വയം ച ധിക്കൃതാഃ സര്വേ ബലിഭീ രാജസേവകൈഃ । അത്ര പ്രമാണം ഭഗവാനിതി കര്തവ്യ താം പ്രതി
നാം എല്ലാവരും ശക്തരായ രാജാവിന്റെ സേവകരാൽ അപമാനിതരായി. ഈ കാര്യത്തിൽ ഭഗവാനെ സാക്ഷിയായി കരുതണം.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തേഷാം ശത്രുഘ്നഃ കുപിതോ ഭൃശമ് । ദശന്രോഷാത്സ്വദശനാഞ്ജിഹ്വയാ ലേലിഹന്മുഹുഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ശത്രുഘ്നന് അത്യന്തം കോപം വന്നു; ദേഷ്യത്തിൽ തന്റെ പല്ലുകൾ നാവുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും തൊട്ടു.
ഉവാച വീരോ മദ്വാഹം ഹൃത്വാ കുത്ര ഗമിഷ്യസി । ഇദാനീം പാതയേ ബാണൈഃ പുരംജനസമന്വിതമ്
ആ വീരൻ പറഞ്ഞു: 'എൻ കുതിരയെ കൊണ്ടുപോയ ശേഷം നീ എവിടേക്ക് പോകും? ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ നഗരം അതിലെ ജനങ്ങളോടുകൂടി അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർക്കും.'
ഇത്യുക്ത്വാ സുമതിം പ്രാഹ കസ്യേദം പുടഭേദനമ് । കോ വര്തതേഽസ്യാധിപതിര്യോ മേ വാഹമജീഹരത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവൻ സുമതിയെ ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ ഈ അടച്ചിടൽ ആരുടേതാണ്? ഇവിടെ ആരാണ് അധിപൻ, എന്റെ കുതിരയെ ആരാണ് കൊണ്ടുപോയത്?'
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ഭൂപതേഃ കോപസംയുതമ് । ജഗാദ മംത്രീ സുഗിരാ സ്ഫുടാക്ഷരസമന്വിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ കോപം നിറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മന്ത്രിമാർ വ്യക്തമായ വാക്കുകളിൽ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിദ്ധീദം കുംഡലം നാമ നഗരം സുമനോഹരമ് । അസ്മിന്വസതി ധര്മാത്മാ സുരഥഃ ക്ഷത്ത്രിയോ ബലീ
ഇത് കുണ്ടലം എന്ന മനോഹരമായ നഗരം ആണെന്ന് അറിയണം. ഇവിടെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ശക്തനായ ക്ഷത്രിയൻ സുരഥൻ താമസിക്കുന്നു.
നിത്യം ധര്മപരോ രാമചരണദ്വംദ്വസേവകഃ । മനസാ കര്മണാ വാചാ ഹനൂമാനിവ സേവകഃ
അവൻ എല്ലായ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും രാമന്റെ പാദസേവകനുമാണ്; മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും ഹനുമാനെപ്പോലെ ഭക്തനാണ്.
ചരിതാന്യസ്യ ശതശോ വര്തംതേ ധര്മകാരിണഃ । മഹാബലപരീവാരഃ സുരഥഃ സര്വശോഭനഃ
അവന്റെ ധർമ്മപ്രവൃത്തികൾ നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ട്; മഹാശക്തിയുള്ള കൂട്ടരോടുകൂടി സുരഥൻ മുഴുവനായി ഭംഗിയുള്ളവനാണ്.
മഹദ്യുദ്ധം ഭവേദത്ര ഹൃതശ്ചേദ്വാഹസത്തമഃ । അനേകേ പ്രപതിഷ്യംതി വീരാ രണവിശാരദാഃ
എങ്കിൽ ഈ ഉത്തമ കുതിര എടുത്താൽ ഇവിടെ വലിയ യുദ്ധം ഉണ്ടാകും; അനേകം വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ വീഴും.
ഏവമുക്തം സമാശ്രുത്യ ശത്രുഘ്നഃ സചിവം പ്രതി । ഉവാച പുനരപ്യേവം വചനം വദതാം വരഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ മന്ത്രിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു, വാക്കുകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കഥമത്ര പ്രകര്തവ്യം രാമാശ്വോഽനേന ചേദ്ധൃതഃ । നായാതി യോദ്ധും പ്രബലം കടകം വീരസേവിതമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകണം, രാമന്റെ കുതിര അവൻ എടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ? വീരന്മാർക്കൊപ്പം ശക്തമായ സൈന്യത്തോട് യുദ്ധിക്കാൻ അവൻ വരുന്നില്ല.'
