തദാഹം ചരണൌ നത്വാ ദാസ്യാമി സുതസംയുതഃ । സര്വം രാജ്യം കുടുംബം ച ധനം ധാന്യം ബലം ബഹു
അപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ കാലിൽ വീണു, എന്റെ പുത്രന്മാരോടും, മുഴുവൻ രാജ്യവും, കുടുംബവും, ധനവും, ധാന്യവും, വലിയ സൈന്യവും എല്ലാം സഹിതം തിരിച്ചു നൽകാം.
ക്ഷത്ത്രിയാണാമയം ധര്മഃ സ്വാമിനാപി വിരുദ്ധ്യതേ। ധര്മേണ യുദ്ധം തത്രാപി രാമദര്ശനമിച്ഛതാ
ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ കർത്തവ്യം ഇതാണ്—even സ്വന്തം യജമാനനോടും എതിർത്ത് ധർമ്മം പാലിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് രാമനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു.
ശത്രുഘ്നാദീന്പ്രവീരാംസ്താനധുനാഹം ക്ഷണാദപി । ജിത്വാ ബധ്നാമി മദ്ഗേഹേ നോചേദ്രാമഃ സമാവ്രജേത്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശത്രുഘ്നനും മറ്റും, ആ വീരന്മാരെ, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ജയിച്ച്, എന്റെ വീട്ടിൽ ബന്ധിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ തന്നെ വരണം.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാംഗദോ ധീമാഞ്ജഹാസ നൃപതിം തദാ । ഉവാച ച മഹദ്വാക്യം മഹാധൈര്യസമന്വിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട അങ്ങദൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ, രാജാവിനെ നോക്കി ചിരിച്ചു, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ മഹത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അംഗദ ഉവാച। ബുദ്ധിഹീനഃ പ്രവദസി വൃദ്ധത്വാത്സാഗതാ തവ । യത്ത്വം ശത്രുഘ്നനൃപതിം ധിക്കരോഷി ധിയാ ബലീ
അങ്ങദൻ പറഞ്ഞു: നീ ബുദ്ധിയില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്നു; വയസ്സിന്റെ ബാധയാണിത്. നീ ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ശത്രുഘ്ന രാജാവിനെ അപമാനിക്കുന്നു.
യോ മാംധാതൃരിപും ദൈത്യം ലവണം ലീലയാവധീത് । യേനാനേകേ ജിതാഃ സംഖ്യേ വൈരിണഃ പ്രബലോദ്ധതാഃ
മാന്ധാതൃയുടെ ശത്രുവായ ദാനവൻ ലവണനെ കളിയായി കൊല്ലുകയും, അനേകം ശക്തിയുള്ള അഹങ്കാരികളായ ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുകയും ചെയ്തവനാണ് അവൻ.
വിദ്യുന്മാലീ ഹതോ യേന രാക്ഷസഃ കാമഗേ സ്ഥിതഃ । ത്വം തം ബധ്നാസി വീരേംദ്രം മതിഹീനഃ പ്രഭാസി മേ
ആ ആസക്തനായി നിന്നിരുന്ന ദാനവനായ വിദ്യുന്മാലിയെ നീ തന്നെയാണ് സംഹരിച്ചത്. പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ ബുദ്ധിഹീനനായി നീ ആ വീരാധിപതിയെ ബന്ധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
ഭ്രാതൃജോ യസ്യ സുബലീ പുഷ്കലഃ പരമാസ്ത്രവിത് । യേന രുദ്രഗണഃ സംഖ്യേ വീരഭദ്രഃ സുതോഷിതഃ
അവന്റെ സഹോദരൻ ശക്തനായ പുഷ്കലൻ, മഹാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ രുദ്രഗണങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവൻ, വീരഭദ്രനെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവൻ ആണ്.
വര്ണയാമി കിമേതസ്യ പരാക്രാംതിം ബലോര്ജിതാമ് । യേന നാസ്തി സമഃ പൃഥ്വ്യാം ബലേന യശസാ ശ്രിയാ
അവന്റെ വീര്യവും ജയിച്ച ശക്തിയും ഞാൻ വിവരിക്കേണ്ടതെന്ത്? ഭൂമിയിൽ ശക്തിയിലും യശസ്സിലും ഐശ്വര്യത്തിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ലല്ലോ.
ഹനൂമാന്യസ്യ നികടേ രഘുനാഥപദാബ്ജധീഃ । യസ്യാനേകാനി കര്മാണി ഭവിഷ്യംതി ശ്രുതാനി തേ
രഘുനാഥന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ മനസ്സു നിശ്ചലമായ ഹനുമാൻ അവന്റെ അടുത്ത് ഉണ്ട്; അവന്റെ അനേകം കൃത്യങ്ങൾ നീ ഭാവിയിൽ കേൾക്കും.
