തതോ ജാനീഹി കുമുദം കര്പൂരം വാ ഭവിഷ്യതി । മാ ജാനീഹി മൃഗാംകസ്യ ബിംബം ശുഭ്രശ്രിയാന്വിതമ്
അതിനാൽ, അതു കുമുദം അല്ലെങ്കിൽ കർപ്പൂരമാകാം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതു ശുദ്ധമായ ഭംഗിയുള്ള ചന്ദ്രന്റെ വട്ടം എന്ന് കരുതരുത്.
താവദന്യോ രുഷാക്രാംതോ ധുന്വന്സ്വം മസ്തകം തഥാ । ന ജാനംതി ദ്വിജാ മൂഢാഃ സ്വാദുജ്ഞാനാ വിചക്ഷണാഃ
അപ്പോൾ മറ്റൊരാൾ കോപത്തിൽ തലകുലുക്കി പറഞ്ഞു: 'സ്വാദറിയെക്കുറിച്ച് അറിവുള്ളവരല്ലാതെ, ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല.'
ഇദം തു ക്ഷൌദ്രകംദസ്യരസേന പരിപാചിതമ് । ജാനീഹി ശതപത്രസ്യ പുഷ്പാണി മധുരാണി ച
ഇത് കരിമ്പ് രസത്തിൽ പാകം ചെയ്ത തേൻ തന്നെയാണ്; ഇതു ശതദള കമലത്തിന്റെ മധുരമുള്ള പൂക്കളാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ഏവം പരസ്പരം വിപ്രാഃ കംദമൂലഫലാശിനഃ । തര്കയംതി മുനേ പ്രീതാ രസജ്ഞാനേഽതിലോലുപാഃ
ഇങ്ങനെ, മൂലങ്ങൾ, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവ ഭക്ഷിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ, രുചിയിലെ അറിവിൽ അത്യന്തം ആസക്തരായി, പരസ്പരം സന്തോഷത്തോടെ വാദിച്ചു.
താവദന്യോ ദ്വിജഃ പ്രാഹ ക്ഷത്ത്രിയാണാം വരം ജനുഃ । ഭോക്ഷ്യംതേ താദൃശം ത്വന്നം മഹത്പുണ്യൈരുപസ്കൃതമ്
അപ്പോൾ മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'ക്ഷത്രിയരുടെ ജനനം അതിമനോഹരമാണ്; അവർ വലിയ പുണ്യത്തോടെ ശുദ്ധമായ ഈ ഭക്ഷണം അനുഭവിക്കും.'
തദാ തം പ്രാബ്രവീദ്വിപ്രോ ദത്തസ്യ ഫലമീദൃശമ് । യേ ദദത്യഗ്രജന്മഭ്യഃ പ്രാപ്നുവംതി ത ഈപ്സിതമ്
അപ്പോൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇതുപോലെയാണ് ദാനത്തിന്റെ ഫലം; ഉന്നത ജന്മമുള്ളവർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് തങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊക്കെയും ലഭിക്കും.'
യൈരര്ചിതോ നൈവ ഹരിര്നൈവേദ്യൈര്വിവിധൈര്മുഹുഃ । തേഷാമേതാദൃശം ഭോജ്യം ന ഭവേദക്ഷിഗോചരമ്
ഹരിയെ പലവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പലതവണ ആരാധിക്കാത്തവർക്ക്, ഇങ്ങനെയുള്ള ഭക്ഷണം കണ്ണിനു കാണാൻ പോലും കഴിയില്ല.
യൈര്നരൈരഗ്രജന്മാനോ ഭോജിതാ വിവിധൈ രസൈഃ । ഭുംജതേ തേ സ്വാദുരസം പാപിനാം ചക്ഷുരുജ്ഝിതമ്
ഉന്നത ജന്മമുള്ളവരെ വിവിധ രുചികളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയ മനുഷ്യർ, പാപികൾക്ക് കാണാനാവാത്ത മധുരം അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവംവിധൈരസൈര്മിഷ്ടൈര്ഭോജിതാ ദ്വിജസത്തമാഃ । മംഡപേ വിപഠംതസ്തേ ശബ്ദബ്രഹ്മവിചക്ഷണാഃ
ഇങ്ങനെ രുചികരമായ വിഭവങ്ങൾ കഴിച്ച ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ആ മണ്ടപത്തിൽ വേദങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്തു; ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ വിദഗ്ധരായിരുന്നു അവർ.
നൃത്യംത്യേകേ ഹസന്ത്യേകേ നദന്ത്യേകേ പ്രഹര്ഷിതാഃ । ഉത്സവോ ബഹുരുദ്ഭാതി തത്ര ശത്രുഘ്ന ആഗമത്
അവരിൽ ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ ചിരിച്ചു, ചിലർ ആനന്ദത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു; അവിടെ വലിയ ഉത്സവം പടർന്നു, ശത്രുഘ്നൻ അവിടെ എത്തി.
