സുരഥ ഉവാച। പ്ലവഗാധിപ കസ്മാത്ത്വമാഗതോഽത്ര കഥം ഭവാന് । ബ്രൂഹി മേ കാരണം സര്വം യഥാ ജ്ഞാത്വാ കരോമി തത്
സുരഥൻ പറഞ്ഞു: കുരങ്ങുകളുടെ നാഥാ, എന്തിനാണ് നീ ഇവിടെ വന്നത്? എല്ലാം എന്നോട് തുറന്നു പറയൂ, ഞാൻ അറിഞ്ഞ ശേഷം അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കും.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി സംഭാഷമാണം തം പ്രത്യുവാച കപീശ്വരഃ । വിസ്മയംശ്ചേതസി ഭൃശം രാമസേവാകരം നൃപമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചിരിക്കെ, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവ് അതിന് മറുപടി പറഞ്ഞു. രാമഭക്തനായ രാജാവിനെ കണ്ടു അവന്റെ മനസിൽ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞു.
ജാനീഹി മാം നൃപശ്രേഷ്ഠ വാലിപുത്രം ഹരീശ്വരമ് । ശത്രുഘ്നേന ച ദൂതത്വേ പ്രേഷിതോ ഭവതോംഽതികമ്
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ വാലിയുടെ മകനും കുരങ്ങുകളുടെ നാഥനുമായ അങ്ങദനാണ്. ശത്രുഘ്നൻ എന്നെ ദൂതനായി നിങ്ങളോടു അയച്ചതാണ്.
സേവകൈഃ കൈശ്ചിദാഗത്യ ധൃതോഽശ്വോ മമ സാംപ്രതമ് । അജ്ഞാനതോ മഹാന്യായ്യം കുര്വദ്ഭിഃ സഹസാ നൃപ
നിന്റെ ചില സേവകർ ഇപ്പോൾ വന്നു എന്റെ കുതിര പിടിച്ചു. അവർ അറിയാതെ, അന്യായമായി, അത്യാഹിതമായി അങ്ങനെ ചെയ്തു, രാജാവേ.
തമശ്വം സഹ രാജ്യേന സഹപുത്രൈര്മുദാന്വിതഃ । ശത്രുഘ്നം യാഹി ചരണേ പതിത്വാശു പ്രദേഹി ച
അക്കുതിരയും, രാജ്യവും, പുത്രന്മാരും, സന്തോഷത്തോടെ എടുത്തു, ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവന്റെ കാലിൽ വീണു, ഉടൻ തന്നെ തിരിച്ചു നൽകണം.
നോചേച്ഛത്രുഘ്നനിര്മുക്തനാരാചൈഃ ക്ഷതവിഗ്രഹഃ । പൃഥ്വീതലമലം കുര്വഞ്ഛയിഷ്യസി വിശീര്ഷകഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുഘ്നന്റെ കഠിനമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടി, നിന്റെ ശരീരം പരിക്കേറ്റ്, തല പൊട്ടി, ഭൂമിയിൽ വീഴും.
യേന ലംകാപതിര്നാശം പ്രാപിതോ ലീലയാ ക്ഷണാത് । തസ്യാശ്വം യാഗയോഗ്യം തു ഹൃത്വാ കുത്ര ഗമിഷ്യസി
ലങ്കയുടെ രാജാവിനെ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് കളിയായി നശിപ്പിച്ചവനാണ് അവൻ. അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ യാഗത്തിനുള്ള കുതിര എടുത്തു, നീ എവിടേക്ക് പോകും?
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യാദിഭാഷമാണം തം പ്രത്യുവാച മഹീശ്വരഃ । സര്വം തഥ്യം ബ്രവീഷി ത്വം നാനൃതം തവ ഭാഷിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതറിഞ്ഞ്, ഭൂമിയുടെ രാജാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു: നീ പറയുന്നതെല്ലാം സത്യമാണ്; നിന്റെ വാക്കുകളിൽ കള്ളം ഒന്നുമില്ല.
പരം ശൃണുഷ്വ മദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നപദസേവക । മയാ ധൃതോ മഹാനശ്വോ രാമചംദ്രസ്യ ധീമതഃ
പക്ഷേ, ശത്രുഘ്നന്റെ പാദസേവകനേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ: ധീരനായ രാമചന്ദ്രന്റെ വലിയ കുതിര ഞാൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ന മോക്ഷ്യേ സര്വഥാ വാഹം ശത്രുഘ്നാദിഭയാദഹമ് । ചേദ്രാമഃ സ്വയമാഗത്യ ദര്ശനം ദാസ്യതേ മമ
ശത്രുഘ്നനും മറ്റുള്ളവരും ഭയന്ന് ഞാൻ ആ കുതിരയെ വിട്ടുകൊടുക്കില്ല; രാമൻ തന്നെ വന്ന് എന്നെ കാണാൻ സമ്മതിച്ചാൽ മാത്രം,
തദാഹം ചരണൌ നത്വാ ദാസ്യാമി സുതസംയുതഃ । സര്വം രാജ്യം കുടുംബം ച ധനം ധാന്യം ബലം ബഹു
അപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ കാലിൽ വീണു, എന്റെ പുത്രന്മാരോടും, മുഴുവൻ രാജ്യവും, കുടുംബവും, ധനവും, ധാന്യവും, വലിയ സൈന്യവും എല്ലാം സഹിതം തിരിച്ചു നൽകാം.