സത്രികൂടാ രാക്ഷസപൂര്ദഗ്ധാ യേന ക്ഷണാദ്ബലാത് । അക്ഷോ യേന ഹതഃ പുത്രോ രാക്ഷസേംദ്രസ്യ ദുര്മതേഃ
അവന്റെ ശക്തിയാൽ മൂന്ന് കുന്തങ്ങളുള്ള ദാനവനഗരം ഒരു നിമിഷത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ദാനവരാജാവിന്റെ മകൻ അക്ഷനെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
ദ്രോണോനാമ ഗിരിര്യേന പുച്ഛാഗ്രേണ സദൈവതഃ । ആനീതോ ജീവനാര്ഥം തു സൈനികാനാം മുഹുര്മുഹുഃ
ദ്രോണമെന്ന പർവ്വതം അവൻ എപ്പോഴും തന്റെ വാലിന്റെ അറ്റത്തിൽ കൊണ്ടുവന്ന്, സൈനികരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും എത്തിച്ചവനാണ്.
ജാനാതി രാമശ്ചാരിത്രം നാന്യോ ജാനാതി മൂഢധീഃ । യം കപീംദ്രം മനാക്സ്വാന്താന്ന വിസ്മരതി സേവകമ്
രാമൻ മാത്രമാണ് അവന്റെ സ്വഭാവം അറിയുന്നത്; മറ്റാരും, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവർ, അതറിയുന്നില്ല. ആ കപീന്ദ്രൻ തന്റെ ഭൃത്യനെ മനസ്സിലും ഒരിക്കലും മറക്കാറില്ല.
സുഗ്രീവാദ്യാഃ കപീംദ്രാ യേ പൃഥ്വീം സര്വാം ഗ്രസംതി യേ । തേ ശത്രുഘ്നം നൃപം സര്വേ സേവംതേ പ്രേക്ഷണോത്സുകാഃ
സുഗ്രീവനും തുടങ്ങിയ കപീന്ദ്രന്മാർ, ഭൂമിയെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ കഴിയുന്നവരും, രാജാവായ ശത്രുഘ്നനെ കാണാൻ ആസക്തരായി സേവനം ചെയ്യുന്നു.
കുശധ്വജോ നീലരത്നോ രിപുതാപോ മഹാസ്ത്രവിത് । പ്രതാപാഗ്ര്യഃ സുബാഹുശ്ച വിമലഃ സുമദസ്തഥാ
കുശധ്വജൻ, നീലരത്നൻ, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം പകരുന്നവൻ, മഹാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, പരാക്രമത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സുബാഹു, വിമലൻ, സുമദൻ ഇവരും—
രാജാ വീരമണിഃ സത്യയുതോ രാമസ്യ സേവകഃ । ഏതേഽന്യേപി നൃപാ ഭൂമേഃ പതയഃ പര്യുപാസതേ
സത്യസന്ധനായ രാജാവ് വീരമണിയും, രാമന്റെ ഭൃത്യനും, ഇവരും മറ്റു ഭൂപതികളും അവനെ സേവിക്കാനാണ് എത്തുന്നത്.
തത്ര ത്വം വീര ജലധൌ മശകഃ കോ ഭവാനിതി । തജ്ജ്ഞാത്വാ ഗച്ഛ ശത്രുഘ്നം കൃപാലും പുത്രകൈര്യുതഃ
അവിടെ, മഹാവീരാ, നീ സമുദ്രത്തിൽ ഒരു കൊതുകുപോലെയാണ്. ഇത് മനസ്സിലാക്കി, പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃപാനിധിയായ ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്തേക്ക് പോവുക.
വാഹം സമര്പ്യ ഗംതാസി രാമം രാജീവലോചനമ് । ദൃഷ്ട്വാ കൃതാര്ഥീ കുരുഷേ സ്വാംഗാനി ജനുഷാ സഹ
നിന്റെ വാഹനം സമർപ്പിച്ച ശേഷം നീ കമലനയനായ രാമനെ കാണാൻ പോകും; അവനെ കണ്ടു ലക്ഷ്യം നേടിയ ശേഷം, ജീവിതം പൂർണ്ണമാക്കും.
ശേഷ ഉവാച। രാജാ പ്രോവാച തം ദൂതം പ്രബ്രുവംതമനേകധാ । ഏതാന്ദര്ശയസി ക്ഷിപ്രം സര്വേ ന മമഗോചരാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ് ആ ദൂതനോട് പലവിധത്തിൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ പുരുഷന്മാരെ എനിക്ക് ഉടൻ കാണിക്കൂ; ഇവരാരും എന്റെ കാഴ്ചയിൽ ഇല്ല.'
