തദാ ലവശ്ചമൂനാഥം മന്യമാനോഽധിപൌരുഷമ് । കരവാലം സമാദായ കരേ കാലാനലോപമമ്
അപ്പോള് ലവന്, സേനാധിപന് മഹാവീര്യശാലിയാണെന്ന് കരുതി, കൈയില് കാലാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വാള് എടുത്തു.
അച്ഛിനച്ഛിര ഏതസ്യ മഹാമുകുടശോഭിതമ് । ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീച്ചമൂനാഥേ നിപാതിതേ
അവന് വലിയ കിരീടം അലങ്കരിച്ച തല വെട്ടി മാറ്റി; സേനാധിപന് വീണപ്പോള്, വലിയ ദുഃഖാരവം മുഴങ്ങി.
സൈനികാഃ പരിസംക്രുദ്ധാ ലവം ഹംതും സമാഗതാഃ । ലവസ്താന്സ്വശരാഘാതൈഃ പലായനപരാന്വ്യധാത്
സൈനികര് അത്യന്തം കോപത്തോടെ ലവനെ കൊല്ലാന് ഒന്നിച്ചു; പക്ഷേ, ലവന് സ്വന്തം ബാണങ്ങളുടെ പ്രഹരത്തില് അവരെ ഓടിച്ചു.
ഛിന്നാഭിന്നാംഗകാഃ കേചിദ്ഗതാ കേചിദ്രണാംഗണാത് । സ നിവാര്യാഖിലാന്യോധാന്വിജഗാഹ ചമൂം മുദാ
ചിലര്ക്ക് അവയവങ്ങള് വെട്ടി തകര്ന്ന നിലയില്, ചിലര് യുദ്ധഭൂമിയില് നിന്ന് പിന്മാറി; അവന് എല്ലാ ശത്രുസൈന്യത്തെയും തടഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ സൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്നു.
വാരാഹ ഇവ നിഃശ്വസ്യ പ്രലയേ സുമഹാര്ണവമ് । ഗജാ ഭിന്നാ ദ്വിധാ ജാതാ മൌക്തികൈഃ പൂരിതാ മഹീ
ലോകപ്രളയകാലത്ത് വലിയ കടലില് ആഴമായി ശ്വസിക്കുന്ന വരാഹത്തെപ്പോലെ, ആനകള് രണ്ടായി പിളര്ന്നു, ഭൂമി മുത്തുകള് കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു.
ദുര്ഗമാഭൂദ്ഭടാഗ്ര്യാണാം പര്വതൈര്വ്യാപൃതാ യഥാ । അശ്വാഃ കനകപല്യാണാ രുചിരാരത്നരാജിതാഃ
പര്വ്വതങ്ങള് നിറഞ്ഞതുപോലെ, ഭടന്മാര്ക്ക് നിലം കടക്കാനാവാത്തതായി; പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങളും മനോഹരമായ രത്നങ്ങളാലങ്കരിച്ച കുതിരകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അപതന്രുധിരാപ്ലുഷ്ടേ ഹ്രദേ ബല സുശോഭിതാഃ । രഥിനഃ കരമധ്യസ്ഥ ധനുര്ദംഡസുശോഭിനഃ
രക്തത്തില് കുളിച്ച തടാകത്തിലേക്ക് സൈന്യം വീണു, അതിനാല് അതു അത്യന്തം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി; വില്ല് കൈവശം പിടിച്ച രഥികന്മാര് അതില് പ്രകാശിച്ചു.
രഥോപസ്ഥേ നിപതിതാഃ സ്വര്ഗഗാ ഇവ വൈ സുരാഃ । സംദഷ്ടൌഷ്ഠപുടാ വക്ത്ര ഭ്രമല്ലക്ഷ്മീവിലക്ഷിതാഃ
രഥത്തിനകത്ത് വീണവരെ ദേവന്മാര് സ്വര്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ; പല്ല് കടിച്ച വായും, ഭ്രാന്തമായ ഭാഗ്യത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളുമുള്ള മുഖവും അവര്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
പതിതാസ്തത്ര ദൃശ്യംതേ വീരാ രണവിശാരദാഃ । സുസ്രാവ ശോണിതസരിദ്ധയമസ്തകകച്ഛപാ
അവിടെ യുദ്ധശൂരന്മാര് വീണുകിടന്നു; തലകള് ആമകളെപ്പോലെ, രക്തം നദിയായി ഒഴുകി.
മഹാപ്രവാഹലലിതാ വൈരിണാം ഭയകാരികാ । കേഷാംചിദ്ബാഹവിശ്ഛിന്നാഃ കേഷാം പാദാ വികര്തിതാ
വൈരികള്ക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന വിധത്തില് വലിയ ഒഴുക്കുള്ള രക്തനദികള് ഒഴുകി; ചിലര്ക്ക് കൈകള് വെട്ടി നീക്കി, ചിലര്ക്ക് കാലുകള് തകര്ത്തു.