സുമതിരുവാച। ദൂതഃ പ്രേഷ്യോ മഹാരാജ രാജാനം പ്രതി വാഗ്മികഃ । യദ്വാക്യേന സമായാതി ബലേന ബലിനാം വരഃ
സുമതി പറഞ്ഞു: 'മഹാരാജാവേ, നല്ല വാക്കുകൾ സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ദൂതനെ രാജാവിനോട് അയയ്ക്കണം; അവന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ടോ ശക്തിയാൽക്കൂടിയോ, ഏറ്റവും ശക്തനായവൻ വരും.'
നോചേദജ്ഞാനതോ വാഹോ ധൃതഃ കേനാപി മാനിനാ । അര്പയിഷ്യതി നഃ സാധുമശ്വം ക്രതുവരം ശുഭമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ആരെങ്കിലും അഭിമാനത്തോടെ അറിയാതെ കുതിര എടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ഈ ഉത്തമമായ യാഗകുതിര ഞങ്ങൾക്കു തിരികെ നൽകും.
ഇതി ശ്രുത്വാതു തദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നോ ബുദ്ധിമാന്ബലീ । അംഗദം പ്രത്യുവാചേദം വചനം വിനയാന്വിതമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ബുദ്ധിയുള്ള ശക്തനായ ശത്രുഘ്നൻ വിനയത്തോടെ അങ്കദനോട് പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। യാഹി ത്വം നികടസ്ഥേ വൈ സുരഥസ്യ മഹാപുരേ । ദൂതത്വേന തതോ ഗത്വാ പ്രബ്രൂഹി നൃപതിം പ്രതി
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: 'നീ അടുത്തുള്ള സുരഥന്റെ മഹാനഗരത്തിലേക്ക് പോവുക; ദൂതനായി അവിടെ ചെന്നു രാജാവിനോട് സംസാരിക്കണം.'
ത്വയാ ധൃതോ രാമവാഹോ ജ്ഞാനതോഽജ്ഞാനതോപി വാ । അര്പയതു ന വാ യാതു പ്രധനം വീരസംയുതമ്
'രാമന്റെ കുതിര നീ അറിയാമോ അറിയാതെയോ എടുത്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവൻ ഞങ്ങൾക്കു തിരികെ നൽകട്ടെ അല്ലെങ്കിൽ വീരന്മാരോടുകൂടി മുന്നോട്ട് വരട്ടെ.'
രാമസ്യ ദൌത്യം ലംകായാം രാവണം പ്രതി യത്കൃതമ് । തഥൈവ കുരു ഭൂയിഷ്ഠ ബലസംയുതബുദ്ധിമന്
'ലങ്കയിൽ രാവണനോട് രാമന്റെ ദൂത്യം നീ ചെയ്തതുപോലെ, ഇപ്പോഴും അതുപോലെ ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഉപയോഗിച്ച് നിർവഹിക്കണം.'
ശേഷ ഉവാച। ഏതച്ഛ്രുത്വാംഗദോ വീര ഓമിതി പ്രോച്യ ഭൂമിപമ് । ജഗാമ സംസദോ മധ്യേ വീരശ്രേണിസമന്വിതേ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇത് കേട്ട അങ്കദൻ രാജാവിനോട് 'ഓം' എന്നു പറഞ്ഞു, വീരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെ സഭയുടെ നടുവിലേക്ക് പോയി.
ദദര്ശ സുരഥം ഭൂപം തുലസീമംജരീധരമ് । രാമഭദ്രം രസനയാ ബ്രുവംതം സേവകാന്നിജാന്
അവിടെ രാജാവ് സുരഥൻ, തുളസിമഞ്ചരി മാല ധരിച്ച്, തന്റെ ഭാഷയിൽ രാമഭദ്രനെ കുറിച്ച് തന്റെ സേവകരോടു സംസാരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
രാജാപി ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവഗം മനോഹരവപുര്ധരമ് । ശത്രുഘ്നദൂതം മത്വാപി വാലിജം പ്രത്യഭാഷത
രാജാവു മനോഹരമായ രൂപമുള്ള ആ കുരങ്ങിനെ കണ്ടു, ശത്രുഘ്നന്റെ ദൂതനാണെന്ന് കരുതിയെങ്കിലും, വാലിയുടെ മകനോടു സംസാരിച്ചു.
