ത്വം യാഗകര്മനിരതോഽസി മുനീശ്വരേംദ്രൈ । ര്ധര്മം വിചാരയസി ഭൂമിപതീഡ്യപാദ । അത്രാഹമദ്യ സുരഥേന വിഗാഢപാശ -। ബദ്ധോസ്മി മോചയ മഹാപുരുഷാശു ദേവ
'നീ യാഗങ്ങൾക്കും കർമ്മങ്ങൾക്കും സമർപ്പിതനാണ്, മഹർഷിമാരും രാജാക്കന്മാരും നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു; നീ ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കുന്നു, ഭൂമിയുടെ രാജാക്കന്മാർക്ക് ആരാധ്യനായവനേ. ഇന്ന് ഇവിടെ സുരഥൻ എന്നെ കഠിനമായി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു; മഹാപുരുഷനേ, ദേവാ, എന്നെ വേഗത്തിൽ മോചിപ്പിക്കണമേ.'
നോ മോചയസ്യഥ യദി സ്മരണാതിരേകാത് । ത്വം സര്വദേവവരപൂജിതപാദപദ്മ । ലോകോ ഭവംതമിദമുല്ലസിതോഽഹസിഷ്യ -। ത്തസ്മാദ്വിലംബമിഹ മാചര മോചയാശു
'നീ ഓർമ്മയുടെ ശക്തിയാൽ എന്നെ ഇപ്പോൾ മോചിപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, സർവ്വദേവന്മാരും വന്ദിക്കുന്ന പാദപദ്മം ഉള്ളവനേ, ലോകം നിന്നിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടും; അതിനാൽ വൈകരുതേ, ഉടൻ എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ.'
ഇതി ശ്രുത്വാ ജഗന്നാഥോ രഘുവീരഃ കൃപാനിധിഃ । ഭക്തം മോചയിതും പ്രാഗാത്പുഷ്പകേണാശുവേഗിനാ
ഇങ്ങനെ കേട്ടു, ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ, രഘുവീരനായ, കരുണാസാഗരനായ രാമൻ തന്റെ ഭക്തനെ മോചിപ്പിക്കാൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണേനാനുഗേനാഥ ഭരതേന സുശോഭിതമ് । മുനിവൃംദൈര്വ്യാസമുഖ്യൈഃ സമേതം ദദൃശേ കപിഃ
ലക്ഷ്മണനും സഹോദരനായ ഭാരതനും കൂടെ, വ്യാസൻ അടക്കം മഹർഷിമാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ അലങ്കൃതനായ രാമനെ കണ്ട് ഹനുമാൻ സന്തോഷിച്ചു.
തമാഗതം നിജം നാഥം വീക്ഷ്യ ഭൂപം സമബ്രവീത് । പശ്യ രാജന്നിജം മോക്തുമായാതം കൃപയാ ഹരിമ്
സ്വന്തം നാഥനെ വന്നതുകണ്ട്, ഹനുമാൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഹരിയെന്നെ മോചിപ്പിക്കാൻ കരുണയോടെ വന്നിരിക്കുന്നു എന്നു കാണുക.'
അനേകേ മോചിതാഃ പൂര്വം സ്മരണാത്സേവകാ നിജാഃ । തഥാ മാം പാശതോ ബദ്ധം സംമോചയിതുമാഗതഃ
'പല ഭൃത്യന്മാർ മുമ്പ് ഓർമ്മയാൽ മോചിതരായിട്ടുണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ ഈ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് എന്നെയും മോചിപ്പിക്കാൻ അവൻ വന്നിരിക്കുന്നു.'
ശ്രീരാമഭദ്രമായാംതം വീക്ഷ്യാസൌ സുരഥഃ ക്ഷണാത് । നതീശ്ച ശതശശ്ചക്രേ ഭക്തിപൂരപരിപ്ലുതഃ
ശ്രീരാമഭദ്രൻ വരുന്നതു കണ്ടു, സുരഥൻ അതിവേഗത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് വന്ദനം ചെയ്തു, ഭക്തിയാൽ ഹൃദയം നിറഞ്ഞു.