രാമഃ ശത്രുഘ്നമായാംതം പുഷ്കലേന സമന്വിതമ് । നിരീക്ഷ്യമുദമുദ്ഭൂതാം രക്ഷിതും നാശകത്തദാ
രാമൻ, ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും ചേർന്ന് വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം സന്തോഷം നിറഞ്ഞു; ആ സന്തോഷം അപ്പോൾ അടക്കാൻ കഴിയാതെ പോയി.
യാവദുത്തിഷ്ഠതേ രാമോ ഭ്രാതരം ഹയപാലകമ് । താവദ്രാമപദേലഗ്നഃ ശത്രുഘ്നോ ഭ്രാതൃവത്സലഃ
രാമൻ തന്റെ സഹോദരനായ കുതിരയെ കാത്തുനിൽക്കുന്നവനെ വരവേൽക്കാൻ എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, സഹോദരസ്നേഹത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു.
പാദയോഃ പതിതം വീക്ഷ്യ ഭ്രാതരം വിനയാന്വിതമ് । പരിരേഭേ ദൃഢം പ്രീതഃ ക്ഷതസംശോഭിതാംഗകമ്
സഹോദരൻ വിനയത്തോടെ തന്റെ കാലിൽ വീണതറിഞ്ഞ രാമൻ, സ്നേഹത്തോടെ അവനെ ദൃഢമായി അണച്ചു, അവന്റെ ശരീരം മുറിവുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
അശ്രൂണി ബഹുധാ മുംചന്ഹര്ഷാച്ഛിരസി രാഘവഃ । അത്യംതം പരമാം പ്രാപ മുദം വചനദൂരഗാമ്
രാഘവൻ ആനന്ദത്തിൽ അനേകം കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു; വാക്കുകൾക്കപ്പുറം അത്യുത്തമമായ സന്തോഷം അവനിൽ നിറഞ്ഞു.
പുഷ്കലം സ്വീയപദയോര്നമ്രം വിനയവിഹ്വലഃ । സുദൃഢം ഭുജയോര്മധ്യേ വിനീയാപീഡയദ്ഭൃശമ്
പുഷ്കലൻ, അതിയായ വിനയത്തിൽ തന്റെ കാലിൽ തലകൂന്തി, രാമന്റെ ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ ദൃഢമായി ചേർത്ത് പിടിക്കപ്പെട്ടു.
ഹനൂമംതം തഥാ വീരം സുഗ്രീവം ചാംഗദം തഥാ । ലക്ഷ്മീനിധിം ജനകജം പ്രതാപാഗ്ര്യം രിപുംജയമ്
അങ്ങനെ, വീരനായ ഹനുമാൻ, സുഗ്രീവൻ, അങ്കദൻ, ലക്ഷ്മീനിധി, ജനകയുടെ മകൾ, വീര്യത്തിൽ പ്രഥമനായവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവൻ എന്നിവരും...
സുബാഹും സുമദം വീരം വിമലം നീലരത്നകമ് । സത്യവംതം വീരമണിം സുരഥം രാമസേവകമ്
സുബാഹു, സുമദ, ധൈര്യശാലി, നിർമ്മലനും നീലരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനും, സത്യവാനും, വീരന്മാരിൽ മുത്തുമാണിക്യവും, സുരഥനും, രാമഭക്തനും ആയവരാണ്.
അന്യാനപി മഹാഭാഗാന്രഘുനാഥഃ സ്വയം തദാ । പരിരേഭേ ദൃഢം സ്നിഗ്ധാന്പാദയോഃ പ്രണതാന്നൃപാന്
അപ്പോൾ രഘുനാഥൻ സ്വയം മറ്റു മഹാഭാഗ്യശാലികളായ രാജാക്കന്മാരെയും, തന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചവരെയും, സ്നേഹപൂർവ്വം ഉരളെണ്ണിയതുപോലെ ദൃഢമായി അങ്കത്തിലെടുത്തു.
സുമതിഃ ശ്രീരഘുപതിം ഭക്താനുഗ്രഹകാരകമ് । പരിരഭ്യ ദൃഢം പ്രീതഃ സംമുഖേ തിഷ്ഠദുന്നതഃ
ശ്രീരഘുപതിക്ക് ഭക്തികൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനായി മുന്നിൽ നിന്ന സുമതി, സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ദൃഢമായി അങ്കത്തിലെടുത്തു, ഉന്നതനായി സന്തോഷത്തോടെ നിന്നു.
തദാ രാമോ നിജാമാത്യം വീക്ഷ്യ സാന്നിധ്യമാഗതമ് । ഉവാച പരമപ്രീത്യാ മംത്രിണം വദതാം വരഃ
അപ്പോൾ രാമൻ തന്റെ മന്ത്രിയെ സമീപത്തേക്ക് വന്നതറിഞ്ഞ്, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനോട് പറഞ്ഞു.
