പശ്യ ധ്രുവം ച പ്രഹ്ലാദം ബിഭീഷണമഥാദ്ഭുതമ് । യേ ചാന്യേ രാമഭക്താ വൈ കദാപി ന പതംതി തേ
'ധ്രുവനും പ്രഹ്ലാദനും അത്ഭുതനായ വിഭീഷണനും നോക്കൂ; രാമഭക്തരായ മറ്റുള്ളവരും ഒരിക്കലും വീഴാറില്ല.'
യേ രാമനിംദകാ ദുഷ്ടാസ്താനി മേ യമകിംകരാഃ । താഡയിഷ്യംതി ലോഹസ്യ മുദ്ഗരൈഃ പാശബന്ധനൈഃ
'രാമനെ നിന്ദിക്കുന്ന ദുഷ്ടന്മാരെ എന്റെ യമദൂതന്മാർ ഇരുമ്പ് മുളകുകൊണ്ടു അടിക്കുകയും കെട്ടുകയും ചെയ്യും.'
ബ്രാഹ്മണത്വാദ്ദേഹദംഡം ന കുര്യാം തേ ദ്വിജാധമ । ഗച്ഛ ഗച്ഛ മദാലോകാത്താഡയിഷ്യാമി ചാന്യഥാ
നീ ബ്രാഹ്മണനാണെന്നു കൊണ്ട്, ഞാൻ നിന്നെ ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കില്ല, ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ. എന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് നീ പോയിക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ അടിക്കും.
ഇത്ഥമുക്തവതി ശ്രേഷ്ഠേ ഭൂപേ സുരഥസംജ്ഞിതേ । സേവകാ ബാഹുനാ ധൃത്വാ നിഷ്കാസയിതുമുദ്യതാഃ
അങ്ങനെ മഹാരാജാവായ സുരഥൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ സേവകർ അവനെ കൈപിടിച്ച് പുറത്താക്കാൻ തയ്യാറായി.
തദാ യമോ നിജം രൂപം ധൃത്വാ ലോകൈകവംദിതമ് । പ്രാഹ ഭൂപം പ്രതുഷ്ടോഽസ്മി യാചസ്വ ഹരിസേവക
അപ്പോൾ യമൻ തന്റെ മഹത്വമുള്ള രൂപം ധരിച്ച്, ലോകം മുഴുവൻ വണങ്ങുന്നവനായി, രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഹരിയുടെ ഭക്തനേ, ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, എന്തെങ്കിലും വരം ചോദിക്കൂ.'
മയാ പ്രലോഭിതോ വാഗ്ഭിര്ബഹ്വീഭിരപി സുവ്രത । ചലിതോസി ന രാമസ്യ സേവായാഃ സാധുസേവിതഃ
'ധർമ്മനിഷ്ഠനേ, ഞാൻ പല വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിന്നെ പ്രലോഭിപ്പിച്ചെങ്കിലും, നീ രാമഭക്തിയിൽ നിന്ന് ഒട്ടും വിട്ടുമാറിയില്ല.'
തദാ പ്രോവാച ഭൂമീശോ യമം ദൃഷ്ട്വാ സുതോഷിതമ് । ഉവാച യദി തുഷ്ടോസി ദേഹി മേ വരമുത്തമമ്
അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ അധിപൻ യമനെ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു പറഞ്ഞു: 'നീ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഒരു വരം തരിക.'
താവന്മമ ന വൈ മൃത്യുര്യാവദ്രാമസമാഗമഃ । ന ഭയം മേ ഭവത്തോ ഹി കദാചന ഹി ധര്മരാട്
'രാമനുമായി കൂടിച്ചേരുന്നതുവരെ എനിക്ക് മരണം ഉണ്ടാകരുത്; ധർമ്മരാജാവേ, നിന്നിൽ നിന്ന് എനിക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം വരരുത്.'
തദോവാച യമോ ഭൂപമിദം തവ ഭവിഷ്യതി । സര്വം ത്വദീപ്സിതം തഥ്യം കരിഷ്യതി രഘോഃപതിഃ
അപ്പോൾ യമൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇത് നിനക്കു സംഭവിക്കും; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം രഘുവംശാധിപൻ സത്യമായി നടപ്പാക്കും.'
