യത്രയത്ര ഗതോ വാഹസ്തത്രതത്ര പരിഭ്രമന് । സൈന്യേന മഹതാ യാതഃ ശത്രുഘ്നഃ സുരഥേന ച
കുതിര എവിടെയേയ്ക്കും പോയാലും, ശത്രുഘ്നനും സുരഥനും വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അതിനെ പിന്തുടർന്നു.
കദാചിജ്ജാഹ്നവീതീരേ വാല്മീകേരാശ്രമം വരമ് । ഗതോ മുനിവരൈര്ജുഷ്ടം പ്രാതര്ധൂമേന ചിഹ്നിതമ്
ഒരു ദിവസം, ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്ത്, മുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞു, രാവിലെ പുക ഉയർന്ന വാൽമീകിയുടെ അതുല്യമായ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തി.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖണ്ഡേ ശേഷവാത്സ്യായനസംവാദേ രാമാശ്വമേധേ രഘുനാഥസമാഗമോനാമ ത്രിപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹത്വമുള്ള പദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷനും വാത്സ്യായനനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ രാമാശ്വമേധത്തിൽ രഘുനാഥന്റെ സംഗമം എന്ന അദ്ധ്യായം അമ്പതിമൂന്നാമതായി സമാപിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഗതഃ പ്രാതഃക്രിയാം കര്തും സമിധസ്തത്ക്രിയാര്ഹകാഃ । ആനേതും ജാനകീസൂനുര്വൃതോ മുനിസുതൈര്ലവഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: പ്രഭാതത്തിൽ, ജനകീസുതനായ ലവൻ മുനിപുത്രന്മാരോടൊപ്പം യജ്ഞത്തിനായി വേണ്ട ഇന്ധനം ശേഖരിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ദദര്ശ തത്ര യജ്ഞാശ്വം സ്വര്ണപത്രേണ ചിഹ്നിതമ് । കുംകുമാഗരുകസ്തൂരീ ദിവ്യഗംധേന വാസിതമ്
അവിടെ അവൻ യജ്ഞത്തിനുള്ള കുതിരയെ കണ്ടു; അതിന്റെ മേൽ പൊന്നിന്റെ തകിടി പതിച്ചിരിക്കുന്നു, കുങ്കുമം, അഗരു, കസ്തൂരി തുടങ്ങിയ ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് അതിനെ സുഗന്ധമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
വിലോക്യ ജാതകുതുകോ മുനിപുത്രാനുവാച സഃ । അര്വാ കസ്യ മനോവേഗഃ പ്രാപ്തോ ദൈവാന്മദാശ്രമമ്
ഇത് കണ്ടപ്പോൾ കൗതുകം നിറഞ്ഞ് അവൻ മുനിയുടെ മക്കളോടു പറഞ്ഞു: 'ആർ ആണ് ഈ കുതിരയെ ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്? ആരുടെ മനസ്സിന്റെ വേഗമാണ് ഇതിന് കാരണമായത്?''
ആഗച്ഛംതു മയാ സാര്ധം പ്രേക്ഷംതാം മാ ഭയം കൃഥാഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ ലവസ്തൂര്ണം വാഹസ്യ നികടേ ഗതഃ
'നിങ്ങൾ എനിക്ക് കൂടെ വരൂ, നമുക്ക് നോക്കാം; ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.' എന്നു പറഞ്ഞ് ലവൻ വേഗത്തിൽ കുതിരയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
സ രരാജ സമീപസ്ഥോ വാഹസ്യ രഘുവംശജഃ । ധനുര്ബാണധരഃ സ്കംധേ ജയംത ഇവ ദുര്ജയഃ
രഘുവംശത്തിൽ പിറന്ന ലവൻ, വില്ലും അമ്പും ചുമലിൽ കെട്ടിയിട്ട്, കുതിരയുടെ അടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ ജയന്തനെന്നതുപോലെ അജയ്യനായി പ്രകാശിച്ചു.