സുമതേ മംത്രിണാം ശ്രേഷ്ഠ ശംശ മേ വാഗ്മിനാം വര । ക ഏതേ ഭൂമിപാഃ സര്വേ കഥമത്ര സമാഗതാഃ
സുമതിയേ, മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വാഗ്മികളിൽ പ്രധാനനേ, ഈ രാജാക്കന്മാർ ആരൊക്കെയാണ്? ഇവർ എങ്ങനെ ഇവിടെ ഒന്നിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയൂ.
കുത്രകുത്ര ഹയഃ പ്രാപ്തഃ കേനകേന നിയംത്രിതഃ । കഥം വൈ മോചിതോ ഭ്രാത്രാ മഹാബലസുശാലിനാ
ആ കുതിര എവിടെയാണ് ലഭിച്ചത്? ആരാണ് അതിനെ നിയന്ത്രിച്ചത്? നിന്റെ ശക്തിയുള്ള സഹോദരൻ എങ്ങനെ അതിനെ മോചിപ്പിച്ചു?
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യുക്തോ മംത്രിണാം ശ്രേഷ്ഠഃ സുമതിഃ പ്രാഹ രാഘവമ് । പ്രഹസന്മേഘഗംഭീര നാദേന ച സുബുദ്ധിമാന്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സുമതി, രാഘവനോടു ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, മേഘഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, വിവേകത്തോടെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
സുമതിരുവാച। സര്വജ്ഞസ്യ പുരസ്തേഽദ്യ മയാ കഥമുദീര്യതേ । പൃച്ഛസി ത്വം ലോകരീത്യാ സര്വം ജാനാസി സര്വദൃക്
സുമതി പറഞ്ഞു: സർവ്വജ്ഞനായ നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ എന്ത് പറയാൻ കഴിയും? ലോകരീതി അനുസരിച്ച് നിങ്ങൾ ചോദിച്ചാലും, നിങ്ങൾ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്.
തഥാപി തവ നിര്ദേശം ശിരസ്യാധായ സര്വദാ । ബ്രവീമി തച്ഛൃണുഷ്വാദ്യ സര്വരാജശിരോമണേ
എങ്കിലും, നിങ്ങളുടെ കല്പന എപ്പോഴും എന്റെ തലയിൽ വച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയുന്നു; രാജാക്കന്മാരിൽ മുത്തുമാണിക്യമായോ, ഇപ്പോൾ കേൾക്കൂ.
ത്വത്പ്രസാദാദഹോ സ്വാമിന്സര്വത്ര ജഗതീതലേ । പരിബഭ്രാമ തേ വാഹോ ഭാലപത്രസുശോഭിതഃ
സ്വാമി, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ, ഭാലത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന അലങ്കാരമുള്ള നിങ്ങളുടെ കുതിര ഭൂമിയിലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ചു.
ന കശ്ചിത്തം നിജഗ്രാഹ സ്വനാമബലദര്പിതഃ । സ്വം സ്വം രാജ്യം സമര്പ്യാഥ പ്രണേമുസ്തേ പദാംബുജമ്
തന്റെ പേരിലും ശക്തിയിലും അഭിമാനിച്ചൊരുവനും ആ കുതിരയെ പിടിച്ചില്ല; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ രാജ്യം സമർപ്പിച്ച്, നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു.
കോ വാ രാവണ ദൈത്യേംദ്ര നിഹംതുര്വാജിസത്തമമ് । ഗൃഹ്ണാതി വിജയാകാംക്ഷീ ജരാമരണവര്ജിതഃ
രാവണൻ എന്ന അസുരരാജാവിനെ സംഹരിച്ച ആ ഉത്തമകുതിരയെ, ജയാഗ്രഹം ആഗ്രഹിക്കുന്നതും, വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാത്തവനും, ആരാണ് പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക?
അഹിച്ഛത്രാം ഗതസ്താവത്തവ വാജീ മനോരമഃ । തദ്രാജാ സുമദഃ ശ്രുത്വാ ഹയം പ്രാപ്തം തവ പ്രഭോ
നിന്റെ മനോഹരമായ കുതിര അഹിച്ചത്രയിലേക്കെത്തി; അപ്പോൾ, നിന്റെ കുതിര എത്തിയതായി അറിഞ്ഞ രാജാവ് സുമദ, സ്വാമിയേ,
സപുത്രഃ പ്രബലഃ സര്വസൈന്യേന ബലിനാ വൃതഃ । സര്വം സമര്പയാമാസ രാജ്യം നിഹതകംടകമ്
തന്റെ പുത്രനോടൊപ്പം, ശക്തിയുള്ളവനും, മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടി, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും നീക്കം ചെയ്തതിനു ശേഷം, രാജ്യം മുഴുവൻ സമർപ്പിച്ചു.