരൂപൌ ഗാനവിദ്യാബ്ധിപാരഗൌ । കുമാരൌ ജഗദുസ്തത്ര ലോകേശാദേശതഃ കലമ്
അവരുടേത് മനോഹരമായ യൗവനം, ആകർഷകമായ രൂപം, സംഗീതവിദ്യയുടെ സമുദ്രം കടന്നവർ. ലോകത്തിലെ രാജാക്കന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ അവർ പാടി.