സമീരസൂനും പ്രബലമായാംതം വീക്ഷ്യ വാനരമ് । ജഹാസ ദര്ശയന്ദംതാന്കോപയന്നിവ തം ക്രുധാ
ശക്തിയുള്ള വായുപുത്രനായ വാനരൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു, കുശൻ പല്ലുകൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട് ചിരിച്ചു, കോപത്തോടെ അവനെ ഉല്ലാസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
ഉവാച ച ഹനൂമംതമേഹി ത്വം മമ സംമുഖമ് । ഭേത്സ്യേ ബാണസഹസ്രേണ മൃതോ യാസ്യസി യാമിനീമ്
കുശൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ മുന്നിൽ വാ. ഞാൻ നിന്നെ ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർക്കും; കൊല്ലപ്പെട്ട് നീ രാത്രിയുടെ ലോകത്തേക്ക് പോകും.'
ഇത്യുക്തോ ഹനുമാഞ്ജ്ഞാത്വാ രാമസൂനും മഹാബലമ് । സ്വാമികാര്യം പ്രകര്തവ്യമിതി കൃത്വാ പ്രധാവിതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹനുമാൻ രാമപുത്രനായ മഹാബലശാലിയെന്നു മനസ്സിലാക്കി, തന്റെ സ്വാമിയുടെ കാര്യമാണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് തീരുമാനിച്ച് മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
ശാലമുത്പാട്യ തരസാ വിശാലം ശതശാഖിനമ് । കുശം വക്ഷസി സംലക്ഷ്യ യയൌ യോദ്ധും മഹാബലഃ
ശതശാഖകളുള്ള വലിയ ശാലവൃക്ഷം വേഗത്തിൽ പിഴുതെടുത്ത്, അതി ശക്തിയുള്ള ഹനുമാൻ കുശന്റെ നെഞ്ച് ലക്ഷ്യമാക്കി യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് പോയി.
ശാലഹസ്തം സമായാംതം ഹനൂമംതം മഹാബലമ് । ത്രിഭിഃ ക്ഷുരപ്രൈര്വിവ്യാധ ഹൃദി ചംദ്രോപമൈര്ബലീ
ശാലവൃക്ഷം കൈയിൽ പിടിച്ച് ശക്തിയോടെ അടുത്തുവരുന്ന ഹനുമാന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, കുശൻ മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള, ചന്ദ്രനുപമമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ചു.
സ ബാണവിദ്ധസ്തരസാ കുശേന ബലശാലിനാ । ശാലേന ഹൃദി സംജഘ്നേ ദംതാന്നിഷ്പിഷ്യ മാരുതിഃ
ശക്തിയുള്ള കുശൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചപ്പോൾ, ഹനുമാൻ പല്ലുകൾ പിഴുതുപിടിച്ച് ശാലവൃക്ഷം കൊണ്ട് കുശന്റെ നെഞ്ചിൽ അടിച്ചു.
ശാലാഹതസ്തദാ ബാലഃ കിംചിന്നാകംപത സ്മയാത് । തദാ വീരാഃ പ്രശംസാം തു പ്രചക്രുസ്തസ്യ ബാല്യതഃ
ശാലവൃക്ഷം കൊണ്ടു അടിച്ചിട്ടും ആ ബാലൻ അല്പം പോലും കുലുങ്ങാതെ പുഞ്ചിരിയോടെ നിന്നു; അപ്പോൾ വീരന്മാർ അവന്റെ ബാല്യശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചു.
സ ശാലേന ഹതോ വീരഃ സംഹാരാസ്ത്രം സമാദദേ । സംഹന്തും വൈരിണം കോപാത്കുശഃ സ പരമാസ്ത്രവിത്
ശാലവൃക്ഷം കൊണ്ടു അടിയേറ്റ കുശൻ, പരമാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിപുണനായ വീരൻ, ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കോപത്തോടെ സംഹാരാസ്ത്രം എടുത്തു.
സംഹാരാസ്ത്രം സമാലോക്യ ദുര്ജയം കുശമോചിതമ് । ദധ്യൌ രാമം സ്വമനസാ ഭക്തവിഘ്നവിനാശകമ്
കുഷൻ വിട്ടുവിട്ട അതികഠിനമായ സംഹാരായുധം കണ്ടപ്പോൾ, ആൾ മനസ്സിൽ ഭക്തരുടെ തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്ന രാമനെ ധ്യാനിച്ചു.
തദാ മുക്തം കുശേനാശു തദസ്ത്രം ഹൃദി മാരുതേഃ । ലഗ്നം മഹാവ്യഥാകാരി തേന മൂര്ച്ഛാമിതഃ പുനഃ
അപ്പോൾ കുഷൻ വേഗത്തിൽ വിട്ട ആ ആയുധം വായുദേവപുത്രന്റെ ഹൃദയത്ത് തട്ടി, അതീവ വേദനയുണ്ടാക്കി, അതിനാൽ അവൻ വീണ്ടും ബോധംകെട്ടുവീണു.
