മൂര്ച്ഛാം പ്രാപ്തം തു തം ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവംഗം ബലസംയുതഃ । വിവ്യാധ സായകൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ സൈന്യം തത്സകലം മഹത്
ശക്തിയുള്ള ആ കുരങ്ങൻ ബോധംകെട്ടുവീണതറിഞ്ഞ്, അവൻ കൂര്മ്മമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ വലിയ സൈന്യത്തെ മുഴുവൻ ആക്രമിച്ചു.
തസ്യ ബാണായുതൈര്ഭഗ്നം ബലം സര്വം രണാംഗണേ । പലായനപരം ജാതം ചതുരംഗസമന്വിതമ്
അവന്റെ അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ സൈന്യം യുദ്ധഭൂമിയിൽ പൂർണ്ണമായും തകർന്നു, നാലുഭാഗങ്ങളായ സൈന്യവും ഓടിപ്പോവാൻ തുടങ്ങി.
തദാ കപിപതിഃ കോപാത്സുഗ്രീവോ രക്ഷകോ മഹാന് । അഭ്യധാവന്നഗാന്നൈകാനുത്പാട്യ കുശമുദ്ഭടമ്
അപ്പോൾ കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവായ സൂഗ്രീവൻ, വലിയ രക്ഷകൻ, കോപത്തോടെ അനേകം മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തു, ഭയങ്കരനായ കുഷനെ നേരിടാൻ ഓടിയെത്തി.
കുശഃ സര്വാന്പ്രചിച്ഛേദ ലീലയാ പ്രഹസന്നഗാന് । പുനരപ്യാഗതാന്വൃക്ഷാംശ്ചിച്ഛേദ തരസാ ബലീ
കുഷൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ലാളിത്യത്തോടെ ആ മരങ്ങൾ എല്ലാം വെട്ടിമുറിച്ചുകളഞ്ഞു; വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്ന മരങ്ങളും അവൻ ശക്തിയോടെ വെട്ടി തകർത്തു.
അനേകബാണവ്യഥിതഃ സുഗ്രീവഃ സമരാംഗണേ । ജഗ്രാഹ പര്വതം ഘോരം കുശമസ്തകമധ്യതഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ച സൂഗ്രീവൻ, ഭയങ്കരമായ ഒരു പർവ്വതം എടുത്ത് കുഷന്റെ തലയിൽ എറിയാൻ ശ്രമിച്ചു.
കുശസ്തം നഗമായാംതം വീക്ഷ്യ ബാണൈരനേകധാ । നിഷ്പിപേഷ ചകാരാശു മഹാരുദ്രാംഗയോഗ്യതാമ്
ആ പർവ്വതം വരുന്നത് കണ്ട കുഷൻ, അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതിനെ ഉടനടി തകർത്തു, മഹാരുദ്രന് അർപ്പിക്കാൻ അനുയോജ്യമായതാക്കി മാറ്റി.
സുഗ്രീവസ്തന്മഹത്കര്മ ദൃഷ്ട്വാ ബാലേന നിര്മിതമ് । ജയാശാപ്രതിനിര്വൃത്തോ ബഭൂവ സമരാംഗണേ
കുഷ എന്ന ബാലൻ ചെയ്ത ആ മഹത്തായ പ്രവൃത്തി കണ്ട സൂഗ്രീവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷ മുഴുവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തി.
രണമധ്യേ ദുരാക്രാംതം കുശം ലാംഗൂലതാഡകമ് । അത്യമര്ഷീരുഷാക്രാംതസ്തം ഹംതും നഗമാദദേ
യുദ്ധത്തിനിടയിൽ സമീപിക്കാനാവാത്തതും വാലുകൊണ്ടടിക്കുന്നതുമായ കുഷനെ കണ്ട സൂഗ്രീവൻ, അത്യന്തം കോപത്തിലും ക്ഷമയില്ലായ്മയിലും ആകി, അവനെ കൊല്ലാൻ ഒരു പർവ്വതം എടുത്തു.
ആത്മാനം ഹംതുമുദ്യുക്തം വീക്ഷ്യ സുഗ്രീവമാദരാത് । താഡയാമാസ ബഹുഭിഃ സായകൈഃ ശിതപര്വഭിഃ
സ്വയം കൊല്ലാൻ തയ്യാറാവുന്ന സൂഗ്രീവനെ ആദരവോടെ കണ്ട കുഷൻ, അനേകം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ അടിച്ചു.
സ താഡിതോ ബഹുവിധൈഃ ശരൈഃ പീഡാസമന്വിതഃ । കുശം ഹംതും സമാരബ്ധോ യയൌ ശാലം സമാദദേ
അനവധി തരത്തിലുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ച സൂഗ്രീവൻ, കുഷനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരു ശാലമരം പിടിച്ചു.
