രുക്മിണ്യാ സഹ ധര്മാത്മാ ദേവകീനംദനോഽവ്യയഃ । ഉവാസ സുസുഖേനൈവ ദിവ്യഹര്മ്യതലേ ശുഭേ
ധാർമ്മികനും അനശ്വരനുമായ ദേവകിയുടെ പുത്രൻ രുക്മിണിയോടൊപ്പം ദൈവികമായ മനോഹരമായ മാളികയുടെ മേൽത്തട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
തയാ വൈ രമയാമാസ നാരായണ ഇവ ശ്രിയാ । സംസ്തൂയമാനോ മുനിഭിര്ദിവി ദേവഗണൈരപി
അവളോടൊപ്പം നാരായണൻ ശ്രീയോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ സന്തോഷിച്ചു; മുനിമാരും ദേവതകളും സ്വർഗത്തിൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു.
അഹന്യഹനി ഹൃഷ്ടാത്മാ സുഖേനൈവ ജനാര്ദനഃ । അഥോവാസ സുശോഭായാം ദ്വാരവത്യാം സനാതനഃ
ദിവസംപ്രതി സന്തോഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ ജനാർദ്ദനൻ, ശാശ്വതൻ, അതീവ മനോഹരമായ ദ്വാരവതിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതേ രുക്മിണീവിവാഹകഥനംനാമ അഷ്ടാചത്വാരിംശദധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ഉമാമഹേശ്വരരുടെ സംവാദത്തിൽ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതത്തിലെ രുക്മിണീവിവാഹകഥനമെന്ന രണ്ടുനൂറ്റി നാല്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീരുദ്ര ഉവാച- സത്രാജിതസ്യ തനയാ നാമ്നാ സത്യാ യശസ്വിനീ । പൃഥിവ്യംശേന സംഭൂതാ ഭാര്യാം കൃഷ്ണസ്യ വാ പരാ
ശ്രീരുദ്രൻ പറഞ്ഞു: സത്രാജിതിന്റെ പ്രസിദ്ധയായ മകൾ സത്യ, ഭൂമിയുടെ അംശമായി ജനിച്ചവൾ, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യയാകാം അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാളായിരിക്കാം.
വൈവസ്വതീ മഹാഭാഗാ കാലിംദീ നാമ നാമതഃ । തൃതീയാ തസ്യ ഭാര്യാ സാ ലീലാംശാ സമുപസ്ഥിതാ
വൈവസ്വതിയുടെ മഹാഭാഗയായ കാളിന്ദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൾ, ലീലയുടെ അംശമായി അവന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വിംദാനുവിംദസ്യ സുതാം മിത്രവിംദാം ശുചിസ്മിതാമ് । സ്വയംവരസ്ഥിതാം കന്യാമുപയേമേ ജനാര്ദനഃ
വിന്ദയുടെയും അനുവിന്ദയുടെയും മകൾ ശുദ്ധസ്മിതയുള്ള മിത്രവിന്ദ, സ്വയംവരത്തിൽ നിന്നിരുന്ന ആ കന്യയെ ജനാർദ്ദനൻ വിവാഹം ചെയ്തു.
പാശേനൈകേന ബദ്ധ്വാ താന് വൃഷഭാന്സപ്തദുര്മദാന് । താം വീര്യശുല്കാം ജഗ്രാഹ പദ്മപത്രായതേക്ഷണഃ
ഒരു കയറിൽ ഏഴു ഗർവ്വമുള്ള കാളകളെ കെട്ടി, കമലദളനയനിയായവൻ വീര്യം മൂല്യമായി വച്ച ആ പെൺകുട്ടിയെ സ്വന്തമാക്കി.
സത്രാജിതോ മഹാരത്നം സ്യമംതാഖ്യം മഹീപതിഃ । അനുജായ ദദൌ സോഽയം പ്രസേനായ മഹാത്മനേ
സത്രാജിത് എന്ന രാജാവിന് സ്യാമന്തകമെന്ന മഹാമാണിക്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ അത് തന്റെ സഹോദരനായ മഹാത്മാവായ പ്രസേനയ്ക്ക് നൽകി.
യയാചേ തം മണിവരം കദാചിന്മധുസൂദനഃ । ഉവാച വാസുദേവം തം പ്രസേനഃ പ്രസഭം തദാ
ഒരു ദിവസം മധുസൂദനൻ ആ മഹാമാണിക്യം ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രസേനൻ വാസുദേവനോട് കടുത്തഭാവത്തിൽ പറഞ്ഞു.
പ്രസേന ഉവാച- ഭാരാനഷ്ടസുവര്ണാനി നിത്യം പ്രസവതേ മണിഃ । തസ്മാത്കസ്യ ന ദാതവ്യം സ്യമംതാഖ്യമിദം മയാ
പ്രസേനൻ പറഞ്ഞു: ഈ മാണിക്യം എല്ലായ്പ്പോഴും നഷ്ടപ്പെട്ട പൊന്നുണ്ടാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ സ്യാമന്തകം ഞാൻ ആര്ക്കും നൽകാൻ കഴിയില്ല.