ക്ഷത്ത്രിയാണാമയം ധര്മഃ സ്വാമിനാപി വിരുദ്ധ്യതേ। ധര്മേണ യുദ്ധം തത്രാപി രാമദര്ശനമിച്ഛതാ
ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ കർത്തവ്യം ഇതാണ്—even സ്വന്തം യജമാനനോടും എതിർത്ത് ധർമ്മം പാലിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് രാമനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു.
ശത്രുഘ്നാദീന്പ്രവീരാംസ്താനധുനാഹം ക്ഷണാദപി । ജിത്വാ ബധ്നാമി മദ്ഗേഹേ നോചേദ്രാമഃ സമാവ്രജേത്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശത്രുഘ്നനും മറ്റും, ആ വീരന്മാരെ, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ജയിച്ച്, എന്റെ വീട്ടിൽ ബന്ധിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ തന്നെ വരണം.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാംഗദോ ധീമാഞ്ജഹാസ നൃപതിം തദാ । ഉവാച ച മഹദ്വാക്യം മഹാധൈര്യസമന്വിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട അങ്ങദൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ, രാജാവിനെ നോക്കി ചിരിച്ചു, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ മഹത്തായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അംഗദ ഉവാച। ബുദ്ധിഹീനഃ പ്രവദസി വൃദ്ധത്വാത്സാഗതാ തവ । യത്ത്വം ശത്രുഘ്നനൃപതിം ധിക്കരോഷി ധിയാ ബലീ
അങ്ങദൻ പറഞ്ഞു: നീ ബുദ്ധിയില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്നു; വയസ്സിന്റെ ബാധയാണിത്. നീ ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ശത്രുഘ്ന രാജാവിനെ അപമാനിക്കുന്നു.
യോ മാംധാതൃരിപും ദൈത്യം ലവണം ലീലയാവധീത് । യേനാനേകേ ജിതാഃ സംഖ്യേ വൈരിണഃ പ്രബലോദ്ധതാഃ
മാന്ധാതൃയുടെ ശത്രുവായ ദാനവൻ ലവണനെ കളിയായി കൊല്ലുകയും, അനേകം ശക്തിയുള്ള അഹങ്കാരികളായ ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുകയും ചെയ്തവനാണ് അവൻ.
വിദ്യുന്മാലീ ഹതോ യേന രാക്ഷസഃ കാമഗേ സ്ഥിതഃ । ത്വം തം ബധ്നാസി വീരേംദ്രം മതിഹീനഃ പ്രഭാസി മേ
ആ ആസക്തനായി നിന്നിരുന്ന ദാനവനായ വിദ്യുന്മാലിയെ നീ തന്നെയാണ് സംഹരിച്ചത്. പക്ഷേ, ഇപ്പോൾ ബുദ്ധിഹീനനായി നീ ആ വീരാധിപതിയെ ബന്ധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
ഭ്രാതൃജോ യസ്യ സുബലീ പുഷ്കലഃ പരമാസ്ത്രവിത് । യേന രുദ്രഗണഃ സംഖ്യേ വീരഭദ്രഃ സുതോഷിതഃ
അവന്റെ സഹോദരൻ ശക്തനായ പുഷ്കലൻ, മഹാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ രുദ്രഗണങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവൻ, വീരഭദ്രനെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയവൻ ആണ്.
വര്ണയാമി കിമേതസ്യ പരാക്രാംതിം ബലോര്ജിതാമ് । യേന നാസ്തി സമഃ പൃഥ്വ്യാം ബലേന യശസാ ശ്രിയാ
അവന്റെ വീര്യവും ജയിച്ച ശക്തിയും ഞാൻ വിവരിക്കേണ്ടതെന്ത്? ഭൂമിയിൽ ശക്തിയിലും യശസ്സിലും ഐശ്വര്യത്തിലും അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ലല്ലോ.
ഹനൂമാന്യസ്യ നികടേ രഘുനാഥപദാബ്ജധീഃ । യസ്യാനേകാനി കര്മാണി ഭവിഷ്യംതി ശ്രുതാനി തേ
രഘുനാഥന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ മനസ്സു നിശ്ചലമായ ഹനുമാൻ അവന്റെ അടുത്ത് ഉണ്ട്; അവന്റെ അനേകം കൃത്യങ്ങൾ നീ ഭാവിയിൽ കേൾക്കും.