തദാപി ച കുശോ വീരോ വാരുണാസ്ത്രം സമാദദേ । ബബംധ തം ച പാശേന ദൃഢേന സ ലവാഗ്രജഃ
അപ്പോഴും വീരനായ കുഷൻ വാരുണായുധം എടുത്തു, ശക്തമായ കയറുകൊണ്ട് ലവയുടെ മൂത്തനായ സൂഗ്രീവനെ ബന്ധിച്ചു.
സ ബദ്ധഃ പാശകൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ കുശേന ബലശാലിനാ । പപാത രണമധ്യേ വൈ മഹാവീരൈരലംകൃതേ
ശക്തിയുള്ള കുഷൻ സ്നേഹപൂർവ്വം കയറുകൊണ്ട് ബന്ധിച്ചതിനാൽ, സൂഗ്രീവൻ മഹാവീരന്മാർക്കിടയിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു.
സുഗ്രീവം പതിതം ദൃഷ്ട്വാ വീരാഃ സര്വത്ര ദുദ്രുവുഃ । ജയമാപ ലവഭ്രാതാ മഹാവീരശിരോമണിഃ
സൂഗ്രീവൻ വീണതറിഞ്ഞ് വീരന്മാർ എല്ലായിടത്തും ഓടിപ്പോയി; മഹാവീരന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ലവയുടെ സഹോദരൻ ജയിച്ചു.
താവല്ലവോ ഭടാഞ്ജിത്വാ പുഷ്കലം ചാംഗദം തഥാ । പ്രതാപാഗ്ര്യം വീരമണിം തഥാന്യാനപി ഭൂഭുജഃ
അപ്പോൾ ലവൻ, യോദ്ധാക്കളെയും, പുഷ്കലനെയും, അങ്കദനെയും, പ്രഭാവത്തിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവരെയും, മറ്റു രാജാക്കളെയും തോൽപ്പിച്ചു.
ജയം പ്രാപ്യ രണേ വീരോ ലവോ ഭ്രാതരമാഗമത് । സംഗ്രാമേ ജയകര്താരം വൈരികോടിനിപാതകമ്
യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച വീരനായ ലവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവനും അനേകം ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചവനുമായ സഹോദരനോടു ചേർന്നു.
പരസ്പരം പ്രഹൃഷിതൌ പരിരംഭം പ്രകുര്വതഃ । ജയം പ്രാപ്തൌ തദാ വാര്താം മുനേ ചക്രതുരുന്മദൌ
അവർ തമ്മിൽ സന്തോഷത്തോടെ അണിഞ്ഞു ചേർന്ന്, ജയിച്ച സന്തോഷം മൂലം ആ വാർത്ത മുനിയോട് ആവേശത്തോടെ പങ്കുവച്ചു.
ലവ ഉവാച। ഭ്രാതസ്തവ പ്രസാദേന നിസ്തീര്ണോ രണതോയധിഃ । ഇദാനീം വീരരണകം ശോധയാവഃ സുശോഭിതമ്
ലവൻ പറഞ്ഞു: സഹോദരാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ യുദ്ധസമുദ്രം കടന്നത്. ഇപ്പോൾ നാം ഈ വീരഭൂമി, അത്ര മനോഹരമായതിനെ, ശുദ്ധീകരിക്കാം.
ഇത്യുക്ത്വാ ത്വരിതം വീരോ ജഗ്മതുസ്തൌ കുശീലവൌ । രാജ്ഞോ മൌലിമണിം ചിത്രം ജഗ്രാഹ കനകാചിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ വീരനായ ഇരട്ട സഹോദരന്മാർ, കുശനും ലവനും, വേഗത്തിൽ പോയി രാജാവിന്റെ പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ മകുടം എടുത്തു.
പുഷ്കലസ്യ ലവോ വീരോ ജഗ്രാഹ മുകുടം ശുഭമ് । അംഗദേ ച മഹാനര്ഘ്യേ ശത്രുഘ്നസ്യാപരസ്യ ച
വീരനായ ലവൻ പുഷ്കലന്റെ ശുഭമായ മകുടവും, ശത്രുഘ്നനും മറ്റൊരാളും ധരിച്ച വിലകൂടിയ കങ്കണങ്ങളും എടുത്തു.
ഗൃഹീത്വാ ശസ്ത്രസംഘാതം ഹനൂമംതം കപീശ്വരമ് । സുഗ്രീവം സവിധേ ഗത്വാ ഉഭാവപി ബബംധതുഃ
അവർ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാം എടുത്തശേഷം, കപികളിലെ രാജാവായ ഹനുമാനെയും സുഗ്രീവനെയും സമീപിച്ചു, ഇരുവരെയും ബന്ധിച്ചു.