ശ്രീരാമസ്തം നിജൈര്ദോര്ഭിഃ പരിരേഭേ ചതുര്ഭുജഃ । മൂര്ധ്നി സിംചന്നശ്രുജലൈര്ഹര്ഷാദ്ഭക്തം സ്വകം മുഹുഃ
നാലു കൈകളുള്ള ശ്രീരാമൻ തന്റെ കൈകളാൽ സുരഥനെ ആവാഹിച്ചു, സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ വീണ്ടും വീണ്ടും അവന്റെ തലയിലൊഴിച്ചു.
ഉവാച ധന്യദേഹോഽസി മഹത്കര്മ കൃതം ത്വയാ । കപീശ്വരസ്ത്വയാ ബദ്ധോ ഹനൂമാന്സര്വതോ ബലഃ
അവൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ശരീരം ഭാഗ്യശാലിയാണ്; നീ വലിയൊരു കാര്യം ചെയ്തു. കപികളുടെ നായകനായ ശക്തനായ ഹനുമാൻ നിന്നാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു.'
ശ്രീരാമഃ കപിവര്യം തം മോചയാമാസ ബംധനാത് । മൂര്ഛിതാംസ്താന്ഭടാന്സര്വാന്വീക്ഷ്യ ദൃഷ്ട്യാ സ്വജീവയത്
ശ്രീരാമൻ ആ കപിവരനെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു, അവിടെ മൂർച്ഛിച്ചിരുന്ന എല്ലാ ഭടന്മാരെയും തന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് ജീവിപ്പിച്ചു.
തേ മൂര്ച്ഛാം തത്യജുര്ദൃഷ്ടാ രാമേണ സുരസേവിനാ । ഉത്ഥിതാ ദദൃശുഃ ശ്രീമദ്രാമചംദ്രം മനോരമമ്
ദേവതകൾക്ക് ആരാധ്യനായ രാമൻ അവരെ നോക്കിയപ്പോൾ, അവർ മൂർച്ഛ വിട്ട് എഴുന്നേറ്റു മനോഹരനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രനെ കണ്ടു.
പ്രണതാസ്തേ രഘുപതിം തേന പൃഷ്ടാ അനാമയമ് । സുഖീഭൂതാ നൃപം പ്രോചുഃ സര്വം സ്വകുശലം നൃപാഃ
അവർ രഘുപതിയെ വന്ദിച്ചു, അവൻ അവരുടെ സുഖം ചോദിച്ചപ്പോൾ രാജാക്കന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാം നന്നാണെന്ന് പറഞ്ഞു.
സുരഥോ വീക്ഷ്യ രാമം ച കൃപാര്ഥം സേവകാത്മനഃ । ആഗതം സകലം രാജ്യം സഹയം സുമുദാര്പയത്
തന്റെ ഭൃത്യനോടുള്ള കരുണകൊണ്ട് വന്ന രാമനെ കണ്ടു, സുരഥൻ തന്റെ രാജ്യം മുഴുവൻ സഹിതം സ്നേഹപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചു.
അനേകവരിവസ്യാഭിഃ ശ്രീരാമം സമതോഷയത് । കഥയാമാസ മേഽന്യായ്യം കൃതം തേ ക്ഷമ രാഘവ । ശ്രീരാമസ്തമുവാചാഥ കൃതം തേ വാഹരക്ഷണമ്
അനേകം സേവനങ്ങളാൽ സുരഥൻ രാമനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു, 'എന്റെ തെറ്റുകൾ ക്ഷമിക്കണം രാഘവ' എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ രാമൻ പറഞ്ഞു: 'നീ രക്ഷകനെന്ന നിലയിൽ നിന്റെ കടമ നിർവഹിച്ചു.'
