ശ്രുത്വാ തത്പ്രക്രമേദ്യാവത്താവദ്ബദ്ധോ രണാംഗണേ । രാജ്ഞാ രാമാസ്ത്രതോ വീരോ ഹനൂമാന്രാമസേവകഃ
അത് കേട്ടയുടൻ, രാമസേവകനായ ഹനുമാൻ രാജാവിന്റെ രാമാസ്ത്രം കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉടൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു.
ഉവാച ഭൂപം ഹനുമാന്കിംകരോമി മഹീഭുജ । മത്സ്വാമ്യസ്ത്രേണ സംബദ്ധോ നാന്യേന പ്രാകൃതേന വൈ
ഹനുമാൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിപാലാ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എന്റെ സ്വാമിയുടെ അസ്ത്രം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടത്; മറ്റേതെങ്കിലും സാധാരണ മാർഗ്ഗത്തിൽ എനിക്ക് ബന്ധനം വരില്ല.'
തന്മാനയാമിഭൂപാലനയസ്വസ്വപുരംപ്രതി । മോചയിഷ്യതി മത്സ്വാമീ ആഗത്യ സ ദയാനിധിഃ
രാജാവിനെ തിരിച്ചു അവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ. എന്റെ സ്വാമി, കരുണയുടെ സമുദ്രം, ഉടൻ വരും; അവൻ രാജാവിനെ മോചിപ്പിക്കും.
ബദ്ധേ സമീരജേ ക്രുദ്ധഃ പുഷ്കലോ ഭൂമിപം യയൌ । തം പുഷ്കലം സമായാംതം വിവ്യാധ വസുഭിഃ ശരൈഃ
സമീരജൻ രാജാവിനെ ബന്ധിച്ചപ്പോൾ, കോപത്തോടെ പുഷ്കലൻ അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. പുഷ്കലൻ സമീപിച്ചപ്പോൾ, സമീരജൻ ധനവാനായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
അനേകബാണസാഹസ്രൈര്നിജഘാന നൃപം ബലീ । രാജ്ഞാനേകേ ശരാസ്തസ്യ ച്ഛിന്നാഃ പ്രധനമംഡലേ
അനവധി ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശക്തനായ പുഷ്കലൻ രാജാവിനെ തോല്പിച്ചു. രാജാവിന്റെ അനേകം അമ്പുകൾ പ്രധാന പോരഭൂമിയിൽ തകർന്നു.
ഏവം സമരസംക്രുദ്ധേ സുരഥേ പുഷ്കലേ തഥാ । ബാണൈര്വ്യാപ്തം ജഗത്സര്വം സ്ഥാസ്നുഭൂയശ്ചരിഷ്ണു ച
ഇങ്ങനെ, പൊരുതുന്ന സുരഥനും പുഷ്കലനും തമ്മിൽ ഉഗ്രമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, അമ്പുകൾകൊണ്ട് സഞ്ചാരികളും അചഞ്ചലരുമായ ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു.
തേഷാം രണോദ്യമം വീക്ഷ്യ മുമുഹുഃ സുരസൈനികാഃ । മാനവാനാം തു കാ വാര്താ ക്ഷണാത്ത്രാസം സമീയുഷാമ്
അവരുടെ യുദ്ധോത്സാഹം കണ്ടു ദേവസൈനികർ വിറച്ചു. മനുഷ്യർക്കെന്താണ് പറയാൻ? അവർ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഭയപ്പെട്ടു.
അസ്ത്രപ്രത്യസ്ത്രവിഗമൈര്മഹാമംത്രപരിസ്തുതൈഃ । ബഭൂവ തുമുലം യുദ്ധം വീരാണാം രോമഹര്ഷണമ്
അസ്ത്രങ്ങൾക്കും പ്രത്യസ്ത്രങ്ങൾക്കും മഹാമന്ത്രങ്ങൾക്കുമിടയിൽ, വീരന്മാരുടെ യുദ്ധം ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചകരവുമായിരുന്നു.
തദാ പ്രകുപിതോ രാജാ നാരാചം തു സമാദദേ । ഛിന്നഃ സ തു ക്രുധാ മുക്തൈര്വത്സദംതൈഃ സഭാരതൈഃ
അപ്പോൾ കോപിതനായ രാജാവ് നാരാചം എന്ന അമ്പ് എടുത്തു. പക്ഷേ, വത്സദന്തനും ഭാരതന്മാരും കോപത്തോടെ വിട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതു തകർന്നു.
ഛിന്നേ തസ്മിഞ്ഛരേ രാജാ കോപാദന്യം സമാദദേ । ഛിനത്തി യാവത്സ ശരം താവല്ലഗ്നോ ഹൃദി ക്ഷതഃ
ആ അമ്പ് തകർന്നപ്പോൾ, രാജാവ് മറ്റൊരു അമ്പ് കോപത്തോടെ എടുത്തു. അമ്പ് തകർപ്പാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഹൃദയത്തിൽ അമ്പ് കുത്തി പരിക്കേറ്റു.