പുച്ഛേ വായുസുതസ്യായം ഗൃഹീത്വാ തു കുശാനുജഃ । ഭ്രാതരം പ്രത്യുവാചേദം നേഷ്യാമി സ്വകമംദിരമ്
വായുപുത്രന്റെ വാൽ പിടിച്ചു, കുശയുടെ ഇളയ സഹോദരൻ തന്റെ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: ഇവനെ ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാം.
ആവയോര്ജനനീ പ്രീത്യൈ ഗൃഹീത്വാ പുച്ഛകേ ത്വഹമ് । ക്രീഡാര്ഥമൃഷിപുത്രാണാം കൌതുകാര്ഥം മമൈവ ച
നമ്മുടെ അമ്മക്ക് സന്തോഷം ഉണ്ടാക്കാൻ, ഞാൻ അവന്റെ വാൽ പിടിച്ചു. അതുപോലെ, ഋഷിപുത്രന്മാർക്കും കളിക്കാൻ, എനിക്കും രസത്തിനായി ഇതാണ്.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തതോ വാക്യമുവാച ച കുശോ ലവമ് । അഹമേനം ഗ്രഹീഷ്യാമി വാനരം ബലിനം ദൃഢമ്
ഇത് കേട്ട്, കുശൻ ലവനോട് പറഞ്ഞു: ഈ ശക്തിയുള്ള കപിയെ ഞാൻ തന്നെ പിടിക്കും.
ഇത്യേവം ഭാഷമാണൌ തൌ ബദ്ധ്വാ തൌ ബലിനാം വരൌ । പുച്ഛയോര്ബലിനൌ ധൃത്വാ ജഗ്മതുഃ സ്വാശ്രമം പ്രതി
ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ ആ ശക്തിശാലികളായ ഇരുവരെയും ബന്ധിച്ചു, വാൽ പിടിച്ച് സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ്വാശ്രമായ പ്രഗച്ഛംതൌ വീക്ഷ്യ തൌ കപിസത്തമൌ । കംപമാനൌ ജഗദതുരന്യോന്യം ഭീതയാ ഗിരാ
സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, ആ കപിശ്രേഷ്ഠന്മാർ വിറയുന്ന 모습을 കണ്ടു, അവർ ഭയഭീതരായി തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
ഹനൂമാന്കപിരാജാനം പ്രത്യുവാച ഭയാര്ദ്രധീഃ । ഏതൌ രാമസുതാവസ്മാന്നേഷ്യതഃ സ്വാശ്രമം പ്രതി
ഹനുമാൻ ഭയത്താൽ മനസ്സു നിറഞ്ഞ് കപിരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: ഈ രാമപുത്രന്മാർ നമ്മെ അവരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
മയാ പൂര്വം കൃതം കര്മ ജാനകീം പ്രതിഗച്ഛതാ । തത്ര മേ ജാനകീ ദേവീ സംമുഖാഭൂന്മനോഹരാ
മുൻകാലത്ത് ഞാൻ ജാനകിയെ അന്വേഷിക്കാൻ പോയപ്പോൾ, ഞാൻ ഒരു വലിയ കാര്യം ചെയ്തു. അപ്പോൾ ദേവിയായ ജാനകി നേരിൽ തന്നെ എനിക്കു പ്രത്യക്ഷമായി.
സാ മാം ദ്രക്ഷ്യതി വൈദേഹീ ബദ്ധം പാശേന വൈരിണാ । തദാ ഹസിഷ്യതി വരാ ത്രപാ മേഽത്ര ഭവിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ വൈദേഹി എന്നെ ശത്രുവിന്റെ കയറിൽ കെട്ടിയ നിലയിൽ കാണും; അപ്പോൾ അവൾ ചിരിക്കും, എനിക്ക് അതിൽ ലജ്ജ തോന്നും.
മയാ കിമത്ര കര്തവ്യം പ്രാണത്യാഗോ ഭവിഷ്യതി । മഹദ്ദുഃഖം ചാപതിതം സ രാമഃ കിം കരിഷ്യതി
ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരുമോ? വലിയ ദു:ഖം സംഭവിച്ചു — രാമൻ എന്ത് ചെയ്യും?
സുഗ്രീവസ്തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ മമാപ്യേവം മഹാകപേ । നേഷ്യതേ യദി മാമേവം നിധനം തു ഭവിഷ്യതി
അത് കേട്ട സുഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു: എനിക്കും ഇതുപോലെ സംഭവിച്ചാൽ, മഹാകപേ, മരണമാണ് എന്റെ വിധി.