വിവസ്വതോ മഹാന്വംശോ ഭവതാ പരമേഷ്ഠിനാ । അലംകര്തും ഗതം ഭൂമൌ കീര്തിര്വിസ്താരിതാ ബഹുഃ
വിവസ്വാന്റെ മഹത്തായ വംശം, പരമോന്നതനായ ഭവാൻ ഭൂമിയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; ഭവാന്റെ കീർത്തി ഭൂമിയിൽ വ്യാപകമായി പരന്നിരിക്കുന്നു.
അനേകേ സഗരാദ്യാശ്ച കീര്തിമംതോ മഹാബലാഃ । അഭവംസ്താദൃശീ കീര്തിസ്തേഷാം നാഭൂദ്യഥാ തവ
സഗരനും മറ്റും അനേകം മഹാബലശാലികളും പ്രശസ്തരും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവരുടെ കീർത്തി ഭവാന്റെതുപോലെ ആയിരുന്നില്ല.
ത്വയാ നാഥേന സകലാഃ കൃതാര്ഥാശ്ച പ്രജാഃ കൃതാഃ । യാസാം നാകാലമരണം ന ച രാഗാദ്യുപദ്രുതിഃ
ഭവാൻ രക്ഷകനായി നിന്നത് കൊണ്ട്, എല്ലാ ജനങ്ങളും സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും അനുഭവിക്കുന്നു; അവർക്കു അകാലമരണവും രാഗാദി ദോഷങ്ങളും ഇല്ല.
യാദൃശശ്ചംദ്രമാലോകേ യാദൃശീ ജാഹ്നവീ സരിത് । താദൃക്തവ ച സത്കീര്തിഃ പ്രകാശയതി ഭൂതലമ്
ആകാശത്ത് ചന്ദ്രൻ എങ്ങിനെയോ, ജഹ്നവി നദി ഒഴുകുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെയാണ് ഭവാന്റെ ഉത്തമകീർത്തി ഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നത്.
ബ്രഹ്മാദികാ ഭവത്കീര്തിമാകര്ണ്യ ത്രപിതാ ഭൃശമ് । നാഥ സര്വത്ര തേ കീര്തിഃ പാവയത്യധുനാ ജനാന്
ഭവാന്റെ കീർത്തി കേട്ടപ്പോൾ തന്നെ ബ്രഹ്മാദികൾക്കും വലിയ ലജ്ജ തോന്നുന്നു; ഭവാന്റെ കീർത്തി ഇപ്പോൾ എല്ലായിടത്തും ജനങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
വയം ധന്യതമാഃ സര്വേ യേ ചാരാസ്തവ ഭൂപതേ । ക്ഷണേക്ഷണേ തവ മുഖം ലോകയാമ മനോഹരമ്
ഭൂപതേ, ഞങ്ങളും ഭവാന്റെ ചാരന്മാരും ഏറ്റവും ഭാഗ്യശാലികളാണ്, കാരണം ഓരോ നിമിഷവും ഭവാന്റെ മനോഹരമായ മുഖം കാണാൻ ഞങ്ങൾക്ക് സാധിക്കുന്നു.
ഇത്യാദിവാക്യം ചാരാണാം പംചാനാം വീക്ഷ്യ രാഘവഃ । ഷഷ്ഠം പപ്രച്ഛ ചാരം തം വിലക്ഷണമുഖാംകിതമ്
അങ്ങനെ അഞ്ചു ചാരന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, രാഘവൻ വിഷമം നിറഞ്ഞ മുഖമുള്ള ആറാമത്തെ ചാരനോടും ചോദിച്ചു.
രാമ ഉവാച। സത്യം വദ മഹാബുദ്ധേ യച്ഛ്രുതം ലോകസംകരേ । താദൃക്പ്രശംസ മേ സര്വമന്യഥാ പാതകാദികൃത്
രാമൻ പറഞ്ഞു: മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ജനങ്ങളിൽ നിന്നു കേട്ടതെന്തുമാണ് സത്യം, അതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം; അല്ലെങ്കിൽ പാപം വരും.
പുനഃ പുനശ്ച തം രാമഃ പപ്രച്ഛാശു സവിസ്തരമ് । തഥാപി ന ബ്രവീത്യേവ രാമം ലൌകികഭാഷിതമ്
രാമൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ചാരനോട് വിശദമായി വേഗത്തിൽ ചോദിച്ചെങ്കിലും, അവൻ ലോകത്തിൽ പറയുന്ന ഭാഷയിൽ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
തദാ രാമഃ പ്രത്യവോചച്ചാരം മുഖവിലക്ഷിതമ് । ശപാമി ത്വാം തു സത്യേന ശംസ സര്വം യഥാതഥമ്
അപ്പോൾ രാമൻ വിഷമം നിറഞ്ഞ മുഖമുള്ള ചാരനോട് പറഞ്ഞു: സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കുന്നു, എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയണം.