സത്രികൂടാ രാക്ഷസപൂര്ദഗ്ധാ യേന ക്ഷണാദ്ബലാത് । അക്ഷോ യേന ഹതഃ പുത്രോ രാക്ഷസേംദ്രസ്യ ദുര്മതേഃ
അവന്റെ ശക്തിയാൽ മൂന്ന് കുന്തങ്ങളുള്ള ദാനവനഗരം ഒരു നിമിഷത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ദാനവരാജാവിന്റെ മകൻ അക്ഷനെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
ദ്രോണോനാമ ഗിരിര്യേന പുച്ഛാഗ്രേണ സദൈവതഃ । ആനീതോ ജീവനാര്ഥം തു സൈനികാനാം മുഹുര്മുഹുഃ
ദ്രോണമെന്ന പർവ്വതം അവൻ എപ്പോഴും തന്റെ വാലിന്റെ അറ്റത്തിൽ കൊണ്ടുവന്ന്, സൈനികരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും എത്തിച്ചവനാണ്.
ജാനാതി രാമശ്ചാരിത്രം നാന്യോ ജാനാതി മൂഢധീഃ । യം കപീംദ്രം മനാക്സ്വാന്താന്ന വിസ്മരതി സേവകമ്
രാമൻ മാത്രമാണ് അവന്റെ സ്വഭാവം അറിയുന്നത്; മറ്റാരും, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവർ, അതറിയുന്നില്ല. ആ കപീന്ദ്രൻ തന്റെ ഭൃത്യനെ മനസ്സിലും ഒരിക്കലും മറക്കാറില്ല.
സുഗ്രീവാദ്യാഃ കപീംദ്രാ യേ പൃഥ്വീം സര്വാം ഗ്രസംതി യേ । തേ ശത്രുഘ്നം നൃപം സര്വേ സേവംതേ പ്രേക്ഷണോത്സുകാഃ
സുഗ്രീവനും തുടങ്ങിയ കപീന്ദ്രന്മാർ, ഭൂമിയെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ കഴിയുന്നവരും, രാജാവായ ശത്രുഘ്നനെ കാണാൻ ആസക്തരായി സേവനം ചെയ്യുന്നു.
കുശധ്വജോ നീലരത്നോ രിപുതാപോ മഹാസ്ത്രവിത് । പ്രതാപാഗ്ര്യഃ സുബാഹുശ്ച വിമലഃ സുമദസ്തഥാ
കുശധ്വജൻ, നീലരത്നൻ, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം പകരുന്നവൻ, മഹാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, പരാക്രമത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സുബാഹു, വിമലൻ, സുമദൻ ഇവരും—
രാജാ വീരമണിഃ സത്യയുതോ രാമസ്യ സേവകഃ । ഏതേഽന്യേപി നൃപാ ഭൂമേഃ പതയഃ പര്യുപാസതേ
സത്യസന്ധനായ രാജാവ് വീരമണിയും, രാമന്റെ ഭൃത്യനും, ഇവരും മറ്റു ഭൂപതികളും അവനെ സേവിക്കാനാണ് എത്തുന്നത്.
തത്ര ത്വം വീര ജലധൌ മശകഃ കോ ഭവാനിതി । തജ്ജ്ഞാത്വാ ഗച്ഛ ശത്രുഘ്നം കൃപാലും പുത്രകൈര്യുതഃ
അവിടെ, മഹാവീരാ, നീ സമുദ്രത്തിൽ ഒരു കൊതുകുപോലെയാണ്. ഇത് മനസ്സിലാക്കി, പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃപാനിധിയായ ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്തേക്ക് പോവുക.
വാഹം സമര്പ്യ ഗംതാസി രാമം രാജീവലോചനമ് । ദൃഷ്ട്വാ കൃതാര്ഥീ കുരുഷേ സ്വാംഗാനി ജനുഷാ സഹ
നിന്റെ വാഹനം സമർപ്പിച്ച ശേഷം നീ കമലനയനായ രാമനെ കാണാൻ പോകും; അവനെ കണ്ടു ലക്ഷ്യം നേടിയ ശേഷം, ജീവിതം പൂർണ്ണമാക്കും.
ശേഷ ഉവാച। രാജാ പ്രോവാച തം ദൂതം പ്രബ്രുവംതമനേകധാ । ഏതാന്ദര്ശയസി ക്ഷിപ്രം സര്വേ ന മമഗോചരാഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ് ആ ദൂതനോട് പലവിധത്തിൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ പറഞ്ഞു: 'നീ ഈ പുരുഷന്മാരെ എനിക്ക് ഉടൻ കാണിക്കൂ; ഇവരാരും എന്റെ കാഴ്ചയിൽ ഇല്ല.'
യാദൃശം മദ്ബലം ദൂത താദൃശം ന ഹനൂമതഃ । യോ രാമം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ പ്രാഗാദ്യാഗസ്യ പാലനേ
'ദൂതാ, എന്റെ ശക്തി ഹനുമാന്റെതിനെപ്പോലെയല്ല; രാമനെ പിൻഭാഗത്ത് ഇരുത്തി യാഗസംരക്ഷണത്തിന് പുറപ്പെട്ടവനാണ് അവൻ.'