മൂര്ച്ഛാം പ്രാപ്തം തു തം ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവംഗം ബലസംയുതഃ । വിവ്യാധ സായകൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ സൈന്യം തത്സകലം മഹത്
ശക്തിയുള്ള ആ കുരങ്ങൻ ബോധംകെട്ടുവീണതറിഞ്ഞ്, അവൻ കൂര്മ്മമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ വലിയ സൈന്യത്തെ മുഴുവൻ ആക്രമിച്ചു.
തസ്യ ബാണായുതൈര്ഭഗ്നം ബലം സര്വം രണാംഗണേ । പലായനപരം ജാതം ചതുരംഗസമന്വിതമ്
അവന്റെ അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ സൈന്യം യുദ്ധഭൂമിയിൽ പൂർണ്ണമായും തകർന്നു, നാലുഭാഗങ്ങളായ സൈന്യവും ഓടിപ്പോവാൻ തുടങ്ങി.
തദാ കപിപതിഃ കോപാത്സുഗ്രീവോ രക്ഷകോ മഹാന് । അഭ്യധാവന്നഗാന്നൈകാനുത്പാട്യ കുശമുദ്ഭടമ്
അപ്പോൾ കുരങ്ങന്മാരുടെ രാജാവായ സൂഗ്രീവൻ, വലിയ രക്ഷകൻ, കോപത്തോടെ അനേകം മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തു, ഭയങ്കരനായ കുഷനെ നേരിടാൻ ഓടിയെത്തി.
കുശഃ സര്വാന്പ്രചിച്ഛേദ ലീലയാ പ്രഹസന്നഗാന് । പുനരപ്യാഗതാന്വൃക്ഷാംശ്ചിച്ഛേദ തരസാ ബലീ
കുഷൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ലാളിത്യത്തോടെ ആ മരങ്ങൾ എല്ലാം വെട്ടിമുറിച്ചുകളഞ്ഞു; വീണ്ടും തിരിച്ചുവന്ന മരങ്ങളും അവൻ ശക്തിയോടെ വെട്ടി തകർത്തു.
അനേകബാണവ്യഥിതഃ സുഗ്രീവഃ സമരാംഗണേ । ജഗ്രാഹ പര്വതം ഘോരം കുശമസ്തകമധ്യതഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ച സൂഗ്രീവൻ, ഭയങ്കരമായ ഒരു പർവ്വതം എടുത്ത് കുഷന്റെ തലയിൽ എറിയാൻ ശ്രമിച്ചു.
കുശസ്തം നഗമായാംതം വീക്ഷ്യ ബാണൈരനേകധാ । നിഷ്പിപേഷ ചകാരാശു മഹാരുദ്രാംഗയോഗ്യതാമ്
ആ പർവ്വതം വരുന്നത് കണ്ട കുഷൻ, അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതിനെ ഉടനടി തകർത്തു, മഹാരുദ്രന് അർപ്പിക്കാൻ അനുയോജ്യമായതാക്കി മാറ്റി.
സുഗ്രീവസ്തന്മഹത്കര്മ ദൃഷ്ട്വാ ബാലേന നിര്മിതമ് । ജയാശാപ്രതിനിര്വൃത്തോ ബഭൂവ സമരാംഗണേ
കുഷ എന്ന ബാലൻ ചെയ്ത ആ മഹത്തായ പ്രവൃത്തി കണ്ട സൂഗ്രീവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷ മുഴുവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തി.
രണമധ്യേ ദുരാക്രാംതം കുശം ലാംഗൂലതാഡകമ് । അത്യമര്ഷീരുഷാക്രാംതസ്തം ഹംതും നഗമാദദേ
യുദ്ധത്തിനിടയിൽ സമീപിക്കാനാവാത്തതും വാലുകൊണ്ടടിക്കുന്നതുമായ കുഷനെ കണ്ട സൂഗ്രീവൻ, അത്യന്തം കോപത്തിലും ക്ഷമയില്ലായ്മയിലും ആകി, അവനെ കൊല്ലാൻ ഒരു പർവ്വതം എടുത്തു.
ആത്മാനം ഹംതുമുദ്യുക്തം വീക്ഷ്യ സുഗ്രീവമാദരാത് । താഡയാമാസ ബഹുഭിഃ സായകൈഃ ശിതപര്വഭിഃ
സ്വയം കൊല്ലാൻ തയ്യാറാവുന്ന സൂഗ്രീവനെ ആദരവോടെ കണ്ട കുഷൻ, അനേകം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ അടിച്ചു.
സ താഡിതോ ബഹുവിധൈഃ ശരൈഃ പീഡാസമന്വിതഃ । കുശം ഹംതും സമാരബ്ധോ യയൌ ശാലം സമാദദേ
അനവധി തരത്തിലുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിച്ച സൂഗ്രീവൻ, കുഷനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരു ശാലമരം പിടിച്ചു.