മൂര്ച്ഛാം പ്രാപ മഹാതേജാഃ പുഷ്കലോ മഹദദ്ഭുതമ് । യുദ്ധം വിധായ സുമഹദ്രാജ്ഞാ സഹ മഹാമതിഃ
വലിയ തേജസ്സുള്ള പുഷ്കലൻ അത്ഭുതകരമായി ബോധംകെട്ടുപോയി. ബുദ്ധിമാൻ രാജാവിനൊപ്പം വലിയ യുദ്ധം നടത്തിയതിന്റെ ഫലമായിരുന്നു അത്.
പുഷ്കലേ പതിതേ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ ശത്രുതാപനഃ । സുരഥം പ്രതി സംക്രുദ്ധോ ജഗാമ സ്യംദനസ്ഥിതഃ
പുഷ്കലൻ വീണപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാജാവ് ശത്രുഘ്നൻ, കോപത്തോടെ രഥത്തിൽ നിന്ന് സുരഥന്റെ നേരെ നീങ്ങി.
ഉവാച സുരഥം ഭൂപം രാമഭ്രാതാ മഹാബലഃ । ത്വയാ മഹത്കൃതം കര്മ യദ്ബദ്ധഃ പവനാത്മജഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള രാമന്റെ സഹോദരൻ സുരഥ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ വായുവിന്റെ പുത്രനെ ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട് വലിയ കൃത്യം ചെയ്തു.'
പുഷ്കലോഽപി മഹാവീരസ്തഥാന്യേ മമ സൈനികാഃ । പാതിതാഃ പ്രധനേ ഘോരേ മഹാബലപരാക്രമാഃ
പുഷ്കലനും എന്റെ സൈന്യത്തിലെ മറ്റു മഹാവീരന്മാരും, ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ളവർ, ഭയങ്കരമായ പ്രധാന യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയി.
ഇദാനീം തിഷ്ഠ മദ്വീരാന്പാതയിത്വാ രണാംഗണേ । കുത്ര യാസ്യസി ഭൂമീശ സഹസ്വ മമ സായകാന്
ഇപ്പോൾ നീ നില്ക്കുക; എന്റെ വീരന്മാരെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തോല്പിച്ചശേഷം, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, നീ എവിടേക്ക് പോകും? എന്റെ അമ്പുകൾ സഹിക്കണം.
ഇത്ഥമാശ്രുത്യ വീരസ്യ ഭാഷിതം സുരഥോ ബലീ । ജഗാദ രാമപാദാബ്ജം ദധച്ചേതസി ശോഭനമ്
വീരന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശക്തനായ സുരഥൻ മനസ്സിൽ രാമന്റെ മനോഹരമായ പാദപദ്മങ്ങൾ ധ്യാനിച്ച് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
മയാ തേ പാതിതാഃ സംഖ്യേ വീരാ മാരുതജോന്മുഖാഃ । ഇദാനീം പാതയിഷ്യാമി ത്വാമപി പ്രധനാംഗണേ
നിന്റെ വീരന്മാരെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ, വായുവിന്റെ പുത്രന്റെ നേരെ നിന്നവരെ, തോല്പിച്ചു. ഇപ്പോൾ പ്രധാന യുദ്ധഭാഗത്ത് നിന്നെയും ഞാൻ തോല്പിക്കും.
സ്മരസ്വ രാമം യോ വീരഃ സ്വമാഗത്യ പ്രരക്ഷതി । അന്യഥാ ജീവിതം നാസ്തി മത്പുരഃ ശത്രുതാപന
നീ രാമനെ ഓർക്കണം; അവൻ ധൈര്യശാലിയാണ്, തന്റെവരെ വന്നു രക്ഷിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, എന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു നിനക്ക് ജീവൻ ഉണ്ടാകില്ല.
ഇത്യുക്ത്വാ ബാണസാഹസ്രൈസ്തം ജഘാന മഹീപതിഃ । ശത്രുഘ്നം ശരസംഘാതപംജരേ ന്യദധാത്പരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, രാജാവ് ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശത്രുഘ്നനെ ആക്രമിച്ചു; അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ അവനെ പൂട്ടി.
ശത്രുഘ്നഃ ശരസംഘാതം മുംചംതം വഹ്നിദൈവതമ് । അസ്ത്രം മുമോച ദാഹാര്ഥം ശരാണാം നതപര്വണാമ്
ശത്രുഘ്നൻ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം അഗ്നിദേവതയെപ്പോലെ പുറത്ത് വിടുന്നത് കണ്ടു, വളഞ്ഞ അമ്പുകൾ ചുട്ടുകളയാൻ ഒരു അസ്ത്രം വിട്ടു.