മഹാദേവ ഉവാച- കൃഷ്ണസ്തു തദഭിപ്രായം ജ്ഞാത്വാ തൂഷ്ണീമുവാസ ഹ । കദാചിന്മൃഗയാം കര്ത്തും കൃഷ്ണഃ സര്വൈര്യദൂത്തമൈഃ
മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ അവന്റെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി മൗനമായി ഇരുന്നു. ഒരിക്കൽ വേട്ടയ്ക്കായി യദുക്കുലത്തിലെ പ്രധാനികളോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ പുറപ്പെട്ടു.
പ്രവിവേശ മഹാരണ്യം പ്രസേനാദ്യൈര്മഹാബലൈഃ । പ്രത്യേകം വൈ മൃഗാന്ഹംതുമനുയാതാഃ സഹസ്രശഃ
പ്രസേനനും മറ്റു ബലവാന്മാരും കൂടെ ചേർന്ന് കൃഷ്ണൻ വലിയ കാടിലേക്ക് കടന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ വേട്ടയ്ക്കായി ഓരോരുത്തരായി പിന്തുടർന്നു.
ഏക ഏവ മഹാരണ്യേ പ്രസേനോ ദൂരമാഗതഃ । തം സിംഹോ ദൃഷ്ടമാസാദ്യ ഹത്വാ രത്നം ജഹാര സഃ
പ്രസേനൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ആ കാട്ടിൽ ദൂരേയ്ക്ക് പോയി. ഒരു സിംഹം അവനെ കണ്ടു സമീപിച്ച് കൊന്ന് ആ മാണിക്യം എടുത്തു.
തം സിംഹം ജാംബബാന്ഹത്വാ മണിം ഗൃഹ്യ മഹാബലഃ । പ്രവിവേശ ബിലം തൂര്ണം ദിവ്യസ്ത്രീഭിര്നിഷേവിതമ്
അവൻ അതി ശക്തിയോടെ ആ സിംഹത്തെ çıതുകൊണ്ടു കൊല്ലുകയും, രത്നം എടുത്ത് ദൈവീക സ്ത്രീകൾ സേവിച്ചിരുന്ന ഗുഹയിൽ വേഗത്തിൽ കടക്കുകയും ചെയ്തു.
തസ്മിന്നസ്തംഗതേ സൂര്യേ വാസുദേവം സഹാനുഗഃ । ചതുര്ഥ്യാമുദിതം ചംദ്രം ദൃഷ്ട്വാ സ്വം പുരമാവിശത്
അവിടെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ വാസുദേവനും കൂട്ടുകാരും നാലാം രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രനെ ഉദയിക്കുന്നത് കണ്ടു, സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തതഃ സര്വേ പുരജനാഃ കൃഷ്ണം പ്രോചുഃ പരസ്പരമ് । ഹത്വാ പ്രസേനം ഗോവിംദോ മൃഗവ്യാജേന കാനനേ
അതിനുശേഷം നഗരവാസികൾ പരസ്പരം പറഞ്ഞത്: 'കൃഷ്ണൻ കാട്ടിൽ വേട്ടയെന്ന വ്യാജത്തിൽ പ്രസേനനെ കൊന്നു'.
സ്യമംതകം മണിവരമഗ്രഹീദവിശംകയാ । തദാകര്ണ്യ ഹരിസ്തസ്മിന്ദ്വാരകാജനഭാഷിതമ്
'അവൻ സംശയമില്ലാതെ ശ്യാമന്തക രത്നം എടുത്തു.' ദ്വാരകയിലെ ജനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് ഹരി കേട്ടു.
അജ്ഞലോകഭയാത്സര്വൈര്യദുഭിര്ഗഹനം യയൌ । ദര്ശയാമാസ താന്സര്വാന്സിംഹേന നിഹതം വനേ
അവിടുത്തെ അജ്ഞന്മാരുടെ സംശയത്തെ ഭയന്ന്, യദുക്കളെ കൂട്ടി കാട്ടിലേക്ക് പോയി, അവർക്കെല്ലാം സിംഹം കൊന്ന പ്രസേനനെ കാട്ടി.
