മോദംതേ നൈഗമൈഃ സാര്ദ്ധം ദിവി ദേവഗണാ ഇവ । ഇക്ഷ്വാകുവംശസംഭൂതോ രൈവതോ നാമ പാര്ഥിവഃ
നഗരവാസികളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ ആഘോഷിച്ചു, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവതകൾ പോലെ; ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാജാവായ റൈവതൻ
കന്യാം ദുഹിതരം സ്വസ്യ സര്വലക്ഷണസംയുതാമ് । രാമായ പ്രദദൌ പ്രീത്യാ രേവതീ നാമ നാമതഃ
സ്വന്തം മകളായ, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള രേവതിയെ രാമനു സ്നേഹത്തോടെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ നൽകി.
ഉപയേമേ വിധാനേന സ രാമസ്താം ച രേവതീമ് । രമയാമാസ ച തയാ ശച്യാ ഇവ സുരേശ്വരഃ
രാമൻ വിധിപ്രകാരം രേവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു, ഇന്ദ്രൻ ശചിയുമായി ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ അവളോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
വിദര്ഭരാജോ ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മകോ നാമ ധാര്മികഃ । ബഭൂവുസ്തസ്യ പുത്രാസ്തു രുക്മപ്രഭൃതയഃ ശുഭാഃ
വിദർഭരാജാവായ ഭീഷ്മകൻ ധാർമ്മികനും സത്യവാനുമായിരിന്നു; അവനു രുക്മനും മറ്റു നല്ല പുത്രന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു.
തേഷാമവരജാ കന്യാ രുക്മിണീ വരവര്ണിനീ । കമലാംശേന സംഭൂതാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ
അവർക്കിടയിൽ ഇളയമകളായ രുക്മിണി, ഉജ്ജ്വലമായ വർണ്ണവും എല്ലാ സൗഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും, കമലാദേവിയുടെ അംശത്തിൽ ജനിച്ചവളുമായിരുന്നു.
രാഘവത്വേഭവത്സീതാ രുക്മിണീ കൃഷ്ണജന്മനി । അന്യേഷ്വേവാവതാരേഷു വിഷ്ണോരേഷാ സഹായിനീ
രാമാവതാരത്തിൽ അവൾ സീതയായിരുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ ജനനത്തിൽ രുക്മിണിയായി; വിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റു അവതാരങ്ങളിലും അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹചാരിയാണ്.
ഹിരണ്യക ഹിരണ്യാക്ഷൌ സംഭൂതൌ ദ്വാപരേ പുനഃ । ശിശുപാലോ ദംതവക്ത്ര ഇതി നാമ സമന്വിതൌ
ഹിരണ്യകശിപുവും ഹിരണ്യാക്ഷനും ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ച് ശിശുപാലനും ദന്തവക്രനും എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
ചൈദ്യാന്വയേ സമുദ്ഭൂതൌ മഹാബലപരാക്രമൌ । രുക്മിണീ ശിശുപാലായ ദാതുമൈച്ഛത്തദാത്മജഃ
ചേദിവംശത്തിൽ ജനിച്ച ശക്തനും ധൈര്യശാലികളുമായ അവർ; രുക്മിണിയുടെ പിതാവ് അവളെ ശിശുപാലനു വിവാഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
തം നേച്ഛതീ പതിം സാ തു ശിശുപാലം ശുഭാനനാ । ബാല്യാത്പ്രഭൃതി വൈ വിഷ്ണുമനുരക്താ ദൃഢവ്രതാ
പക്ഷേ, മനോഹരമുഖമായ രുക്മിണി ശിശുപാലനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ചില്ല; ബാല്യകാലംമുതൽ വിഷ്ണുവിൽ അഗാധഭക്തിയോടെ ഉറച്ച വ്രതം പാലിച്ചു.
ഉദ്ദിശ്യ കൃഷ്ണം ഭര്ത്താരം സുരാണാമര്ചനം സദാ । ചകാര രുക്മിണീ കന്യാ ദാനാനി വിവിധാനി ച
ഭർത്താവായി കൃഷ്ണനെ ആശിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവതകളെ ആരാധിച്ച്, രുക്മിണി പലവിധ ദാനങ്ങളും ചെയ്തു.