ക്ഷത്ത്രിയാണാമയം ധര്മഃ സ്വാമിനാ സഹ യുദ്ധ്യതേ । ത്വയാ സാധുകൃതം കര്മ രണേ വീരാഃ പ്രതോഷിതാഃ
'ക്ഷത്രിയരുടെ ധർമ്മം സ്വന്തം രാജാവിനൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുക എന്നതാണ്. നീ നല്ലതു ചെയ്തു; യുദ്ധത്തിലെ വീരന്മാർ സന്തോഷപ്പെട്ടു.'
ഇത്യുക്തവംതം നൃഹരിം പൂജയന്സസുതോഽഭവത് । ശ്രീരാമസ്ത്രിദിനം സ്ഥിത്വാ യയൌ തമനുമംത്ര്യ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാമൻ രാജാവിനെ പുത്രനായി ആദരിച്ചു. മൂന്നു ദിവസം അവിടെ കഴിഞ്ഞ്, അനുമതി വാങ്ങി പുറപ്പെട്ടു.
കാമഗേന വിമാനേന മുനിഭിഃ സഹിതോ മഹാന് । തം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതാസ്തസ്യ കഥാശ്ചക്രുര്മനോഹരാഃ
മഹാനായ രാമൻ മുനിമാരോടൊപ്പം ഇഷ്ടപ്രകാരമുള്ള വിമാനത്തിൽ യാത്രയായി. അവനെ കണ്ടവർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു, മനോഹരമായ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
ചംപകം സ്വപുരേ സ്ഥാപ്യ സുരഥഃ ക്ഷത്രിയോ ബലീ । ശത്രുഘ്നേന സമം യാതും മനശ്ചക്രേ മഹാബലഃ
ശക്തനായ ക്ഷത്രിയനായ സുരഥൻ ചമ്പകനെ സ്വന്തം നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു, ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം യാത്ര പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ശത്രുഘ്നഃ സ്വഹയം പ്രാപ്യ ഭേരീനാദാനകാരയത് । ശംഖനാദാന്ബഹുവിധാന്സര്വത്ര സമവാദയത്
ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ കുതിരയെ എടുത്ത് ഭേരികൾ മുഴങ്ങാൻ കല്പിച്ചു, പലവിധ ശംഖങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും മുഴങ്ങിച്ചു.
സുരഥേന സമം വീരോ യജ്ഞവാഹമമൂമുചത് । സ ബഭ്രാമാപരാന്ദേശാന്ന കോപി ജഗൃഹേ ബലീ
ശൂരനായ ശത്രുഘ്നൻ സുരഥനോടൊപ്പം യജ്ഞകുതിരയെ വിടുതൽ ചെയ്തു. അവൻ മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചു, പക്ഷേ ആരും കുതിരയെ പിടിച്ചില്ല.
യത്രയത്ര ഗതോ വാഹസ്തത്രതത്ര പരിഭ്രമന് । സൈന്യേന മഹതാ യാതഃ ശത്രുഘ്നഃ സുരഥേന ച
കുതിര എവിടെയേയ്ക്കും പോയാലും, ശത്രുഘ്നനും സുരഥനും വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അതിനെ പിന്തുടർന്നു.