ഗത്വാ മുനിസുതൈഃ സാര്ധം വാചയാമാസ പത്രകമ് । ഭാലസ്ഥിതം സ്പഷ്ടവര്ണരാജിരാജിതമുത്തമമ്
മുനിയുടെ മക്കളോടൊപ്പം പോയി, കുതിരയുടെ നെറ്റിയിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന, വ്യക്തമായ നല്ല അക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന കത്തു വായിക്കാൻ ലവൻ തുടങ്ങി.
വിവസ്വതോ മഹാന്വംശഃ സര്വലോകേഷു വിശ്രുതഃ । യത്ര കോപി പരാബാധീ ന പരദ്രവ്യലംപടഃ
'സൂര്യപുത്രനായ മഹാനായ ഈ വംശം ലോകമൊട്ടാകെ പ്രശസ്തമാണ്; അവിടെ ആരും പരാജയപ്പെടുന്നവരല്ല, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അല്ല.'
സൂര്യവംശധ്വജോ ധന്വീ ധനുര്ദീക്ഷാ ഗുരുര്ഗുരുഃ । യം ദേവാഃ സാമരാഃ സര്വേ നമംതി മണിമൌലിഭിഃ
'സൂര്യവംശത്തിന്റെ പതാകയായവൻ, വില്ലിന്റെ അധ്യാപകൻ, ധനുര്വിദ്യയിൽ ദീക്ഷിതൻ, ഗുരുക്കളിൽ ഗുരു, ദേവന്മാരൊക്കെയും മണിമകുടം ചൂടി അവനോട് നമസ്കരിക്കുന്നു.'
തസ്യാത്മജോ വീര ബലദര്പഹാരീ രഘൂദ്വഹഃ । രാമചംദ്രോ മഹാഭാഗഃ സര്വശൂരശിരോമണിഃ
'അവന്റെ മകൻ, വീരനായ രാമൻ, ശക്തന്മാരുടെ അഭിമാനം തകർക്കുന്നവൻ, രഘുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ, മഹാഭാഗ്യവാൻ, എല്ലാ വീരന്മാരിലും മുത്താണ്.'
തന്മാതാ കോശലനൃപപുത്രീരത്നസമുദ്ഭവാ । തസ്യാഃ കുക്ഷിഭവം രത്നം രാമഃ ശത്രുക്ഷയംകരഃ
'അവന്റെ അമ്മ കോശലരാജാവിന്റെ മകളാണ്, രത്നങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചവൾ; അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രത്നം തന്നെയാണ് ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന രാമൻ.'
കരോതി ഹയമേധം സ ബ്രാഹ്മണേന സുശിക്ഷിതഃ । രാവണാഭിധവിപ്രേംദ്ര വധപാപാപനുത്തയേ
'ബ്രാഹ്മണൻ വഴി നല്ലപോലെ പഠിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ ഈ അശ്വമേധയാഗം നടത്തുന്നു; രാവണനെ കൊല്ലുന്നതിലൂടെ ലഭിച്ച പാപങ്ങൾ നീക്കാനാണ് ഇത്.'
മോചിതസ്തേന വാഹാനാം മുഖ്യോഽസൌ യാജ്ഞികോ ഹയഃ । മഹാബലപരീവാരോ പരിഖാഭിഃ സുരക്ഷിതഃ
'അവൻ ഈ യാഗകുതിരയെ മോചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; മഹാബലമുള്ള സൈനികർ ചുറ്റും കാവലുണ്ട്, കുഴികൾകൊണ്ട് സുരക്ഷിതമാക്കിയിരിക്കുന്നു.'
തദ്രക്ഷകോഽസ്തി മദ്ഭ്രാതാ ശത്രുഘ്നോ ലവണാംതകഃ । ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതസംഘസേനാസമന്വിതഃ
'ഈ കുതിരയുടെ രക്ഷകൻ എന്റെ സഹോദരൻ ശത്രുഘ്നൻ ആണ്, ലവണനെ സംഹരിച്ചവൻ; ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, pěടാളികൾ എന്നിവയടങ്ങിയ വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അവൻ ഉണ്ട്.'