വ്രതചര്യാപരാഭൂത്വാ ധ്യായംതീ പുരുഷോത്തമമ് । ആത്മേശം സ്വസ്യ ഭര്താരമുവാസ പിതൃമംദിരേ
വ്രതങ്ങൾ പാലിച്ച് പരമപുരുഷനിൽ മനസ്സു കേന്ദ്രീകരിച്ച്, ആത്മാവിന്റെ നാഥനെയാണ് ഭർത്താവായി കരുതി, അവൾ അച്ഛന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചു.
കര്ത്തും താം ശിശുപാലായ വിവാഹം പാര്ഥിവോത്തമഃ । ചകാര യത്നം പുത്രേണ രുക്മിണാ സവിധീമതാ
മഹാരാജാവും, നല്ല ഗുണമുള്ള മകനായ രുക്മിയും ചേർന്ന്, ശിശുപാലനുമായി അവളുടെ വിവാഹം നടത്താൻ ശ്രമിച്ചു.
പുരോഹിതസുതം വിപ്രം പ്രേഷയാമാസ രുക്മിണീ । ഉദ്ദിശ്യ കൃഷ്ണം ഭര്ത്താരം സ തൂര്ണം ദ്വാരകാം യയൌ
രുക്മിണി, കുടുംബപുരോഹിതന്റെ മകനായ ബ്രാഹ്മണനെ, താൻ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ച കൃഷ്ണനോട് അയച്ചു; അവൻ വേഗത്തിൽ ദ്വാരകയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സമേത്യ കൃഷ്ണം രാമം ച താഭ്യാം വിധിവദര്ചിതഃ । ഏകാംതേ സര്വമാചഷ്ട രുക്മിണീഭാഷിതം തയോഃ
കൃഷ്ണനെയും രാമനെയും കണ്ടു, അവർ അവനെ യഥാവിധി ആദരിച്ച ശേഷം, രുക്മിണി പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൻ ഇരുവരോടും ഒറ്റയ്ക്ക് പറഞ്ഞു.
തച്ഛ്രുത്വാ രാമകൃഷ്ണൌ തു തേന വിപ്രേണ ധീമതാ । സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രസംപൂര്ണം രഥമാകാശഗം പ്രഭുഃ
അവൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, രാമനും കൃഷ്ണനും, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും നിറച്ച രഥം ഒരുക്കി.
ആരുഹ്യ സൂതമുഖ്യേന ദാരുകേണ മഹാത്മനാ । വിദര്ഭനഗരീം തൂര്ണം ജഗ്മതുഃ പുരുഷോത്തമൌ
പ്രശസ്തനായ രഥസാരഥിയായ ദാരുകനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി, ഇരുവരും വേഗത്തിൽ വിദർഭനഗരിയിലേക്ക് പോയി.
രാജാനഃ സര്വരാഷ്ട്രേഭ്യോ വിവാഹം ദ്രഷ്ടുമാഗതാഃ । ജരാസംധമുഖാഃ സര്വേ ശിശുപാലസ്യ ധീമതഃ
എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള രാജാക്കന്മാർ, ജരാസന്ധൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ ശിശുപാലന്റെ വിവാഹം കാണാൻ എത്തിയിരുന്നു.
തസ്മിന്നുദ്വാഹസമയേ രുക്മിണീ രുക്മഭൂഷണാ । ദുര്ഗാം നിഃസൃതാര്ചയിതും സഖീഭിര്നഗരാദ്ബഹിഃ
വിവാഹസമയത്ത്, പൊന്നാലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച രുക്മിണി, സഖികളോടൊപ്പം നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് ദുർഗ്ഗയെ പൂജിക്കാൻ പോയി.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു സംപ്രാപ്തോ ദേവകീസുതഃ । രഥസ്ഥാം താം ച ജഗ്രാഹ ബലവാന്മധുസൂദനഃ
അതേ സമയം തന്നെ, ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണൻ അവിടെ എത്തി; ശക്തനായ മധുസൂദനൻ രഥത്തിൽ നിന്നിരുന്ന അവളെ പിടിച്ചു.
സഹസാ രഥമാരോപ്യ യയൌ തൂര്ണം സ്വമാലയമ് । തതഃ ക്രോധസമാവിഷ്ടാ ജരാസംധമുഖാ നൃപാഃ
അവളെ പെട്ടെന്ന് രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, കൃഷ്ണൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി; അതിനുശേഷം, ജരാസന്ധൻ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ കോപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
രുക്മിണാ രാജപുത്രേണ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതാഃ । അനുയാതാ ഹരിം ക്രുദ്ധാശ്ചതുരംഗബലാന്വിതാഃ
രാജകുമാരനായ രുക്മി മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, അവർ നാലുവിധ സൈന്യങ്ങളുമായി ക്രുദ്ധരായി ഹരിയെ പിന്തുടർന്ന് യുദ്ധത്തിനായി എത്തി.