സുരഥ ഉവാച। പ്ലവഗാധിപ കസ്മാത്ത്വമാഗതോഽത്ര കഥം ഭവാന് । ബ്രൂഹി മേ കാരണം സര്വം യഥാ ജ്ഞാത്വാ കരോമി തത്
സുരഥൻ പറഞ്ഞു: കുരങ്ങുകളുടെ നാഥാ, എന്തിനാണ് നീ ഇവിടെ വന്നത്? എല്ലാം എന്നോട് തുറന്നു പറയൂ, ഞാൻ അറിഞ്ഞ ശേഷം അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കും.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി സംഭാഷമാണം തം പ്രത്യുവാച കപീശ്വരഃ । വിസ്മയംശ്ചേതസി ഭൃശം രാമസേവാകരം നൃപമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചിരിക്കെ, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവ് അതിന് മറുപടി പറഞ്ഞു. രാമഭക്തനായ രാജാവിനെ കണ്ടു അവന്റെ മനസിൽ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞു.
ജാനീഹി മാം നൃപശ്രേഷ്ഠ വാലിപുത്രം ഹരീശ്വരമ് । ശത്രുഘ്നേന ച ദൂതത്വേ പ്രേഷിതോ ഭവതോംഽതികമ്
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ വാലിയുടെ മകനും കുരങ്ങുകളുടെ നാഥനുമായ അങ്ങദനാണ്. ശത്രുഘ്നൻ എന്നെ ദൂതനായി നിങ്ങളോടു അയച്ചതാണ്.
സേവകൈഃ കൈശ്ചിദാഗത്യ ധൃതോഽശ്വോ മമ സാംപ്രതമ് । അജ്ഞാനതോ മഹാന്യായ്യം കുര്വദ്ഭിഃ സഹസാ നൃപ
നിന്റെ ചില സേവകർ ഇപ്പോൾ വന്നു എന്റെ കുതിര പിടിച്ചു. അവർ അറിയാതെ, അന്യായമായി, അത്യാഹിതമായി അങ്ങനെ ചെയ്തു, രാജാവേ.
തമശ്വം സഹ രാജ്യേന സഹപുത്രൈര്മുദാന്വിതഃ । ശത്രുഘ്നം യാഹി ചരണേ പതിത്വാശു പ്രദേഹി ച
അക്കുതിരയും, രാജ്യവും, പുത്രന്മാരും, സന്തോഷത്തോടെ എടുത്തു, ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവന്റെ കാലിൽ വീണു, ഉടൻ തന്നെ തിരിച്ചു നൽകണം.
നോചേച്ഛത്രുഘ്നനിര്മുക്തനാരാചൈഃ ക്ഷതവിഗ്രഹഃ । പൃഥ്വീതലമലം കുര്വഞ്ഛയിഷ്യസി വിശീര്ഷകഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ശത്രുഘ്നന്റെ കഠിനമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടി, നിന്റെ ശരീരം പരിക്കേറ്റ്, തല പൊട്ടി, ഭൂമിയിൽ വീഴും.
യേന ലംകാപതിര്നാശം പ്രാപിതോ ലീലയാ ക്ഷണാത് । തസ്യാശ്വം യാഗയോഗ്യം തു ഹൃത്വാ കുത്ര ഗമിഷ്യസി
ലങ്കയുടെ രാജാവിനെ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് കളിയായി നശിപ്പിച്ചവനാണ് അവൻ. അങ്ങനെയുള്ളവന്റെ യാഗത്തിനുള്ള കുതിര എടുത്തു, നീ എവിടേക്ക് പോകും?
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യാദിഭാഷമാണം തം പ്രത്യുവാച മഹീശ്വരഃ । സര്വം തഥ്യം ബ്രവീഷി ത്വം നാനൃതം തവ ഭാഷിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതറിഞ്ഞ്, ഭൂമിയുടെ രാജാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു: നീ പറയുന്നതെല്ലാം സത്യമാണ്; നിന്റെ വാക്കുകളിൽ കള്ളം ഒന്നുമില്ല.
പരം ശൃണുഷ്വ മദ്വാക്യം ശത്രുഘ്നപദസേവക । മയാ ധൃതോ മഹാനശ്വോ രാമചംദ്രസ്യ ധീമതഃ
പക്ഷേ, ശത്രുഘ്നന്റെ പാദസേവകനേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ: ധീരനായ രാമചന്ദ്രന്റെ വലിയ കുതിര ഞാൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ന മോക്ഷ്യേ സര്വഥാ വാഹം ശത്രുഘ്നാദിഭയാദഹമ് । ചേദ്രാമഃ സ്വയമാഗത്യ ദര്ശനം ദാസ്യതേ മമ
ശത്രുഘ്നനും മറ്റുള്ളവരും ഭയന്ന് ഞാൻ ആ കുതിരയെ വിട്ടുകൊടുക്കില്ല; രാമൻ തന്നെ വന്ന് എന്നെ കാണാൻ സമ്മതിച്ചാൽ മാത്രം,