മൂര്ച്ഛാം പ്രാപ തദാ വീരോ ഭൂപസായകസംഹതഃ । സംഗരേ സര്വവീരാണാം ശിരോഭിഃ സമലംകൃതേ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ അമ്പ് തട്ടി വീരൻ മയക്കം പിടിച്ചു വീണു; അപ്പോഴത്തെ യുദ്ധഭൂമി എല്ലാം വീരന്മാരുടെ തലകൊണ്ടു അലങ്കൃതമായിരുന്നു.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖണ്ഡേ ശേഷവാത്സ്യായനസംവാദേ രാമാശ്വമേധേ ലവമൂര്ച്ഛാനാമ ദ്വിഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷനും വാത്സ്യായനനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ രാമാശ്വമേധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള 'ലവന്റെ മയക്കം' എന്ന ഇരുപത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ലവം വിമൂര്ച്ഛിതം ദൃഷ്ട്വാ ബലിവൈരിവിദാരണമ് । ശത്രുഘ്നോ ജയമാപേദേ രണമൂര്ധ്നി മഹാബലഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ശക്തരായ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ച ലവൻ മയക്കം പിടിച്ച് വീണത് കണ്ടു, മഹാബലശാലിയായ ശത്രുഘ്നൻ യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടി.
ലവം ബാലം രഥേ സ്ഥാപ്യ ശിരസ്ത്രാണാദ്യലംകൃതമ് । രാമപ്രതിനിധിം മൂര്ത്യാ തതോ ഗംതുമിയേഷ സഃ
ലവനെ, ബാലനെ, തലശ്ശിരസ്ട്രാണം ധരിച്ചവനായി, രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, രാമന്റെ പ്രതിനിധിയായി അവനെ കാണിച്ച്, ശത്രുഘ്നൻ യാത്രയ്ക്കു തയ്യാറായി.
സ്വമിത്രം ശത്രുണാ ഗ്രസ്തമിതി ദുഃഖസമന്വിതാഃ । ബാലാമാത്രേഽസ്യ സീതായൈ ത്വരിതാഃ സംന്യവേദയന്
തങ്ങളുടെ സ്നേഹിതൻ ശത്രുവിന്റെ പിടിയിലായി എന്നു മനസ്സിലാക്കി, ദുഃഖഭാരിതരായ സുഹൃത്തുക്കൾ, ബാലന്റെ കാര്യം സീതയോടു വേഗത്തിൽ അറിയിച്ചു.
ബാലാ ഊചുഃ। മാതര്ജാനകി തേ പുത്രോ ബലാദ്വാഹമപാഹരത് । കസ്യചിദ്ഭൂപവര്യസ്യ ബലയുക്തസ്യ മാനിനഃ
ബാലന്മാർ പറഞ്ഞു: 'മാതാവേ, ജനകി, നിങ്ങളുടെ മകനെ ഒരു അഭിമാനിയായ ശക്തനായ രാജാവ് ബലമായി കൊണ്ടുപോയി.'
തതോ യുദ്ധമഭൂദ്ഘോരം തസ്യ സൈന്യേന ജാനകി । തദാ വീരേണ പുത്രേണ തവ സര്വം നിപാതിതമ്
അതിനു ശേഷം ആ രാജാവിന്റെ സൈന്യത്തോടു ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, ജനകി, അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ വീരപുത്രൻ അവരെല്ലാം സംഹരിച്ചു.
പശ്ചാദപി ജയം പ്രാപ്തഃ സുതസ്തവ മനോഹരഃ । തം ഭൂപം മൂര്ഛിതം കൃത്വാ ജയമാപ രണാംഗണേ
പിന്നെയും നിങ്ങളുടെ മനോഹരനായ മകൻ വിജയിച്ചു; ആ രാജാവിനെ മയക്കത്തിൽ ആക്കി യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയം നേടി.
തതോ മൂര്ച്ഛാം വിഹായൈഷ രാജാ പരമദാരുണഃ । സംകുപ്യ പാതയാമാസ തവ പുത്രം രണാംഗണേ
അപ്പോൾ അത്യന്തം ക്രൂരനായ രാജാവ് അവന്റെ മയക്കം വിട്ടു കോപത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്റെ മകനെ വീഴ്ത്തി.
അസ്മാഭിര്വാരിതഃ പൂര്വം മാ ഗൃഹാണ ഹയോത്തമമ് । അസ്മാന്സര്വാംശ്ച ധിക്കൃത്യ ബ്രാഹ്മണാന്വേദപാരഗാന്
മുന്പ് ഞങ്ങൾ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ആ ഉത്തമമായ കുതിര പിടിക്കരുത്.' ഞങ്ങൾ വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവൻ അവഗണിച്ചു പരിഹസിച്ചു.