യാദൃശം മദ്ബലം ദൂത താദൃശം ന ഹനൂമതഃ । യോ രാമം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പ്രാഗാദ്യാഗസ്യ പാലനേ
'ദൂതാ, എന്റെ ശക്തി ഹനുമാന്റെതിനെപ്പോലെയല്ല; രാമനെ പിൻഭാഗത്ത് ഇരുത്തി യാഗസംരക്ഷണത്തിന് പുറപ്പെട്ടവനാണ് അവൻ.'
യദ്യഹം മനസാ വാചാ കര്മണാ കുതുകാന്വിതഃ । ഭജാമി രാമം തര്ഹ്യാശു ദര്ശയിഷ്യതി സ്വാം തനുമ്
'ഞാൻ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും ആഗ്രഹപൂർവം രാമനെ ഭജിച്ചാൽ, ഉടൻ അവൻ തന്റെ രൂപം കാണിക്കും.'
അന്യഥാ ഹനുമന്മുഖ്യാ വീരാ ബധ്നംതു മാം ബലാത് । ഗൃഹ്ണംതു വാഹം തരസാ രാമഭക്തിസമന്വിതാഃ
'അല്ലെങ്കിൽ, ഹനുമാനെയും മറ്റു വീരന്മാരെയും കൊണ്ട് എന്നെ ബലം പ്രയോഗിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ രാമഭക്തിയോടെ വേഗത്തിൽ പിടിച്ചുകൊള്ളട്ടെ.'
ഗച്ഛ ത്വം നൃപ ശത്രുഘ്നം കഥയസ്വ മമോദിതമ് । സജ്ജീഭവംതു സുഭടാ ഏഷ യാമി രണേ ബലീ
'നീ രാജാവേ, ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്ത് പോയി ഞാൻ പറഞ്ഞത് അവനോട് പറയൂ. വീരന്മാർ സജ്ജരാകട്ടെ; ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പോകുന്നു.'
സ വിചാര്യ യഥായുക്തം കരിഷ്യതി രണാംഗണേ । മോചയംതു മഹാവാഹം ന വാമാ മാ ദദംതു തേ
'അവൻ യുക്തിയായി ആലോചിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രവർത്തിക്കും. മഹാവാഹനത്തെ വിടുതൽ ചെയ്യൂ; ഇടതുവശത്ത് അതിനെ നൽകരുത്.'
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാസ്മി തം കൃത്വാ യയൌ വീരോ യതോ നൃപഃ । ഗത്വാ നിവേദയാമാസ യഥോക്തം സുരഥേന വൈ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട ശേഷം, പറഞ്ഞതുപോലെ ചെയ്തുവെച്ച്, ആ വീരൻ രാജാവുള്ളിടത്തേക്ക് പോയി. അവിടെത്തിച്ചെത്തി, സുരഥൻ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। തച്ഛ്രുത്വാ ഭാഷിതം തസ്യ സുരഥസ്യാംഗദാനനാത് । സജ്ജീഭൂതാ രണേ സര്വേ രഥസ്ഥാ രണകോവിദാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അങ്കദന്റെ മുഖാന്തിരം സുരഥന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രഥങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് യുദ്ധവിദഗ്ധരായ എല്ലാ വീരന്മാരും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി.
പടഹാനാം നിനാദോഽഭൂദ്ഭേരീനാദസ്തഥൈവ ച । വീരാണാം ഗര്ജനാനാദാഃ പ്രാദുര്ഭൂതാ രണാംഗണേ
പടയാളങ്ങളുടെ മൃദംഗങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, കാഹളങ്ങളുടെ മുഴക്കവും ഉയർന്നു. വീരന്മാരുടെ ഗർജ്ജനവും വിളികളും യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുഴങ്ങിപ്പൊങ്ങി.
രഥചീത്കാരശബ്ദേന ഗജാനാം ബൃംഹിതേന ച । വ്യാപ്തം തത്സകലം വിശ്വം ദിവം യാതോ മഹാരവഃ
രഥചക്രങ്ങളുടെ കറക്കം, ആനകളുടെ കൂക്കാരം എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴുവൻ ലോകത്തും പടർന്നു, ആ മഹാശബ്ദം ആകാശത്തേക്കും എത്തി.
രണോത്സാഹേന സംയുക്താ വീരാ രണവിശാരദാഃ । കുര്വംതി വിവിധാന്നാദാന്കാതരസ്യ ഭയംകരാന്
യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരന്മാർ ഭയക്കുന്നവർക്കു ഭയമുണർത്തുന്ന പലവിധ ഭയങ്കര ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.
ഏവം കോലാഹലേ വൃത്തേ സുരഥോ നാമ ഭൂമിപഃ । സ്വസുതൈഃ സൈനികൈശ്ചാഥ വൃതഃ പ്രായാദ്രണാംഗണേ
അങ്ങനെയുള്ള കലഹത്തിനിടയിൽ, സുരഥ എന്ന രാജാവ് തന്റെ മക്കളെയും സൈന്യത്തെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.