യസ്യ രാജ്ഞ ഇതി ശ്രേഷ്ഠോ മാനോ ജായേത്സ്വകാന്മദാത് । ശൂരാ വയം ധനുര്ധാരി ശ്രേഷ്ഠാ വയമിഹോത്കടാഃ
'ഏതൊരുവൻ രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണെന്ന് കരുതുന്നു എങ്കിൽ അവൻ തന്റെ വീരത്തിൽ അഭിമാനിക്കട്ടെ; ഞങ്ങൾ ധനുര്വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ഈ സ്ഥലത്ത് ഏറ്റവും ശക്തരുമാണ്.'
തേ ഗൃഹ്ണംതു ബലാദ്വാഹം രത്നമാലാവിഭൂഷിതമ് । മനോവേഗം കാമജവം സര്വഗത്യാധിഭാസ്വരമ്
'മുത്തുമാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ കുതിരയെ ആരെങ്കിലും ബലാൽ പിടിച്ചുകൊള്ളട്ടെ; മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന, ആഗ്രഹത്തിൽ ജനിച്ച, എല്ലാ വേഗങ്ങളിലും മിന്നുന്നവളാണ് ഈ കുതിര.'
തതോ മോചയിതാ ഭ്രാതാ ശത്രുഘ്നോ ലീലയാ ഹഠാത് । ശരാസനവിനിര്മുക്ത വത്സദംതകൃതവ്യഥാത്
'അതിനുശേഷം എന്റെ സഹോദരൻ ശത്രുഘ്നൻ, വില്ലിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ വിട്ട്, കളിയായി ശക്തിയോടെ, കാളക്കുട്ടികളുടെ പല്ലുകൾക്ക് വേദനയുണ്ടാക്കി ഈ കുതിരയെ തിരിച്ചയക്കും.'
യേ ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷത്രിയകന്യകായാം । ജാതാശ്ച സത്ക്ഷേത്രകുലേഷു സത്സു । ഗൃഹ്ണംതു തേ തദ്വിപരീതദേഹാ । നമംതു രാജ്യം രഘവേ നിവേദ്യ
'നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ച, ക്ഷത്രിയ സ്ത്രീകളിൽ ജനിച്ച ക്ഷത്രിയർ ആണെങ്കിൽ അവർ ഈ കുതിരയെ പിടിക്കട്ടെ; അതിന് വിപരീതം ഉള്ളവർ രാജ്യം രഘുവിന് സമർപ്പിച്ച് നമസ്കരിക്കട്ടെ.'
ഇതി സംവാച്യ കുപിതോ ലവഃ ശസ്ത്രധനുര്ധരഃ । ഉവാച മുനിപുത്രാംസ്താന്രോഷഗദ്ഗദഭാഷിതഃ
ഇങ്ങനെ വായിച്ചശേഷം, ലവൻ കോപത്തോടെ ആയുധവും വില്ലും കൈവശം എടുത്ത്, അതികോപത്തിൽ വാക്കുകൾ തളർന്നു, മുനിപുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
പശ്യത ക്ഷിപ്രമേതസ്യ ധൃഷ്ടത്വം ക്ഷത്രിയസ്യ വൈ । ലിലേഖ യോ ഭാലപത്രേ സ്വപ്രതാപബലം നൃപഃ
'നോക്കൂ, ഈ ക്ഷത്രിയന്റെ ധൈര്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരം എത്ര വേഗത്തിൽ കാണാം! തന്റെ ശക്തിയും വീരവും കുതിരയുടെ നെറ്റിയിൽ എഴുതി വെച്ചിരിക്കുന്നു.'