തദാപി ച കുശോ വീരോ വാരുണാസ്ത്രം സമാദദേ । ബബംധ തം ച പാശേന ദൃഢേന സ ലവാഗ്രജഃ
അപ്പോഴും വീരനായ കുഷൻ വാരുണായുധം എടുത്തു, ശക്തമായ കയറുകൊണ്ട് ലവയുടെ മൂത്തനായ സൂഗ്രീവനെ ബന്ധിച്ചു.
സ ബദ്ധഃ പാശകൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ കുശേന ബലശാലിനാ । പപാത രണമധ്യേ വൈ മഹാവീരൈരലംകൃതേ
ശക്തിയുള്ള കുഷൻ സ്നേഹപൂർവ്വം കയറുകൊണ്ട് ബന്ധിച്ചതിനാൽ, സൂഗ്രീവൻ മഹാവീരന്മാർക്കിടയിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു.
സുഗ്രീവം പതിതം ദൃഷ്ട്വാ വീരാഃ സര്വത്ര ദുദ്രുവുഃ । ജയമാപ ലവഭ്രാതാ മഹാവീരശിരോമണിഃ
സൂഗ്രീവൻ വീണതറിഞ്ഞ് വീരന്മാർ എല്ലായിടത്തും ഓടിപ്പോയി; മഹാവീരന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ലവയുടെ സഹോദരൻ ജയിച്ചു.
താവല്ലവോ ഭടാഞ്ജിത്വാ പുഷ്കലം ചാംഗദം തഥാ । പ്രതാപാഗ്ര്യം വീരമണിം തഥാന്യാനപി ഭൂഭുജഃ
അപ്പോൾ ലവൻ, യോദ്ധാക്കളെയും, പുഷ്കലനെയും, അങ്കദനെയും, പ്രഭാവത്തിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ളവരെയും, മറ്റു രാജാക്കളെയും തോൽപ്പിച്ചു.
ജയം പ്രാപ്യ രണേ വീരോ ലവോ ഭ്രാതരമാഗമത് । സംഗ്രാമേ ജയകര്താരം വൈരികോടിനിപാതകമ്
യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച വീരനായ ലവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവനും അനേകം ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചവനുമായ സഹോദരനോടു ചേർന്നു.
പരസ്പരം പ്രഹൃഷിതൌ പരിരംഭം പ്രകുര്വതഃ । ജയം പ്രാപ്തൌ തദാ വാര്താം മുനേ ചക്രതുരുന്മദൌ
അവർ തമ്മിൽ സന്തോഷത്തോടെ അണിഞ്ഞു ചേർന്ന്, ജയിച്ച സന്തോഷം മൂലം ആ വാർത്ത മുനിയോട് ആവേശത്തോടെ പങ്കുവച്ചു.
ലവ ഉവാച। ഭ്രാതസ്തവ പ്രസാദേന നിസ്തീര്ണോ രണതോയധിഃ । ഇദാനീം വീരരണകം ശോധയാവഃ സുശോഭിതമ്
ലവൻ പറഞ്ഞു: സഹോദരാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഈ യുദ്ധസമുദ്രം കടന്നത്. ഇപ്പോൾ നാം ഈ വീരഭൂമി, അത്ര മനോഹരമായതിനെ, ശുദ്ധീകരിക്കാം.
ഇത്യുക്ത്വാ ത്വരിതം വീരോ ജഗ്മതുസ്തൌ കുശീലവൌ । രാജ്ഞോ മൌലിമണിം ചിത്രം ജഗ്രാഹ കനകാചിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ വീരനായ ഇരട്ട സഹോദരന്മാർ, കുശനും ലവനും, വേഗത്തിൽ പോയി രാജാവിന്റെ പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ മകുടം എടുത്തു.
പുഷ്കലസ്യ ലവോ വീരോ ജഗ്രാഹ മുകുടം ശുഭമ് । അംഗദേ ച മഹാനര്ഘ്യേ ശത്രുഘ്നസ്യാപരസ്യ ച
വീരനായ ലവൻ പുഷ്കലന്റെ ശുഭമായ മകുടവും, ശത്രുഘ്നനും മറ്റൊരാളും ധരിച്ച വിലകൂടിയ കങ്കണങ്ങളും എടുത്തു.
ഗൃഹീത്വാ ശസ്ത്രസംഘാതം ഹനൂമംതം കപീശ്വരമ് । സുഗ്രീവം സവിധേ ഗത്വാ ഉഭാവപി ബബംധതുഃ
അവർ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാം എടുത്തശേഷം, കപികളിലെ രാജാവായ ഹനുമാനെയും സുഗ്രീവനെയും സമീപിച്ചു, ഇരുവരെയും ബന്ധിച്ചു.