കേഷാം കര്ണാശ്ച നാസാശ്ച കേഷാം കവചകുംഡലേ । ഏവം തു കദനം ജാതം സേനാന്യാം പതിതേ രണേ
ചിലര്ക്ക് ചെവിയും മൂക്കും വെട്ടി മാറ്റി, ചിലര്ക്ക് കവചവും കുണ്ഡലവും നഷ്ടമായി; ഇങ്ങനെ സേനാധിപന് യുദ്ധത്തില് വീണപ്പോള് വലിയ കൊലപാതകം നടന്നു.
സര്വേ നിപതിതാ വീരാ ന കേചിജ്ജീവിതാസ്തതഃ । ലവോ ജയം രണേ പ്രാപ്യ വൈരിവൃംദം വിജിത്യ ച
എല്ലാ വീരന്മാരും അവിടെ വീണു; പിന്നെ ആരും ജീവനോടെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ലവന് യുദ്ധത്തില് ജയിച്ച്, ശത്രുക്കളെ മുഴുവനും കീഴടക്കി.
അന്യാഗമനശംകായാം മനഃ കുര്വന്നവൈക്ഷത । കേചിദുര്വരിതാ യുദ്ധാദ്ഭാഗ്യേന ന രണേ മൃതാഃ
മറ്റൊരു ആക്രമണം ഉണ്ടാകുമോ എന്ന ആശങ്കയിൽ, ചിലർ മനസ്സോടെ ജാഗ്രതയോടെ നിന്നു, കണ്ണ് തിരിയാതെ. ഭാഗ്യവശാൽ, കുറെപേർ യുദ്ധത്തിൽ മരിക്കാതെ രക്ഷപെട്ടു.
ശത്രുഘ്നം സവിധേ ജഗ്മുഃ ശംസിതും വൃത്തമദ്ഭുതമ് । ഗത്വാ തേ കഥയാമാസുര്യഥാവൃത്തം രണാംഗണേ
അവരിൽ ചിലർ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ശത്രുഘ്നനോടു പോയി, അത്ഭുതകരമായ സംഭവം അറിയിക്കാനായി. അവിടെത്തിയപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവർ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
കാലജിന്നിധനം ബാലാച്ചിത്രകാരി രണോദ്യമമ് । തച്ഛ്രുത്വാ വിസ്മയം പ്രാപ്തഃ ശത്രുഘ്നസ്താനുവാച ഹ
കാളജിത്തിന്റെ മരണവും, ബാലന്റെ അത്ഭുതകരമായ വീര്യവും കേട്ടപ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി, അവരോടു这样 പറഞ്ഞു.
ഹസന്രോഷാദ്ദശന്ദംതാന്ബാലഗ്രാഹ ഹയം സ്മരന് । രേ വീരാഃ കിം മദോന്മത്താ യൂയം കിം വാ ഛലഗ്രഹാഃ
കോപത്തോടൊപ്പം ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, ബാലൻ കുതിര പിടിച്ച സംഭവം ഓർത്ത്, പത്ത് ദന്തങ്ങളുള്ളവൻ പറഞ്ഞു: 'വീരന്മാരേ, നിങ്ങൾ അഭിമാനത്തിൽ മയങ്ങിയവരാണോ, അല്ലെങ്കിൽ വഞ്ചകരാണോ?'
കിം വാ വൈകല്യമായാതം കാലജിന്മരണം കഥമ് । യഃ സംഖ്യേ വൈരിവൃംദാനാം ദാരുണഃ സമിതിംജയഃ
'അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് എന്തെങ്കിലും ദുർബലതയോ സംഭവിച്ചോ? എങ്ങനെ കാളജിത്ത് മരിച്ചു? യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ജയം നേടിയവനല്ലേ അവൻ?'
തം കഥം ബാലകോ ജീയാദ്യമസ്യാപി ദുരാസദമ് । ശത്രുഘ്നവാക്യം സംശ്രുത്യ വീരാഃ പ്രോചുരസൃക്പ്ലുതാഃ
'അവനെ പോലൊരു മഹാവീരനെ ഒരു ബാലൻ എങ്ങനെ ജയിക്കാനാകും? അതും ശക്തന്മാർക്കുപോലും സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനേ.' ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രക്തത്തിൽ കുതിച്ച വീരന്മാർ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
നാസ്മാകം മദമത്താദി ന ച്ഛലോ ന ച ദേവനമ് । കാലജിന്മരണം സത്യം ലവാജ്ജാനീഹി ഭൂപതേ
'ഞങ്ങളിലൊരാളിലും അഭിമാനമോ വഞ്ചനയോ ഭ്രമമോ ഇല്ല; കാളജിത്തിന്റെ മരണം സത്യമാണ്, മഹാരാജാവേ—ലവനിൽ നിന്നു നിങ്ങൾക്ക് അറിയാം.'