ഇത്യുക്ത്വാംതര്ഹിതോ ധര്മോ ജഗാമ സ്വപുരം പ്രതി । പ്രശസ്യ തസ്യ ചരിതം ഹരിഭക്തിപരാത്മനഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധർമ്മൻ അപ്രത്യക്ഷനായി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, ഹരിഭക്തിയുള്ള ആ രാജാവിന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികളെ പ്രശംസിച്ചു.
സ രാജാ ധാര്മികോ രാമസേവകഃ പരയാ മുദാ । ഗൃഹീത്വാശ്വം പ്രത്യുവാച സേവകാന്ഹരിസേവകാന്
ആ ധാർമ്മികനായ രാമഭക്തൻ രാജാവ്, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ, കുതിര പിടിച്ചു, ഹരിയുടെ സേവകരായ അനുചിതരോട് പറഞ്ഞു:
മയാ ഗൃഹീതോ വാഹോഽസൌ രാഘവസ്യ മഹീപതേഃ । സജ്ജീ ഭവംതു സര്വത്ര യൂയം രണവിശാരദാഃ
'ഞാൻ രാഘവന്റെ, രാജാക്കന്മാരുടെ അധിപന്റെ കുതിര പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, എല്ലായിടത്തും തയ്യാറാകണം.'
ഇതി പ്രോക്താസ്തു തേ സര്വേ ഭടാ രാജ്ഞോ മഹാബലാഃ । സജ്ജീഭൂതാഃ ക്ഷണാദേവ സഭായാം ജഗ്മുരുത്സുകാഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞതോടെ, അവന്റെ മഹാബലശാലികളായ സൈനികർ ഉടൻ തന്നെ തയ്യാറായി, ആസാന്ദ്രമായി സഭയിലേക്ക് ചെന്നു.
രാജ്ഞോ വീരാ ദശസുതാശ്ചംപകോ മോഹകസ്തഥാ । രിപുംജയോഽതിദുര്വാരഃ പ്രതാപീബലമോദകഃ
രാജാവിന്റെ വീരന്മാരും, അവന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാരും — ചമ്പകൻ, മോഹകൻ, രിപുഞ്ചയൻ, അതിദുർവാരൻ, പ്രതാപി, ബലമോദകൻ,
ഹര്യക്ഷഃ സഹദേവശ്ച ഭൂരിദേവഃ സുതാപനഃ । ഇതി രാജ്ഞോ ദശ സുതാഃ സജ്ജീഭൂതാ രണാംഗണേ
ഹര്യക്ഷൻ, സഹദേവൻ, ഭൂരിദേവൻ, സുതാപനൻ — ഇവരാണ് രാജാവിന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാർ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ തയ്യാറായി നിന്നവർ.
യാതുമിച്ഛാമകുര്വംസ്തേ മഹോത്സാഹസമന്വിതാഃ । രാജാപി സ്വരഥം ചിത്രം ഹേമശോഭാവിനിര്മിതമ്
അവർ വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ പുറപ്പെടാൻ തയ്യാറായി; രാജാവും സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ തന്റെ രഥം വിളിച്ചു.
ആഹ്വയാമാസ സുജവൈര്വാജിഭിഃ സമലംകൃതമ് । രണോത്സാഹേന സംയുക്തഃ സര്വസൈന്യപരീവൃതഃ
അത് ഉത്തമമായ, അലങ്കരിച്ച കുതിരകളാൽ കെട്ടിപ്പിടിപ്പിച്ചു, യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ, മുഴുവൻ സൈന്യവും ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.
സഭായാം സേവകാന്സര്വാന്ദിശന്നാസ്തേ മഹീപതിഃ
സഭയിൽ രാജാവ് തന്റെ എല്ലാ സേവകർക്കും നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.
ശേഷ ഉവാച। അഥ രാമാനുജോ വേഗാത്സമാഗത്യ സ്വസേവകാന് । പപ്രച്ഛ കുത്ര വാഹോഽസൌ യാജ്ഞികഃ സുമനോഹരഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ വന്ന് തന്റെ സേവകരോട് ചോദിച്ചു: 'അത്ര മനോഹരമായ യാഗകുതിര എവിടെയാണ്?''
തദാ തേ വചനം പ്രോചുഃ ശത്രുഘ്നം സുമഹാബലാഃ । ന ജാനീമോ ഭടാഃ കേചിദ്ധയം നീത്വാ ഗതാഃ പുരേ
അപ്പോൾ ആ മഹാബലശാലികൾ ശത്രുഘ്നനോട് പറഞ്ഞു: 'നാം അറിയുന്നില്ല, മഹാവീരനേ; ചില സൈനികർ കുതിരയെ എടുത്ത് നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.'
