മഹാദേവ ഉവാച- തച്ഛ്രുത്വാ ജാംബവാന്ഹൃഷ്ടഃ പ്രണനാമാഥ ദംഡവത് । പരിണീയ നമസ്കൃത്യ വിനയാത്പ്രാഹ കേശവമ്
മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്യുന്നു— ഇത് കേട്ട ജാംബവാൻ സന്തോഷത്തോടെ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു, വന്ദനം നടത്തി വിനയത്തോടെ കേശവനോട് പറഞ്ഞു.
ജാംബവാനുവാച- ധന്യോസ്മി കൃതകൃത്യോസ്മി തവ സംദര്ശനാത്പ്രഭോ । ദാസോഽഹം പൂര്വഭാവേന തവ ദേവകിനംദന
ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു— 'പ്രഭോ, നിന്നെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനായി, ജീവിതലക്ഷ്യം നേടിയതായിപ്പോയി. ഞാൻ മുമ്പ് ജന്മത്തിൽ നിന്നെ സേവിച്ച ദാസനാണ്, ദേവകിയുടെ മകനേ.'
ദത്തവാനസി ഗോവിംദ കദനം പൂര്വകാംക്ഷിതമ് । മയേദം കദനം മോഹാദ്യത്കൃതം സ്വാമിനാ ത്വയാ । തത്ക്ഷമ്യതാം ജഗന്നാഥ കരുണാകര ശാശ്വത
ഗോവിന്ദാ, നീ മുമ്പ് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന യുദ്ധം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കി. ഈ യുദ്ധം ഞാനാണെന്ന് കരുതി ചെയ്തതെല്ലാം, യഥാർത്ഥത്തിൽ, സ്വാമിനേ, അതൊക്കെയും നീ തന്നെയായിരുന്നു. അതിനാൽ, ലോകനാഥാ, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ ശാശ്വതനേ, ദയവായി അതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ.
മഹാദേവ ഉവാച- ഇത്യുക്ത്വാ പ്രണതോ ഭൂത്വാ നമസ്കൃത്യ പുനഃ പുനഃ । നാനാരത്നമയേ പീഠേ നിവേശ്യ വിനയാത്പ്രഭുമ്
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ച്, അങ്ങയെ വിവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച സിംഹാസനത്തിൽ ആദരപൂർവ്വം ഇരുത്തി.
ശാരദാബ്ജനിഭൌ പാദൌ പ്രക്ഷാല്യ ശുഭവാരിണാ । മധുപര്കവിധാനേന പൂജയിത്വാ യദൂദ്വഹമ്
ശുദ്ധജലത്തിൽ ശാരദാ കമലത്തോട് സമാനമായ അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, മധുപർകവിധിയനുസരിച്ച് യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനെ ആരാധിച്ചു.
വസ്ത്രൈരാഭരണൈര്ദിവ്യൈഃ പൂജയിത്വാ വിധാനതഃ । പുത്രീം ജാംബവതീം നാമ കന്യാം ലാവണ്യസംയുതാമ്
ദിവ്യമായ വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, ലാവണ്യത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജാംബവതീ എന്ന പുത്രിയെ അങ്ങേയ്ക്കു നൽകി.
കന്യാരത്നം ദദൌ തസ്മൈ ഭാര്യാര്ഥമമിതൌജസേ । അന്യൈശ്ച മണിമുഖ്യൈശ്ച സ്യമംതാഖ്യം ദദൌ മണിമ്
അമിതശക്തിയുള്ള അങ്ങേയ്ക്കു ഭാര്യയായി ആ കന്യാരത്നം നൽകി, കൂടാതെ മറ്റു പ്രധാന രത്നങ്ങളോടൊപ്പം സ്യാമന്തകമണിയും അർപ്പിച്ചു.
തത്രൈവോദ്വാഹ്യ താം കന്യാം പ്രഹൃഷ്ടപരവീരഹാ । ദദൌ തസ്മൈ പരാം മുക്തിം പ്രീത്യാ ജാംബവതേ ഹരിഃ
അവിടെതന്നെ ആ കന്യയെ വിവാഹം കഴിച്ച്, ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിച്ചവൻ സന്തോഷത്തോടെ ജാംബവാനെ പ്രീതിപൂർവ്വം പരമമോക്ഷം നൽകി.
ഗൃഹീത്വാ തനയാം തസ്യ കന്യാം ജാംബവതീം മുദാ । വിനിര്ഗത്യ ബിലാത്തസ്മാത്പ്രയയൌ ദ്വാരകാം പുരീമ്
ജാംബവതീ എന്ന പുത്രിയെ സന്തോഷത്തോടെ കൈപ്പറ്റി, ആ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന് ദ്വാരകാപുരിയിലേക്ക് യാത്രയായി.
സത്രാജിതേ ദദൌ രത്നം സ്യമംതാഖ്യം യദൂത്തമഃ । ദുഹിത്രേ പ്രദദൌസോഽപി കന്യായൈ മണിമുത്തമമ്
യദുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ സ്യാമന്തകമണിയെ സത്രാജിതിന് നൽകി, അതുപോലെ തന്റെ പുത്രിക്ക് അത്യുത്തമമായ രത്നവും നൽകി.