കോഽസൌ രാമഃ കഃ ശത്രുഘ്നഃ കീടാഃ സ്വല്പബലാശ്രിതാഃ । ക്ഷത്രിയാണാം കുലേ ജാതാ ഏതേ ന വയമുത്തമാഃ
ആ രാമൻ ആരാണ്? ശത്രുഘ്നൻ ആരാണ്? ഇവർക്ക് വലിയ ശക്തിയൊന്നുമില്ലാത്ത ചെറു കീടങ്ങളെ പോലെയാണ്. ക്ഷത്രിയരിൽ ജനിച്ചിട്ടുണ്ടാവാം, പക്ഷേ ഇവർ ഞങ്ങളിലൊന്നുമല്ല, മികച്ചവരല്ല.
ഏതസ്യ വീരസൂര്മാതാ ജാനകീ ന കുശപ്രസൂഃ । യാ രത്നം കുശസംജ്ഞം തു ദധാരാഗ്നിമിവാരണിഃ
ഈ വീരപുത്രന്റെ അമ്മയാണ് ജാനകി, പുല്ല് ജനിപ്പിച്ചവളല്ല. അവൾ കുശം എന്ന രത്നത്തെ, മരത്തിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രസവിച്ചു.
ഇദാനീം ക്ഷത്രിയത്വാദി ദര്ശയിഷ്യാമി സര്വതഃ । യദി ക്ഷത്രിയഭൂരേഷ ഭവിഷ്യതി ച ശത്രുഹാ
ഇവൻ സത്യത്തിൽ ക്ഷത്രിയനും ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാനാവുന്നവനുമാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും ക്ഷത്രിയത്വം കാണിച്ചു തരാം.
ഗൃഹീഷ്യതി മയാ ബദ്ധം വാഹം യജ്ഞക്രിയോചിതമ് । നോചേത്ക്ഷത്രത്വമുന്മുച്യ കുശസ്യ ചരണാര്ചകഃ
യജ്ഞത്തിനായി ഞാൻ കെട്ടിയ കുതിരയെ അവൻ പിടിച്ചെടുക്കും; അല്ലെങ്കിൽ, ക്ഷത്രിയത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് കുശന്റെ കാലിൽ വണങ്ങും.
അധുനാ മദ്ധനുര്മുക്തൈഃ ശരൈഃ സുപ്തോ ഭവിഷ്യതി । അന്യേ യേ ച മഹാവീരാ രണമംഡലഭൂഷണാഃ
ഇപ്പോൾ എന്റെ വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവിടുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ടു അവനും, യുദ്ധഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കുന്ന മറ്റുള്ള വീരന്മാരും ഉറങ്ങും.
ഇത്യാദിവാക്യമുച്ചാര്യ ലവോ ജഗ്രാഹ തം ഹയമ് । തൃണീകൃത്യ നൃപാന്സര്വാംശ്ചാപബാണധരോ വരഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ലവൻ വില്ലും അമ്പും കൈവശം വെച്ച്, രാജാക്കന്മാരെ അവഗണിച്ച് ആ കുതിര പിടിച്ചു.
തദാ മുനിസുതാഃ പ്രോചുര്ലവം ഹയജിഹീര്ഷകമ് । അയോധ്യാനൃപതീ രാമോ മഹാബലപരാക്രമഃ
അപ്പോൾ, കുതിര പിടിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ലവനോട്, മുനിപുത്രന്മാർ പറഞ്ഞു: 'അയോധ്യയുടെ രാജാവായ രാമൻ മഹാശക്തിയും വീരത്വവും ഉള്ളവനാണ്.'
തസ്യ വാഹം ന ഗൃഹ്ണാതി ശക്രോഽപി സ്വബലോദ്ധതഃ । മാ ഗൃഹാണ ശൃണുഷ്വേദം മദ്വാക്യം ഹിതസംയുതമ്
അവന്റെ കുതിരയെ, തന്റെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനിക്കുന്ന ഇന്ദ്രനും പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല. നീ അതു പിടിക്കരുത്; എന്റെ ഉപകാരമുള്ള വാക്കുകൾ കേൾക്കു.