വയം ച ധിക്കൃതാഃ സര്വേ ബലിഭീ രാജസേവകൈഃ । അത്ര പ്രമാണം ഭഗവാനിതി കര്തവ്യ താം പ്രതി
നാം എല്ലാവരും ശക്തരായ രാജാവിന്റെ സേവകരാൽ അപമാനിതരായി. ഈ കാര്യത്തിൽ ഭഗവാനെ സാക്ഷിയായി കരുതണം.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തേഷാം ശത്രുഘ്നഃ കുപിതോ ഭൃശമ് । ദശന്രോഷാത്സ്വദശനാഞ്ജിഹ്വയാ ലേലിഹന്മുഹുഃ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ശത്രുഘ്നന് അത്യന്തം കോപം വന്നു; ദേഷ്യത്തിൽ തന്റെ പല്ലുകൾ നാവുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും തൊട്ടു.
ഉവാച വീരോ മദ്വാഹം ഹൃത്വാ കുത്ര ഗമിഷ്യസി । ഇദാനീം പാതയേ ബാണൈഃ പുരംജനസമന്വിതമ്
ആ വീരൻ പറഞ്ഞു: 'എൻ കുതിരയെ കൊണ്ടുപോയ ശേഷം നീ എവിടേക്ക് പോകും? ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ നഗരം അതിലെ ജനങ്ങളോടുകൂടി അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർക്കും.'
ഇത്യുക്ത്വാ സുമതിം പ്രാഹ കസ്യേദം പുടഭേദനമ് । കോ വര്തതേഽസ്യാധിപതിര്യോ മേ വാഹമജീഹരത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവൻ സുമതിയെ ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ ഈ അടച്ചിടൽ ആരുടേതാണ്? ഇവിടെ ആരാണ് അധിപൻ, എന്റെ കുതിരയെ ആരാണ് കൊണ്ടുപോയത്?'
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ഭൂപതേഃ കോപസംയുതമ് । ജഗാദ മംത്രീ സുഗിരാ സ്ഫുടാക്ഷരസമന്വിതമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ കോപം നിറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മന്ത്രിമാർ വ്യക്തമായ വാക്കുകളിൽ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിദ്ധീദം കുംഡലം നാമ നഗരം സുമനോഹരമ് । അസ്മിന്വസതി ധര്മാത്മാ സുരഥഃ ക്ഷത്ത്രിയോ ബലീ
ഇത് കുണ്ടലം എന്ന മനോഹരമായ നഗരം ആണെന്ന് അറിയണം. ഇവിടെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ശക്തനായ ക്ഷത്രിയൻ സുരഥൻ താമസിക്കുന്നു.
നിത്യം ധര്മപരോ രാമചരണദ്വംദ്വസേവകഃ । മനസാ കര്മണാ വാചാ ഹനൂമാനിവ സേവകഃ
അവൻ എല്ലായ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും രാമന്റെ പാദസേവകനുമാണ്; മനസ്സിലും പ്രവർത്തിയിലും വാക്കിലും ഹനുമാനെപ്പോലെ ഭക്തനാണ്.
ചരിതാന്യസ്യ ശതശോ വര്തംതേ ധര്മകാരിണഃ । മഹാബലപരീവാരഃ സുരഥഃ സര്വശോഭനഃ
അവന്റെ ധർമ്മപ്രവൃത്തികൾ നൂറുകണക്കിന് ഉണ്ട്; മഹാശക്തിയുള്ള കൂട്ടരോടുകൂടി സുരഥൻ മുഴുവനായി ഭംഗിയുള്ളവനാണ്.
മഹദ്യുദ്ധം ഭവേദത്ര ഹൃതശ്ചേദ്വാഹസത്തമഃ । അനേകേ പ്രപതിഷ്യംതി വീരാ രണവിശാരദാഃ
എങ്കിൽ ഈ ഉത്തമ കുതിര എടുത്താൽ ഇവിടെ വലിയ യുദ്ധം ഉണ്ടാകും; അനേകം വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ വീഴും.
ഏവമുക്തം സമാശ്രുത്യ ശത്രുഘ്നഃ സചിവം പ്രതി । ഉവാച പുനരപ്യേവം വചനം വദതാം വരഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ മന്ത്രിയോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു, വാക്കുകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി.