ഹസംതം തം മുനിം പ്രാഹ ഹസനേ കാരണം കിമു । കഥയസ്വ പ്രസാദേന യഥാ സ്യാന്മനസഃ സുഖമ്
അവനെ ചിരിക്കുമ്പോൾ രാജാവ് ചോദിച്ചു: 'എന്താണ് ഈ ചിരിയുടെ കാരണം? ദയവായി പറയൂ, എന്റെ മനസ്സിന് ആശ്വാസം ലഭിക്കട്ടെ.'
തതോ മുനിര്നൃപം പ്രാഹ ശൃണു രാജന്ധിയായുതഃ । യദഹം തേഽഭിധാസ്യാമി സ്മിതേ കാരണമുത്തമമ്
അതിനുശേഷം മുനി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാബുദ്ധിയുള്ള രാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്ന ഈ ചിരിയുടെ യഥാർത്ഥ കാരണം കേൾക്കൂ.'
ത്വയാ പ്രോക്തം ഹരേഃ കീര്തിം കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । കോ ഹരിഃ കസ്യ വാ കീര്തിഃ സര്വേ കര്മവശാ നരാഃ
'നീ പറഞ്ഞു: ഹരിയുടെ മഹത്വം എനിക്കു മുന്നിൽ പറയൂ എന്ന്. ആരാണ് ഹരി? ആരുടെ മഹത്വം? എല്ലാം മനുഷ്യരും കർമ്മത്തിന്റെ അധീനരാണ്.'
കര്മണാ പ്രാപ്യതേ സ്വര്ഗഃ കര്മണാ നരകം വ്രജേത് । കര്മണൈവ ഭവേത്സര്വം പുത്രപൌത്രാദികം ബഹു
'കർമ്മംകൊണ്ടാണ് സ്വർഗം ലഭിക്കുന്നത്, കർമ്മംകൊണ്ടാണ് നരകത്തിലേക്കു പോകുന്നത്; കർമ്മംകൊണ്ടുതന്നെ മക്കളും മുമ്മക്കളും എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു.'
ശക്രഃ ശതം ക്രതൂനാം തു കൃത്വാഗാത്പരമം പദമ് । ബ്രഹ്മാപി കര്മണാ ലോകം പ്രാപ്യ സത്യാഖ്യമദ്ഭുതമ്
'ഇന്ദ്രൻ നൂറു യാഗങ്ങൾ നടത്തി പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തി; ബ്രഹ്മാവും കർമ്മംകൊണ്ടു അത്ഭുതമായ സത്യലോകം നേടി.'
അനേകേ കര്മണാ സിദ്ധാ മരുദാദയ ഈശിനഃ । കുര്വന്തി ഭോഗസൌഖ്യം ച അപ്സരോഗണസേവിതാഃ
'അനേകം പേർ കർമ്മംകൊണ്ടു സിദ്ധരായി, മരുത് മുതലായ ദേവന്മാർ ആസ്വാദ്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, അപ്സരസുകൾ സേവനം ചെയ്തു.'
തസ്മാത്കുരുഷ്വ യജ്ഞാദീന്യജസ്വ കില ദേവതാഃ । യഥാ തേ വിമലാകീര്തിര്ഭവിഷ്യതി മഹീതലേ
'അതുകൊണ്ട് യാഗാദികൾ ചെയ്യൂ, ദേവതകളെ ആരാധിക്കൂ, അങ്ങനെ നിന്റെ കീർത്തി ഭൂമിയിൽ നിർമലമാകും.'
ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം കോപക്ഷുഭിതമാനസഃ । ഉവാച രാമൈകമനാ വിപ്രം കര്മവിശാരദമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനസ്സിൽ കോപം നിറഞ്ഞ രാജാവ്, രാമനിൽ മാത്രം ചിത്തം നിർത്തി, പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
മാ ബ്രൂഹി കര്മണോ വാര്താം ക്ഷയിഷ്ണുഫലദായിനീമ് । ഗച്ഛ മന്നഗരോപാംതാദ്ബഹിര്ലോകവിഗര്ഹിതഃ
'ക്ഷയിക്കുന്ന ഫലം നൽകുന്ന കർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് എനിക്കു പറയേണ്ട. ലോകം ഉപേക്ഷിച്ചവനേ, എന്റെ നഗരത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കു പുറത്തേക്കു പോ.'
ഇംദ്രഃ പതിഷ്യതി ക്ഷിപ്രം പതിഷ്യത്യപി പദ്മജഃ । ന പതിഷ്യംതി മനുജാ രാമസ്യ ഭജനോത്സുകാഃ
'ഇന്ദ്രനും ഉടൻ വീഴും, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും വീഴും; എന്നാൽ രാമഭജനത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ള മനുഷ്യർ ഒരിക്കലും വീഴില്ല.'
പശ്യ ധ്രുവം ച പ്രഹ്ലാദം ബിഭീഷണമഥാദ്ഭുതമ് । യേ ചാന്യേ രാമഭക്താ വൈ കദാപി ന പതംതി തേ
'ധ്രുവനും പ്രഹ്ലാദനും അത്ഭുതനായ വിഭീഷണനും നോക്കൂ; രാമഭക്തരായ മറ്റുള്ളവരും ഒരിക്കലും വീഴാറില്ല.'
യേ രാമനിംദകാ ദുഷ്ടാസ്താനി മേ യമകിംകരാഃ । താഡയിഷ്യംതി ലോഹസ്യ മുദ്ഗരൈഃ പാശബന്ധനൈഃ
'രാമനെ നിന്ദിക്കുന്ന ദുഷ്ടന്മാരെ എന്റെ യമദൂതന്മാർ ഇരുമ്പ് മുളകുകൊണ്ടു അടിക്കുകയും കെട്ടുകയും ചെയ്യും.'
ബ്രാഹ്മണത്വാദ്ദേഹദംഡം ന കുര്യാം തേ ദ്വിജാധമ । ഗച്ഛ ഗച്ഛ മദാലോകാത്താഡയിഷ്യാമി ചാന്യഥാ
നീ ബ്രാഹ്മണനാണെന്നു കൊണ്ട്, ഞാൻ നിന്നെ ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കില്ല, ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ. എന്റെ കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് നീ പോയിക്കോ, അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ അടിക്കും.
ഇത്ഥമുക്തവതി ശ്രേഷ്ഠേ ഭൂപേ സുരഥസംജ്ഞിതേ । സേവകാ ബാഹുനാ ധൃത്വാ നിഷ്കാസയിതുമുദ്യതാഃ
അങ്ങനെ മഹാരാജാവായ സുരഥൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ സേവകർ അവനെ കൈപിടിച്ച് പുറത്താക്കാൻ തയ്യാറായി.
തദാ യമോ നിജം രൂപം ധൃത്വാ ലോകൈകവംദിതമ് । പ്രാഹ ഭൂപം പ്രതുഷ്ടോഽസ്മി യാചസ്വ ഹരിസേവക
അപ്പോൾ യമൻ തന്റെ മഹത്വമുള്ള രൂപം ധരിച്ച്, ലോകം മുഴുവൻ വണങ്ങുന്നവനായി, രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഹരിയുടെ ഭക്തനേ, ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, എന്തെങ്കിലും വരം ചോദിക്കൂ.'
മയാ പ്രലോഭിതോ വാഗ്ഭിര്ബഹ്വീഭിരപി സുവ്രത । ചലിതോസി ന രാമസ്യ സേവായാഃ സാധുസേവിതഃ
'ധർമ്മനിഷ്ഠനേ, ഞാൻ പല വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിന്നെ പ്രലോഭിപ്പിച്ചെങ്കിലും, നീ രാമഭക്തിയിൽ നിന്ന് ഒട്ടും വിട്ടുമാറിയില്ല.'
തദാ പ്രോവാച ഭൂമീശോ യമം ദൃഷ്ട്വാ സുതോഷിതമ് । ഉവാച യദി തുഷ്ടോസി ദേഹി മേ വരമുത്തമമ്
അപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ അധിപൻ യമനെ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു പറഞ്ഞു: 'നീ സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഒരു വരം തരിക.'