തദാ രാമം പ്രത്യുവാച ചാരോ വാക്യം ശനൈഃ ശനൈഃ । അകഥ്യമപി തേ വാച്യം വാക്യം കാരുജനോദിതമ്
അപ്പോൾ ആ ചാരൻ പതിയെ രാമനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: പറയരുതാത്തതും ജനങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ ഭവാനോട് പറയേണ്ടതാണു.
ചാര ഉവാച। സ്വാമിന്സര്വത്ര തേ കീര്തിര്ദശാനനവധാദികാ । അന്യത്ര രാക്ഷസഗൃഹേ സ്ഥിതായാസ്തേ സ്ത്രിയാ അഹോ
ചാരൻ പറഞ്ഞു: സ്വാമി, ദശാനനനെ കൊല്ലിയത് മുതലായ കാര്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭവാന്റെ കീർത്തി എല്ലായിടത്തും പരന്നിരിക്കുന്നു; പക്ഷേ, രാക്ഷസന്റെ വീട്ടിൽ കഴിയുന്ന സ്ത്രീയുടെ കാര്യത്തിൽ മാത്രം വ്യത്യാസമുണ്ട്.
കാരുരേകസ്തു രജകോ നിശീഥേ മഹിലാം സ്വകാമ് । അന്യഗേഹോഷിതാം ദൃഷ്ട്വാ ധിക്കുര്വന്സമതാഡയത്
കാറുര് എന്നൊരു വസ്ത്രധോവകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; രാത്രിയിൽ, മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ താമസിച്ച ഭാര്യയെ കണ്ടപ്പോൾ അവളെ കുറ്റം പറഞ്ഞു അടിച്ചു.
തന്മാതാ പ്രത്യുവാചേമാം കഥം താഡയസേഽനഘാമ് । ഗൃഹാണ മാ കൃഥാ നിംദാം സ്ത്രിയം മദ്വാക്യമാചര
അവളുടെ അമ്മ അവനോട് പറഞ്ഞു: നീ ഈ പാപരഹിതയായ സ്ത്രീയെ എങ്ങനെ അടിക്കുന്നു? ഭാര്യയെ അപമാനിക്കരുത്; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കണം.
തദാവോചത്സ രജകോ നാഹം രാമോ മഹീപതിഃ । യദ്രാക്ഷസഗൃഹേധ്യുഷ്ടാം സീതാമംഗീചകാര സഃ
അപ്പോൾ ആ വസ്ത്രധോവകൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ മഹാരാജാവായ രാമൻ അല്ല; രാക്ഷസന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ച സീതയെ സ്വീകരിച്ചത് അവനാണ്.
സര്വം രാജ്ഞഃ കൃതം കര്മ നീതിമദ്ഭവതി പ്രഭോ । അന്യേഷാം പുണ്യകര്തൄണാമപി കൃത്യമനീതിമത്
രാജാവിന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നീതിയുള്ളതായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്, പ്രഭോ; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ പോലും നീതികേടായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
പുനഃ പുനരുവാചാസൌ നാഹം രാമോ മഹീപതിഃ । ചുക്രുധേ സമയേ രാജന്മയാ വാക്യം തവ സ്മൃതമ്
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ഞാൻ മഹാരാജാവായ രാമൻ അല്ല; രാജാവേ, അപ്പോൾ ഞാൻ കോപിച്ചു, ഭവാന്റെ വാക്ക് എനിക്ക് ഓർമ്മ വന്നു.
തദാനീം ശിര ആച്ഛിദ്യ പാതയാമി മഹീതലേ। കൃതഃ പുനര്വിചാരോമേ ക്വ രാമോ രജകഃ ക്വ നു
അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ തല വെട്ടി നിലത്ത് ഇടണമെന്ന് വിചാരിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു: രാമനും വസ്ത്രധോവകനും തമ്മിൽ എന്ത് സാമ്യമുണ്ട്?
അയം ദുഷ്ടോഽനൃതം വക്തി ന ഹീദം തഥ്യമുച്യതേ । ആജ്ഞാപയസി ചേദ്രാമ സാംപ്രതം മാരയാമി തമ്
ഈ ദുഷ്ടൻ കള്ളം പറയുന്നു; അവൻ പറയുന്നത് സത്യമല്ല. രാമാ, ഇപ്പോൾ നീ കല്പിച്ചാൽ ഞാൻ അവനെ കൊല്ലാം.
അവാച്യമപി തേ പ്രോക്തം ത്വദാഗ്രഹത ഉന്നയമ് । രാജാ പ്രമാണമത്രേദം വിചാരയതു സംഗതമ്
നീ ആവശ്യമെന്നു ആവശ്യപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഞാൻ പറയരുതായിരുന്നതും പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ എന്താണ് ശരിയെന്ന് രാജാവാണ് തീരുമാനിക്കേണ്ടത്.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ മഹാവജ്രനിഭാക്ഷരമ് । നിഃശ്വസന്മുഹുരുച്ഛ്വാസമാചരന്മൂര്ച്ഛിതോഽപതത്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ, വജ്രംപോലുള്ള ഭാരംകൊണ്ടുള്ളത്, കേട്ട ശേഷം അവൻ പലതവണ ഉച്ച്വസിച്ച്, അതിക്രമമായി മുറുകി, ബോധംകെട്ട് വീണുപോയി.