ബലം ച കൃത്സ്നം മഥിതം ബാലേനാതുലശൌംഡിനാ । അതഃ പരം തു യത്കാര്യം യേ പ്രേഷ്യാ നൃവരോത്തമാഃ
'അപ്രതിമശക്തിയുള്ള ബാലൻ നമ്മുടെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തകർത്തു; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന്, മഹാരഥന്മാർ നിർദ്ദേശിക്കണം.'
ബാലം ജ്ഞാത്വാ ഭവാന്നാത്ര കരോതു ബലസാഹസമ് । ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാം വീരാണാം ശത്രുഹാ തദാ
'ഇത് ഒരു ബാലനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഇവിടെ ബലപ്രയോഗം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കരുത്.' വീരന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ശത്രുഘ്നൻ അപ്പോൾ—
സുമതിം ച മതിശ്രേഷ്ഠമുവാച രണകാരണേ
—യുദ്ധത്തിന്റെ കാരണത്തെക്കുറിച്ച് ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള സുമതിയോടു സംസാരിച്ചു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। ജാനാസി കിം മഹാമംത്രിന്കോ ബാലോ ഹയമാഹരത് । യേന മേ ക്ഷപിതം സര്വം ബലം വാരിധിസന്നിഭമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാമന്ത്രിയേ, ഈ ബാലൻ ആരാണെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാമോ? അവൻ കുതിര പിടിച്ചു, സമുദ്രംപോലെയുള്ള എന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും നശിപ്പിച്ചു.'
സുമതിരുവാച। സ്വാമിന്നയം മുനിശ്രേഷ്ഠ വാല്മീകേരാശ്രമോ മഹാന് । ക്ഷത്ത്രിയാണാമത്ര വാസോ നാസ്ത്യേവ പരതാപന
സുമതി പറഞ്ഞു: 'സ്വാമിനേ, ഇതാണ് മഹാമുനിയായ വാൽമീകിയുടെ വലിയ ആശ്രമം; ഇവിടെ ക്ഷത്രിയന്മാർക്ക് താമസിക്കാൻ അനുമതിയില്ല, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ.'
ഇംദ്രോ ഭവിഷ്യതി പരമമര്ഷീ ഹയമാഹരത് । പുരാരിര്വാന്യഥാ വാഹം തവ കഃ സമുപാഹരേത്
'ഇത് ഇന്ദ്രനോ അതവാ അത്യന്തം കോപമുള്ള ആരോ ആകണം കുതിര പിടിച്ചത്; അല്ലെങ്കിൽ, മറ്റാരാണ് ഈ കുതിരയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നതെന്ന് പറയാൻ കഴിയൂ?'
കാലജിദ്യേന നാശം വൈ പ്രാപ്തഃ പരമദാരുണഃ । തം പ്രതി ശ്രീമഹാരാജ ഗംതാ കഃ പുഷ്കലാന്യതഃ
'കാളജിത്തിന് അത്യന്തം ഭയാനകമായ നാശം വരുത്തിയവൻ ആരാണോ—മഹാരാജാവേ, അവനെ നേരിടാൻ പുഷ്കലനല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല.'
ത്വം ച വീരൈര്ഭടൈഃ സര്വൈരാജഭിഃ പരിവാരിതഃ । തത്ര ഗച്ഛസ്വ സൈന്യേന മഹതാ ശത്രുകൃംതന
'നീയും എല്ലാ വീരന്മാരും രാജാക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, വലിയ സൈന്യവുമായി അവിടെ പോകണം, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ.'
ഗത്വാ സ ജീവിതം വീരം ബദ്ധ്വാ തു കുതുകാര്ഥിനേ । ദര്ശയിഷ്യാമി രാമായ മതം മേ ത്വിദമാദൃതമ്
'അവിടെ ചെന്നു, ആ വീരബാലനെ ജീവനോടെ പിടിച്ചു, രാമനോടു കാണിക്കാം; ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച അഭിപ്രായം.'
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ വീരാന്സര്വാന്സമാദിശത് । സൈന്യേന മഹതാ യാത യൂയമായാമി പൃഷ്ഠതഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ എല്ലാ വീരന്മാരോടും പറഞ്ഞു: 'വലിയ സൈന്യവുമായി നിങ്ങൾ മുന്നോട്ട് പോവൂ; ഞാൻ പിന്നിൽ വരാം.'
നിര്ദിഷ്ടാസ്തേ ക്ഷണാദ്വീരാ ജഗ്മുര്യത്ര ലവോ ബലീ । ധനുര്വിസ്ഫാരയംസ്തത്ര സുദൃഢം ഗുണപൂരിതമ്
അവരൊക്കെയും ഉടൻ തന്നെ, ശക്തനായ ലവൻ ഉറച്ച വില്ല് വലിച്ചുനിൽക്കുന്നിടത്തേക്ക് പോയി.