മാസി ഭാദ്രപദേ ശുക്ലേ ചതുര്ഥ്യാം ചംദ്രദര്ശനമ് । മിഥ്യാഭിദൂഷണം പ്രാഹുസ്തസ്മാത്തത്പരിവര്ജയേത്
ഭാദ്രപദമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ത്ഥിയന്നാണ് ചന്ദ്രനെ കാണുന്നത്; ആ ദിവസം തെറ്റായ അപവാദങ്ങൾ പറയുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രാപ്യതേ ദര്ശനം തത്ര ചതുര്ഥ്യാം ശീതഗോര്നരഃ । സ്യമംതസ്യ കഥാം ശ്രുത്വാ മിഥ്യാവാദാത്പ്രമുച്യതേ
ആ ചതുര്ത്ഥിയന്നു, ശീതളമായ കിരണങ്ങളുള്ള ചന്ദ്രനെ കണ്ടു, സ്യാമന്തകകഥ കേൾക്കുന്നവൻ തെറ്റായ അപവാദങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.
സുലക്ഷ്മണാം നാഗ്നജിതീം സുശീലാം ച യശസ്വിനീമ് । മദ്രരാജസുതാസ്തിസ്രഃ കന്യകാസ്താഃ ശുഭാനനാഃ
സുലക്ഷ്മണ, നാഗ്നജിതി, സുഷീല എന്ന മഹത്തായ ഗുണങ്ങളുള്ള, പ്രശസ്തയായ മദ്രരാജാവിന്റെ മൂന്നു പുത്രിമാർ—all ശുഭമുഖികളാണ്.
സ്വയംവരസ്ഥാസ്താഃ കൃഷ്ണം വരയാമാസുരുജ്ജ്വലാഃ । ഏകസ്മിന്ദിവസേ താസ്തു ഉപയേമേ യദൂദ്വഹഃ
സ്വയംവരത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്ന ആ ഭാസുരിയായ കന്യകൾ കൃഷ്ണനെ തന്നെ വരനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; അന്നേ ദിവസം യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ അവരെ വിവാഹം ചെയ്തു.
അഷ്ടൌ മഹിഷ്യസ്താഃ സര്വാ രുക്മിണ്യാദ്യാ മഹാത്മനഃ । രുക്മിണീ സത്യഭാമാ ച കാലിംദീ ച ശുചിസ്മിതാ
മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണന്റെ എട്ടു മഹിഷികൾ—രുക്മിണി, സത്യഭാമ, ശുചിസ്മിതയായ കാലിന്ദി എന്നിവരാണ് ആദ്യം.
മിത്രവിംദാ ജാംബവതീ നാഗ്നജിത്യഃ സുലക്ഷ്മണാ । സുശീലാ നാമ തന്വംഗീ മഹിഷീ ചാഷ്ടമീ സ്മൃതാ
മിത്രവിന്ദ, ജാംബവതീ, നാഗ്നജിതി, സുലക്ഷ്മണ, സുഷീല എന്ന സുന്ദരിയായവൾ—ഇവരാണ് ആ എട്ടു മഹിഷികൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഭൂമിപുത്രോ മഹാവീര്യോ നരകോ നാമ രാക്ഷസഃ । ജിത്വാ ദേവപതിം ശക്രം സര്വാംശ്ചൈവ സുരാന്രണേ
ഭൂമിയുടെ പുത്രനായ മഹാവീര്യശാലിയായ നരക എന്ന ദാനവൻ, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനെയും മറ്റുള്ള എല്ലാ ദേവന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചു.
അദിത്യാ ദേവമാതുശ്ച കുംഡലേ ച സുവര്ചസീ । ബലാജ്ജഗ്രാഹ ദേവാനാം രത്നാനി വിവിധാനി ച
ദേവമാതാവായ അദിതിയുടെ പ്രകാശമുള്ള കുണ്ഡലങ്ങളും, ദേവന്മാരുടെ വിവിധ രത്നങ്ങളും അവൻ ബലാൽ പിടിച്ചെടുത്തു.
ഐരാവതം മഹേംദ്രസ്യ തഥൈവോച്ചൈഃശ്രവം ഹയമ് । മാണിക്യാദി ധനേശസ്യ ശംഖപദ്മനിധിം തഥാ
മഹേന്ദ്രന്റെ എരാവതം എന്നാനയും, ഉച്ചൈശ്രവസ് എന്ന കുതിരയും, കുബേരന്റെ മാണിക്യാദി രത്നങ്ങളും, ശംഖവും പദ്മനിധിയും അവൻ കൈവശമാക്കി.