ഇതി വാക്യം ശിശൂനാം സാ സമാകര്ണ്യ സുദാരുണമ് । പപാത ഭൂതലോപസ്ഥേ ദുഃഖയുക്താ രുരോദ ഹ
കുട്ടികൾ പറഞ്ഞ ഈ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൾ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി നിലത്ത് വീണു കരയാൻ തുടങ്ങി.
സീതോവാച। കഥം നൃപോ ദയാഹീനോ ബാലേന സഹ യുധ്യതി । അധര്മകൃതദുര്ബുദ്ധിര്യോ മദ്ബാലം ന്യപാതയത്
സീത പറഞ്ഞു: കരുണയില്ലാത്ത രാജാവ് എങ്ങനെ ഒരു ബാലനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു? ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ അധർമ്മം ചെയ്തവൻ എന്റെ മകനെ വീഴ്ത്തി.
ലവ വീരഭവാന്കുത്ര വര്തതേഽതി ബലാന്വിതഃ । കഥം ത്വം നിഷ്കൃപസ്യാഹോ രാജ്ഞോഽഹാര്ഷീദ്ധയോത്തമമ്
വീര്യശാലിയായ ലവ എവിടെയാണ്? നീ എങ്ങനെ, ദയയില്ലാത്ത രാജാവിനോടൊപ്പം ആ ഉത്തമകുതിര കൊണ്ടുപോയി?
ത്വം ബാലസ്തേ ദുരാക്രാംതാഃ സര്വശസ്ത്രവിശാരദാഃ । രഥസ്ഥാ വിരഥസ്ത്വം വൈ കഥം യുദ്ധം സമം ഭവേത്
നീ ഒരു ബാലൻ മാത്രമാണ്; അവരൊക്കെയും ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവരുമാണ്. നീ കാൽനടയിലും അവർ രഥത്തിൽ ആയിരുന്നതിനാൽ ആ യുദ്ധം എങ്ങനെ തുല്യമായിരിക്കും?
താതാഹം തു ത്വയാ സാര്ദ്ധം രാമത്യാഗാസുഖം ജഹൌ । ഇദാനീം രഹിതാ യുഷ്മത്കഥം ജീവാമി കാനനേ
കുഞ്ഞേ, നിന്നോടൊപ്പം ഞാൻ രാമന്റെ ആലസ്യജീവിതം ഉപേക്ഷിച്ചു; ഇപ്പോൾ നിന്നെ വിട്ട് ഈ കാടിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?
ഏഹി മാം മുംച യജ്ഞാശ്വം ഗച്ഛത്വേഷ മഹീപതിഃ । മദ്ദുഃഖം നാഭിജാനാസി മമ ദുഃഖപ്രമാര്ജകഃ
എന്റെ അടുത്തേക്ക് വാ, യജ്ഞകുതിരയെ വിട്ടു കൊടുക്കൂ; രാജാവ് പോകട്ടെ. അവൻ എന്റെ ദുഃഖം അറിയുന്നില്ല, എന്റെ ദുഃഖം അകറ്റാൻ കഴിയുന്നവനും അല്ല.
കുശോ യദ്യഭവിഷ്യത്സ രണേ വീരശിരോമണിഃ । അമോചയിഷ്യദധുനാ ഭവംതം ഭൂപപാര്ശ്വതഃ
കുശൻ, യുദ്ധത്തിൽ വീരശിരോമണിയായവൻ, ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ തന്നെ നിന്നെ രാജാവിന്റെ അടുക്കളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചേനെ.
സോഽപി മദ്ദൈവതോ നാസ്തി സമീപേ കിം കരോമ്യതഃ । ദൈവമേവ മമാപ്യത്ര കാരണം ദുഃഖസംഭവേ
എന്റെ ദൈവവും ഇപ്പോൾ സമീപത്തില്ല; ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ ഈ ദുഃഖത്തിന് കാരണം ദൈവം മാത്രമാണ്.
ഏവമാദി ബഹുശ്രീമത്യേഷാ വൈ വിലലാപ ഹ । പാദാംഗുഷ്ഠേന ലിഖതീ ഭൂമിം നേത്രദ്വയാശ്രുഭിഃ
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ ആ മഹിള സങ്കടത്തോടെ നിലത്ത് വെട്ടിയ കാൽവിരലാൽ ഭൂമി രേഖവരച്ച്, കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ച് വിലപിച്ചു.
ബാലാന്പ്രതി ജഗാദാസൌ പൃഥുകഃ സ ച ഭൂപതിഃ । കഥം മത്സുതമാപാത്യ രണേ കുത്ര ഗമിഷ്യതി
കുട്ടികളോട് രാജാവ് പൃഥുകൻ ചോദിച്ചു: 'എന്റെ മകനെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം അവൻ എവിടേക്ക് പോകും?'