ലബ്ധാത്മശുദ്ധിസ്തത്രൈവ സംസ്ഥാപ്യ മഹതീം ചമൂമ് । ഏകഃ ശാര്ങ്ഗഗദാപാണിര്ജഗാമ ഗഹനം വനമ്
അവിടെ തന്നെ ആത്മശുദ്ധി നേടിയശേഷം വലിയ സൈന്യത്തെ അവിടെ നിർത്തി, ശാരംഗം വില്ലും ഗദയും കൈവശം വെച്ച്, ഒറ്റയ്ക്ക് കാടിനകത്തേക്ക് കടന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ മഹാബിലം കൃഷ്ണഃ പ്രവിവേശ വിശംകിതഃ । തത്ര നാനാ മണിവരദ്യോതിതേ വിമലേ ഗൃഹേ
വലിയ ഗുഹ കണ്ട കൃഷ്ണൻ സംശയത്തോടെ അകത്ത് കടന്നു. അവിടെ വിവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ച ശുദ്ധമായ വീട്ടിൽ—
സുതം ജാംബവതോ ധാത്രീ ദോലാമാരോപ്യ ലീലയാ । ദോലാമുഖേ മണിം ധൃത്വാ ദോലയന്ഗായതീ മുദാ
ജാംബവാന്റെ മകനെ ദായിക കുട്ടിയെ ആട്ടിലിരുത്തി, ആട്ടിൻ മുന്നിൽ രത്നം പിടിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ആട്ടി പാടുകയായിരുന്നു.
സിംഹഃ പ്രസേനമവധീത്സിംഹോ ജാംബവതാ ഹതഃ । സുകുമാരക മാ രോദീസ്തവ ഹ്യേഷ സ്യമംതകഃ
'സിംഹം പ്രസേനനെ കൊന്നു, ആ സിംഹത്തെ ജാംബവാൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. സ്നേഹമുള്ള കുഞ്ഞേ, കരയേണ്ട; ഇതാണ് നിന്റെ ശ്യാമന്തകം.'
തച്ഛ്രുത്വാ വാസുദേവോഽഥ ശംഖം ദധ്മൌ പ്രതാപവാന് । തേന നാദേന മഹതാ നിര്ജഗാമാത്ര ജാംബവാന്
അത് കേട്ട വാസുദേവൻ വീര്യത്തോടെ ശംഖം ഊതി; ആ മഹത്തായ ശബ്ദം കേട്ട് ജാംബവാൻ അവിടെ പുറത്തുവന്നു.
തയോര്യുദ്ധമഭൂദ്ഘോരം ദശരാത്രം നിരംതരമ് । മുഷ്ടിഭിര്വജ്രകല്പൈശ്ച സര്വഭൂതഭയാവഹമ്
അവർക്കിടയിൽ പത്ത് ദിവസം തുടർച്ചയായി ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു; വജ്രംപോലുള്ള മുഷ്ടികൾ കൊണ്ട്, എല്ലാം ഭയപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ.
കൃഷ്ണസ്യ ബലവൃദ്ധിം ച തഥാത്മബലസംക്ഷയമ് । അവേക്ഷ്യ പൂര്വവചനം ബുബുധേ പരമാത്മനഃ
കൃഷ്ണന്റെ ശക്തി വർദ്ധിക്കുകയും, തനിക്കുള്ള ശക്തി കുറയുകയും ചെയ്യുന്നത് കണ്ട ജാംബവാൻ, പരമാത്മാവിന്റെ മുമ്പത്തെ വാക്കുകൾ ഓർമ്മിച്ചു.
സോഽയം രാമോഽവതീര്ണോഽത്ര ധര്മത്രാണായ വൈ പുനഃ । സ ആഗതോ മമ സ്വാമീ ദാതും മമ മനോരഥമ്
'ഇവൻ തന്നെയാണ് ധർമ്മം രക്ഷിക്കാൻ വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ വന്ന രാമൻ; എന്റെ സ്വാമി എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.'
ഏവം ജ്ഞാത്വാഥ ഋക്ഷേശോ നിര്വര്ത്യ രണകര്മ തത് । പ്രാംജലി പ്രാഹ ഗോവിംദം കോ ഭവാനിതി വിസ്മയാത്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവായ ജാംബവാൻ യുദ്ധം അവസാനിപ്പിച്ച്, കൈകൂപ്പി അത്ഭുതത്തോടെ ഗോവിന്ദനോട് ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ആരാണ്?''
നിവര്ത്യ കദനം ശൌരിഃ പ്രോചേ ഗംഭീരയാ ഗിരാ । ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച- പുത്രോഽഹം വസുദേവസ്യ വാസുദേവ ഇതീരിതഃ
യുദ്ധം അവസാനിപ്പിച്ച് ശൗരി ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു: ശ്രീകൃഷ്ണൻ അരുളിച്ചെയ്യുന്നു— 'ഞാൻ വസുദേവന്റെ മകനാണ്, വാസുദേവൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.'
മമരത്നം സ്യമംതാഖ്യം ഹൃതവാംസ്ത്വം സുനിര്ഭയഃ । തദ്ദീയതാം ച ശീഘ്രം മേ അന്യഥാ വധമേഷ്യസി
'നീ ഭയമില്ലാതെ എന്റെ ശ്യാമന്തക രത്നം എടുത്തു; അതിനാൽ അതു എനിക്ക് ഉടൻ തിരിച്ചു തരിക, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ മരണമാണ് സംഭവിക്കുക.'