സ്ത്രിയശ്ചാപ്സരസശ്ചൈവ ഹൃതവാന്ക്ഷിതിനംദനഃ । വജ്രാദിഹേതീസ്തേഷാം ച ബലാദ്ധൃത്വാ ദിവൌകസാമ്
ഭൂമിയുടെ പുത്രൻ ദേവകന്യകളും അപ്സരസ്സുമൊക്കെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി; ദേവന്മാരുടെ വജ്രാദി ആയുധങ്ങളും അവൻ ബലാൽ പിടിച്ചെടുത്തു.
തൈരേവ സ സുരാന്ഹത്വാ സഭാം മയവിനിര്മിതാമ് । ഉവാസ വ്യോമഗോ ദിവ്യോ നഗര്യാം വിമലേംബരേ
അവൻ ആ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടുതന്നെ ദേവന്മാരെ സംഹരിച്ചു, മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്ന സഭയിൽ വസിച്ചു, വിശുദ്ധമായ ആകാശനഗരിയിൽ പ്രകാശമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച് താമസിച്ചു.
തതോ ദേവഗണാഃ സര്വേ പുരസ്കൃത്യ ശചീപതിമ് । ഭയാര്താഃ ശരണം ജഗ്മുഃ കൃഷ്ണമക്ലിഷ്ടകാരിണമ്
അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങൾ എല്ലാവരും ശചീപതിയെ മുൻനിർത്തി, ഭയത്താൽ ഉലഞ്ഞ്, പാപരഹിതനായ കൃഷ്ണന്റെ ശരണം തേടി.
കൃഷ്ണോഽപി തദുപശ്രുത്യ സര്വം നരകചേഷ്ടിതമ് । ദേവാനാമഭയം ദത്വാ വൈനതേയം വ്യചിംതയത്
കൃഷ്ണൻ നരകന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അറിഞ്ഞ് ദേവന്മാർക്ക് ഭയം ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പു നൽകി, പിന്നെ വിനതയുടെ മകനായ ഗരുഡനെ ഓർത്തു.
തസ്മിന്ക്ഷണേ ഹരേസ്തസ്യ വൈനതേയോ മഹാബലഃ । പ്രാംജലിഃ പുരതസ്തസ്ഥൌ സര്വദേവനമസ്കൃതഃ ൫൦ 6.249.
അത്തവണ മഹാബലശാലിയായ ഗരുഡൻ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ആദരിക്കുന്നവൻ, ഹരിയുടെ മുമ്പിൽ കൈകൂപ്പി നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
തമാരുഹ്യ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠം സത്യയാ സഹ കേശവഃ । സംസ്തൂയമാനോ മുനിഭിഃ പ്രയയൌ രാക്ഷസാലയമ്
കേശവൻ സത്യയോടൊപ്പം ആ ശ്രേഷ്ഠമായ പക്ഷിയെ കയറി, മുനിമാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടെ, രാക്ഷസരുടെ വാസസ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
പ്രദീപ്യമാനമാകാശേ യഥാ സൂര്യസ്യ മംഡലമ് । രാക്ഷസൈര്ബഹുഭിര്യുക്തം ദിവ്യൈരാഭരണൈര്യുതമ്
അവൻ ആ നഗരം ആകാശത്തിൽ സൂര്യന്റെ വട്ടംപോലെ പ്രകാശിച്ച്, ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച അനേകം രാക്ഷസന്മാരാൽ നിറഞ്ഞതായും കണ്ടു.
ദദര്ശ തത്പുരം കൃഷ്ണോ ദുര്ഭേദ്യം ത്രിദശൈരപി । തദാവരണാനി ഭഗവാന്വീക്ഷ്യ ചക്രേണ വീര്യവാന്
കൃഷ്ണൻ ആ നഗരം, ദേവന്മാർക്കു പോലും കീറാനാവാത്തതായും, അതിന്റെ കോട്ടകൾ കണ്ടു, ശക്തനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ചക്രം ഒരുക്കി.
ചിച്ഛേദ തേജസാ ദീപ്ത്യാ തമാംസി ച ദിവാകരഃ । തതസ്തേ രാക്ഷസാഃ സര്വേ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
അവൻ തന്റെ തേജസ്സും പ്രകാശവും കൊണ്ട് ഇരുണ്ടതെല്ലാം സൂര്യൻപോലെ വെട്ടിച്ചു; പിന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ—
ഉദ്യമ്യ ശൂലാനി തദാ യുദ്ധായാഭിമുഖം യയുഃ । തതസ്തു തോമരൈര്ദിവ്യൈര്ഭിണ്ഡിപാലൈഃ സുപട്ടിശൈഃ
അവർ അന്നേരം കുന്തങ്ങൾ ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു; പിന്നെ ദിവ്യമായ തോമ്പരുകളും, ഭിണ്ഡിപാലങ്ങളും, ശക്തമായ മുത്തികളുമായി—
കേശവം താഡയാമാസുഃ പലാലൈരിവ പാവകമ് । തതസ്തു ശാര്ങ്ഗമാദായ ഭഗവാന്ഗരുഡധ്വജഃ
അവർ കേശവനെ പുല്ല് തീയിൽ ഇടുന്നതുപോലെ അടിച്ചു; പിന്നെ ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ശാരംഗം വില്ലെടുത്തു.