ഇതി വാക്യം വദത്യേഷാ ജാനകീ പതിദേവതാ । താവത്കുശസ്തു സംപ്രാപ്ത ഉജ്ജയിന്യാ മഹര്ഷിഭിഃ
ഭർത്താവിനോടുള്ള ഭക്തിയുള്ള ജനകി ഈ വാക്കുകൾ പറയുമ്പോൾ തന്നെ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം കുശൻ ഉജ്ജയിനിയിൽ എത്തി.
മാഘാസിതചതുര്ദശ്യാം മഹാകാലം സമര്ച്യ ച । പ്രാപ്യ ഭൂരിവരാംസ്തസ്മാദാഗമന്മാതൃസന്നിധൌ
മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുര്ദശ്യന്നാൾ മഹാകാലനെ ആരാധിച്ച്, അവിടെനിന്ന് ഉത്തമമായ സമ്മാനങ്ങൾ വാങ്ങി, അമ്മയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.
ജാനകീം വിഹ്വലാം ദൃഷ്ട്വാ നേത്രോദ്ഭൂതാശ്രു വിക്ലവാമ് । ശോകവിഹ്വലദീനാംഗീം ബഭാഷേ യാവദുത്സുകഃ
ജനകിയെ ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ദുഃഖം കൊണ്ടു ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ കണ്ടു, കുശൻ ഉത്സുകനായി അവളോട് സംസാരിച്ചു.
തദാ സ്വബാഹുരവദത്സ്ഫുരദ്യുദ്ധാഭിശംസനഃ । ഹൃദയേ ചരണോത്സാഹോ ബഭൂവാതിരഥസ്യ ഹി
തന്റെ ഭുജം ഉയർത്തി, യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ഉത്സാഹം മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു, കുശൻ ആഹ്ലാദത്തോടെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു.
സ പ്രത്യുവാച ജനനീം ദീനഗദ്ഗദഭാഷിണീമ് । മാതസ്തവ ഗതം ദുഃഖം മയി പുത്ര ഉപസ്ഥിതേ
ദുഃഖത്തിൽ നനഞ്ഞ, വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ച അമ്മയോട് കുശൻ പറഞ്ഞു: 'അമ്മേ, ഞാൻ വന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ ദുഃഖം ഇനി ഇല്ല.'
മയി ജീവതി തേ നേത്രാദശ്രൂണി ഭുവി നോ പതന് । പ്രസൂമുവാചാശ്രുഖിന്നാം ദീനഗദ്ഗദഭാഷിണീമ്
ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ കണ്ണുനീർ നിലത്തേക്ക് വീഴാൻ അനുവദിക്കില്ല; ദുഃഖത്തിൽ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ അമ്മയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കുശോ ദുഃഖമിതഃ സദ്യോ ദുഃഖിതാം ധീരമാനസഃ । മമ ഭ്രാതാ ലവഃ കുത്ര വര്തതേ വൈരിമര്ദനഃ
കുശൻ, ദു:ഖത്തിന്റെ അളവ് അറിയുന്നവൻ, ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിൽ വേദനിച്ചു. 'എന്റെ സഹോദരൻ ലവൻ, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവൻ, എവിടെയാണ് ഇപ്പോൾ?' എന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു.
സദാ മാമാഗതം ജ്ഞാത്വാ പ്രഹര്ഷന്സന്നിധാവിയാത് । ന ദൃശ്യതേ കഥം വീരഃ കുത്ര രംതും ഗതോ ബലീ
എനിക്ക് വന്നതായി അറിയുമ്പോൾ ലവൻ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ അടുത്തേക്ക് വരുമായിരുന്നു. ഈ വീരൻ എവിടെയാണ്? എവിടേക്കാണ് ഈ ശക്തനായവൻ കളിക്കാൻ പോയത്?
കേന വാ സഹ ബാലത്വാദ്ഗതോ മാം വൈ നിരീക്ഷിതുമ് । കിം ത്വം രോദിഷി മേ മാതര്ലവഃ കുത്ര സ വര്തതേ
അവൻ ബാലത്വം കൊണ്ടോ ആരോടൊക്കെയോ ചേർന്ന് എന്നെ കാണാൻ പോയതാണോ? അമ്മേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു? ലവൻ എവിടെയാണ് ഇപ്പോൾ?
തന്മേ കഥയ സര്വം യത്തവ ദുഃഖസ്യ കാരണമ് । തച്ഛ്രുത്വാ പുത്രവാക്യം സാ ദുഃഖിതാ കുശമബ്രവീത്
എന്റെ സങ്കടത്തിന് കാരണം എന്താണെന്ന് എല്ലാം പറയൂ. മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ, ദു:ഖത്തോടെ കുശനോട് പറഞ്ഞു.