തദസ്ത്രം മുക്തമാലോക്യ രാജാ വൈ സുരഥോ മഹാന് । വാരുണാസ്ത്രേണ ശമയന്വിവ്യാധ ശരകോടിഭിഃ
ആ ആയുധം വിട്ടതും കണ്ട രാജാവായ സുരഥൻ വലിയ ശക്തിയോടെ വാരുണാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ ശമിപ്പിച്ചു, അനേകം അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
തദാ തദ്യോഗിനീദത്തമസ്ത്രം ധനുഷി സംദധേ । മോഹനം സര്വവീരാണാം നിദ്രാപ്രാപകമദ്ഭുതമ്
അപ്പോൾ യോഗിനി നൽകിയ അത്ഭുതകരമായ, എല്ലാ വീരന്മാരെയും ഉറക്കത്തിലാക്കുന്ന ആയുധം തന്റെ വില്ലിൽ ചാർത്തി.
തന്മോഹനം മഹാസ്ത്രം സ വീക്ഷ്യ രാജാ ഹരിംസ്മരന് । ജഗാദ ശത്രുഘ്നമയം സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദഃ
ആ വലിയ മോഹനാസ്ത്രം കണ്ട രാജാവ് ഹരിയെ ഓർത്ത്, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ശത്രുഘ്നനോടു പറഞ്ഞു.
മോഹിതസ്യ മമ ശ്രീമദ്രാമസ്യ സ്മരണേന ഹ । നാന്യന്മോഹനമാഭാതി മമാപി ഭയതാപദമ്
ഞാൻ മോഹിതനായാലും മഹത്വമുള്ള രാമനെ ഓർത്താൽ മറ്റൊരു മോഹനം എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല, ഭയമോ ദു:ഖമോ എനിക്കു വരുന്നില്ല.
ഇത്യുക്തവതി വീരേ തു മുമോച സ മഹാസ്ത്രകമ് । തേന ബാണേന സംഛിന്നം പപാത രണമംഡലേ
അങ്ങനെ വീരൻ പറഞ്ഞതോടെ, അവൻ മഹാസ്ത്രം വിട്ടു; ആ അമ്പ് കൊണ്ട് ഒന്നിനെ വെട്ടി യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു.
തന്മോഹനം മഹാസ്ത്രം തു നിഷ്ഫലം വീക്ഷ്യ ഭൂമിപേ । അത്യംതം വിസ്മയം പ്രാപ്യ ബാണം ധനുഷി സംദധേ
ആ മഹാമോഹനാസ്ത്രം ഫലമില്ലാതായി എന്ന് കണ്ട രാജാവ് അത്യന്തം അത്ഭുതത്തോടെ മറ്റൊരു അമ്പ് വില്ലിൽ ചാർത്തി.
ലവണോ യേന നിഹതോ മഹാസുരവിമര്ദനഃ । തം ബാണം ചാപ ആധത്ത ഘോരം കാന്ത്യാനലപ്രഭമ്
ലവണൻ എന്ന മഹാസുരനെ സംഹരിച്ച ആ ഭയങ്കരവും തീപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ളതുമായ അമ്പ് വില്ലിൽ ചാർത്തി.
തം വീക്ഷ്യ രാജാ പ്രോവാച ബാണോഽയമസതാം ഹൃദി । ലഗതേ രാമഭക്തസ്യ സംമുഖേഽപി ന ഭാത്യസൌ
അത് കണ്ട രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഈ അമ്പ് ദുഷ്ടരുടെ ഹൃദയത്തിൽ കയറിയിടും; എന്നാൽ രാമഭക്തന്റെ മുമ്പിൽ അതിന്റെ ശക്തി പ്രകടമാവുന്നില്ല.
ഇത്യേവം ഭാഷമാണം തു ബാണേനാനേന ശത്രുഹാ । വിവ്യാധ ഹൃദയേ ക്ഷിപ്രം വഹ്നിജ്വാലാസമപ്രഭമ്
അങ്ങനെ സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ തീയുടെ ജ്വാലപോലെയുള്ള ആ അമ്പ് വേഗത്തിൽ അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കയറ്റി.
തേന ബാണേന ദുഃഖാര്തോ മഹാപീഡാസമന്വിതഃ । രഥോപസ്ഥേ ക്ഷണം മൂര്ച്ഛാമവാപ പരതാപനഃ
ആ അമ്പ് കൊണ്ട് വലിയ വേദന അനുഭവിച്ച്, അത്യന്തം പീഡിതനായി, ഒരു നിമിഷം രഥത്തിൽ തന്നെ അവൻ ബോധംകെട്ടുവീണു.