തം മൂര്ച്ഛിതം നൃപം ദൃഷ്ട്വാ ചാരാ ദുഃഖസമന്വിതാഃ । വീജയാമാസുര്വാസോഗ്രൈര്ദുഃഖാപനയ ഹേതവേ
അവൻ ബോധംകെട്ട് വീണിരിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ കാവൽക്കാർ വസ്ത്രംകൊണ്ട് കാറ്റുവീശി ദുഃഖം കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
സ ലബ്ധസംജ്ഞോ നൃപതിര്മുഹൂര്തേന ജഗാദ താന് । ഗച്ഛംതു ഭരതം ശീഘ്രം പ്രേഷയംതു ച മാം പ്രതി
ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ച രാജാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഭരതനോടു വേഗത്തിൽ പോകൂ, അവനെ എനിക്ക് ഉടൻ അയയ്ക്കൂ.'
തേ ദുഃഖിതാശ്ചരാസ്തൂര്ണം ഭരതസ്യ ഗൃഹം ഗതാഃ । കഥയാമാസു രാമസ്യ സംദേശം നയഹാരകാഃ
ദുഃഖിതരായ കാവൽക്കാർ വേഗത്തിൽ ഭരതന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, രാജാവിന്റെ ദൂതന്മാർ ആയി രാമന്റെ സന്ദേശം അറിയിച്ചു.
ഭരതോ രാമസംദേശം ശ്രുത്വാ ധീമാന്യയൌ സദഃ । രാമം പ്രതി രഹഃസംസ്ഥം ശ്രുത്വാ തം ത്വരയാ യുതഃ
രാമന്റെ സന്ദേശം കേട്ട ബുദ്ധിമാനായ ഭരതൻ ഉടൻ സഭയിലേക്ക് പോയി, രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കാത്തിരിക്കുന്നതറിഞ്ഞ് അതിവേഗം അവിടേക്ക് എത്തി.
ആഗത്യ തം പ്രതീഹാരം പ്രത്യുവാച മഹാമനാഃ । കുത്രാസ്തേ രാമഭദ്രോഽസൌ മമ ഭ്രാതാ കൃപാനിധിഃ
അവിടെ എത്തിയ ഭരതൻ, മഹാത്മാവായ, വാതിൽക്കാവൽക്കാരനോട് ചോദിച്ചു: 'എവിടെയാണ് എന്റെ സഹോദരൻ, കരുണയുടെ നിധിയായ രാമഭദ്രൻ?'
തന്നിര്ദിഷ്ടം ഗൃഹം വീരോ യയൌ രത്നമനോഹരമ് । രാമം വിലോക്യ വിക്ലാംതം ഭയമാപ സ മാനസേ
അവൻ കാണിച്ച രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ വീട്ടിലേക്ക് വീരൻ പോയി; രാമനെ വിഷമത്തിൽ കാണുമ്പോൾ ഭരതന്റെ മനസിൽ ഭയം പിടിച്ചു.
കിം വാസൌ കുപിതോ രാമഃ കിം വാ ദുഃഖമിദം വിഭോഃ । തദാ പ്രോവാച നൃപതിം നിഃശ്വസംതം മുഹുര്മുഹുഃ
'രാമൻ കോപത്തിലാണ്? അല്ലെങ്കിൽ ഇതെന്താണ് ഈ മഹാരാജാവിന്റെ വലിയ ദുഃഖം?' എന്ന ചിന്തയോടെ, ഭരതൻ പലതവണ ഉച്ച്വസിക്കുന്ന രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു.
സ്വാമിന്സുഖസമാരാധ്യം വക്ത്രം തേ കഥമാനതമ് । അശ്രുഭിര്ലക്ഷ്യതേ രാഹുഗ്രസ്തദേഹഃ ശശീവ തേ
'സ്വാമി, എപ്പോഴും സന്തോഷം കാണിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ മുഖം ഇപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ താഴ്ന്നു, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞതായാണ് കാണുന്നത്; രാഹു ഗ്രഹിച്ച ചന്ദ്രനെപ്പോലെയാണ്.'
സര്വം മേ കാരണം തഥ്യം ബ്രൂഹി മാം കിം കരോമി തേ । ത്യജ ദുഃഖം മഹാരാജ കഥം ദുഃഖസ്യ ഭാജനമ്
'ഈ ദുഃഖത്തിന് യഥാർത്ഥ കാരണം എനിക്ക് പറയൂ; ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? മഹാരാജാവേ, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ; എന്തിനാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ പാത്രം ആവേണ്ടത്?'