കദാചിജ്ജാഹ്നവീതീരേ വാല്മീകേരാശ്രമം വരമ് । ഗതോ മുനിവരൈര്ജുഷ്ടം പ്രാതര്ധൂമേന ചിഹ്നിതമ്
ഒരു ദിവസം, ജാഹ്നവിയുടെ തീരത്ത്, മുനിമാരാൽ നിറഞ്ഞു, രാവിലെ പുക ഉയർന്ന വാൽമീകിയുടെ അതുല്യമായ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തി.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖണ്ഡേ ശേഷവാത്സ്യായനസംവാദേ രാമാശ്വമേധേ രഘുനാഥസമാഗമോനാമ ത്രിപംചാശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ മഹത്വമുള്ള പദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷനും വാത്സ്യായനനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ രാമാശ്വമേധത്തിൽ രഘുനാഥന്റെ സംഗമം എന്ന അദ്ധ്യായം അമ്പതിമൂന്നാമതായി സമാപിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഗതഃ പ്രാതഃക്രിയാം കര്തും സമിധസ്തത്ക്രിയാര്ഹകാഃ । ആനേതും ജാനകീസൂനുര്വൃതോ മുനിസുതൈര്ലവഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: പ്രഭാതത്തിൽ, ജനകീസുതനായ ലവൻ മുനിപുത്രന്മാരോടൊപ്പം യജ്ഞത്തിനായി വേണ്ട ഇന്ധനം ശേഖരിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
ദദര്ശ തത്ര യജ്ഞാശ്വം സ്വര്ണപത്രേണ ചിഹ്നിതമ് । കുംകുമാഗരുകസ്തൂരീ ദിവ്യഗംധേന വാസിതമ്
അവിടെ അവൻ യജ്ഞത്തിനുള്ള കുതിരയെ കണ്ടു; അതിന്റെ മേൽ പൊന്നിന്റെ തകിടി പതിച്ചിരിക്കുന്നു, കുങ്കുമം, അഗരു, കസ്തൂരി തുടങ്ങിയ ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് അതിനെ സുഗന്ധമാക്കിയിരിക്കുന്നു.
വിലോക്യ ജാതകുതുകോ മുനിപുത്രാനുവാച സഃ । അര്വാ കസ്യ മനോവേഗഃ പ്രാപ്തോ ദൈവാന്മദാശ്രമമ്
ഇത് കണ്ടപ്പോൾ കൗതുകം നിറഞ്ഞ് അവൻ മുനിയുടെ മക്കളോടു പറഞ്ഞു: 'ആർ ആണ് ഈ കുതിരയെ ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്? ആരുടെ മനസ്സിന്റെ വേഗമാണ് ഇതിന് കാരണമായത്?''
ആഗച്ഛംതു മയാ സാര്ധം പ്രേക്ഷംതാം മാ ഭയം കൃഥാഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ ലവസ്തൂര്ണം വാഹസ്യ നികടേ ഗതഃ
'നിങ്ങൾ എനിക്ക് കൂടെ വരൂ, നമുക്ക് നോക്കാം; ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.' എന്നു പറഞ്ഞ് ലവൻ വേഗത്തിൽ കുതിരയുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
സ രരാജ സമീപസ്ഥോ വാഹസ്യ രഘുവംശജഃ । ധനുര്ബാണധരഃ സ്കംധേ ജയംത ഇവ ദുര്ജയഃ
രഘുവംശത്തിൽ പിറന്ന ലവൻ, വില്ലും അമ്പും ചുമലിൽ കെട്ടിയിട്ട്, കുതിരയുടെ അടുത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ ജയന്തനെന്നതുപോലെ അജയ്യനായി പ്രകാശിച്ചു.
ഗത്വാ മുനിസുതൈഃ സാര്ധം വാചയാമാസ പത്രകമ് । ഭാലസ്ഥിതം സ്പഷ്ടവര്ണരാജിരാജിതമുത്തമമ്
മുനിയുടെ മക്കളോടൊപ്പം പോയി, കുതിരയുടെ നെറ്റിയിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന, വ്യക്തമായ നല്ല അക്ഷരങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന കത്തു വായിക്കാൻ ലവൻ തുടങ്ങി.
വിവസ്വതോ മഹാന്വംശഃ സര്വലോകേഷു വിശ്രുതഃ । യത്ര കോപി പരാബാധീ ന പരദ്രവ്യലംപടഃ
'സൂര്യപുത്രനായ മഹാനായ ഈ വംശം ലോകമൊട്ടാകെ പ്രശസ്തമാണ്; അവിടെ ആരും പരാജയപ്പെടുന്നവരല്ല, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അല്ല.'