ബലഭദ്രോ മഹാബാഹുരവരുഹ്യ രഥോത്തമാത് । ലാംഗലം മുശലം ഗൃഹ്യ നിജഘാന ക്ഷണാദരീന്
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള ബലഭദ്രൻ, ഉത്തമരഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, തന്റെ നിലാവും ഗദയും എടുത്ത്, ശത്രുക്കളെ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ടു തകർത്തു.
രഥാനശ്വാന്മഹാനാഗാംസ്തഥാ പാദചരാനപി । ലാംഗലമുശലാമ്യാം വൈ നിജഘാന ബലാദ്രണേ
ബലഭദ്രൻ തന്റെ നിലാവും ഗദയും ഉപയോഗിച്ച്, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, വലിയ ആനകൾ, പദാതികൾ എന്നിവയെ യുദ്ധത്തിൽ ശക്തിയായി തകർത്തു.
തസ്യ ലാംഗലപാതേന ചൂര്ണിതാ രഥപംക്തയഃ । നാഗാശ്ച പതിതാ ഭൂമൌ വജ്രേണേവ മഹീധരാഃ
അവന്റെ നിലാവിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ, രഥങ്ങളുടെ നിരകൾ ചിതറപ്പെട്ടു; ആനകൾ ഇടിമിന്നലാൽ പർവ്വതങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ നിലത്ത് വീണു.
നിര്ഭിന്നമസ്തകാഃ സര്വേ വമംതോ രുധിരം ബഹു । ക്ഷണേനൈവ ഹതം സൈന്യം ബലരാമേണ വൈ തദാ
എല്ലാവരും തലകുത്തി പിളർന്ന രക്തം ഒഴുകി; ഒരു നിമിഷം കൊണ്ടു ബലരാമൻ ആ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു.
സാശ്വം സനാഗം സരഥം സപദാതിം മഹാരണേ । സമംതാത്സമരേ തത്ര സുസ്രുവുഃ ശോണിതാപഗാഃ
കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും പദാതികളും ഉൾപ്പെടെ മഹായുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാടും രക്തം ഒഴുകി.
പ്രഭഗ്നാഃ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ദുദ്രുവുര്ഭയപീഡിതാഃ । കൃഷ്ണേന കദനം ചക്രേ രുക്മീ ക്രോധവശാദ്ബലീ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഭയത്തിൽ ചിതറിപ്പോയി ഓടി; എന്നാൽ രുക്മി, കോപത്തിലും ശക്തിയിലും, കൃഷ്ണനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു.
ധനുരുദ്യമ്യ ബാണൌഘൈസ്താഡയാമാസ ശാര്ങ്ഗിണമ് । തതഃ പ്രഹസ്യ ഗോവിംദഃ ശാര്ങ്ഗമാദായ ലീലയാ
വില്ല് ഉയർത്തി, രുക്മി അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ ശാർംഗം കൈവശമുള്ള കൃഷ്ണനെ ആക്രമിച്ചു; അതിനുശേഷം, ഗോവിന്ദൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ലാളിത്യത്തോടെ ശാർംഗം എടുത്തു.
ജഘാനൈകേനബാണേന രഥാശ്വാംസ്തസ്യ സാരഥിമ് । രഥംധ്വജം പതാകാം ച ചിച്ഛേദ ധരണീധരഃ
ഒരു അമ്പിനാൽ ഭൂമിയുടെ അധിപൻ അവന്റെ രഥത്തിലെ കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി, രഥവും പതാകയും കൊടിയും തുണ്ടുതുണ്ടാക്കി.
വിരഥഃ ഖങ്ഗമാദായ ധരണ്യാം സ ഉപസ്ഥിതഃ । കൃഷ്ണസ്തു ഖങ്ഗം ചിച്ഛേദ ബാണേനൈകേന വീര്യവാന്
രഥം ഇല്ലാതായവൻ നിലത്ത് കത്തിയെടുത്തു നില്ക്കുമ്പോൾ, വീരനായ കൃഷ്ണൻ ഒരു അമ്പിനാൽ ആ കത്തിയും തൂണ്ടി തകർത്തു.