താവന്മമ ന വൈ മൃത്യുര്യാവദ്രാമസമാഗമഃ । ന ഭയം മേ ഭവത്തോ ഹി കദാചന ഹി ധര്മരാട്
'രാമനുമായി കൂടിച്ചേരുന്നതുവരെ എനിക്ക് മരണം ഉണ്ടാകരുത്; ധർമ്മരാജാവേ, നിന്നിൽ നിന്ന് എനിക്ക് ഒരിക്കലും ഭയം വരരുത്.'
തദോവാച യമോ ഭൂപമിദം തവ ഭവിഷ്യതി । സര്വം ത്വദീപ്സിതം തഥ്യം കരിഷ്യതി രഘോഃപതിഃ
അപ്പോൾ യമൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇത് നിനക്കു സംഭവിക്കും; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം രഘുവംശാധിപൻ സത്യമായി നടപ്പാക്കും.'
ഇത്യുക്ത്വാംതര്ഹിതോ ധര്മോ ജഗാമ സ്വപുരം പ്രതി । പ്രശസ്യ തസ്യ ചരിതം ഹരിഭക്തിപരാത്മനഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധർമ്മൻ അപ്രത്യക്ഷനായി തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, ഹരിഭക്തിയുള്ള ആ രാജാവിന്റെ നല്ല പ്രവൃത്തികളെ പ്രശംസിച്ചു.
സ രാജാ ധാര്മികോ രാമസേവകഃ പരയാ മുദാ । ഗൃഹീത്വാശ്വം പ്രത്യുവാച സേവകാന്ഹരിസേവകാന്
ആ ധാർമ്മികനായ രാമഭക്തൻ രാജാവ്, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ, കുതിര പിടിച്ചു, ഹരിയുടെ സേവകരായ അനുചിതരോട് പറഞ്ഞു:
മയാ ഗൃഹീതോ വാഹോഽസൌ രാഘവസ്യ മഹീപതേഃ । സജ്ജീ ഭവംതു സര്വത്ര യൂയം രണവിശാരദാഃ
'ഞാൻ രാഘവന്റെ, രാജാക്കന്മാരുടെ അധിപന്റെ കുതിര പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, എല്ലായിടത്തും തയ്യാറാകണം.'
ഇതി പ്രോക്താസ്തു തേ സര്വേ ഭടാ രാജ്ഞോ മഹാബലാഃ । സജ്ജീഭൂതാഃ ക്ഷണാദേവ സഭായാം ജഗ്മുരുത്സുകാഃ
അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞതോടെ, അവന്റെ മഹാബലശാലികളായ സൈനികർ ഉടൻ തന്നെ തയ്യാറായി, ആസാന്ദ്രമായി സഭയിലേക്ക് ചെന്നു.
രാജ്ഞോ വീരാ ദശസുതാശ്ചംപകോ മോഹകസ്തഥാ । രിപുംജയോഽതിദുര്വാരഃ പ്രതാപീബലമോദകഃ
രാജാവിന്റെ വീരന്മാരും, അവന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാരും — ചമ്പകൻ, മോഹകൻ, രിപുഞ്ചയൻ, അതിദുർവാരൻ, പ്രതാപി, ബലമോദകൻ,
ഹര്യക്ഷഃ സഹദേവശ്ച ഭൂരിദേവഃ സുതാപനഃ । ഇതി രാജ്ഞോ ദശ സുതാഃ സജ്ജീഭൂതാ രണാംഗണേ
ഹര്യക്ഷൻ, സഹദേവൻ, ഭൂരിദേവൻ, സുതാപനൻ — ഇവരാണ് രാജാവിന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാർ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ തയ്യാറായി നിന്നവർ.
യാതുമിച്ഛാമകുര്വംസ്തേ മഹോത്സാഹസമന്വിതാഃ । രാജാപി സ്വരഥം ചിത്രം ഹേമശോഭാവിനിര്മിതമ്
അവർ വലിയ ഉത്സാഹത്തോടെ പുറപ്പെടാൻ തയ്യാറായി; രാജാവും സ്വർണ്ണംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ തന്റെ രഥം വിളിച്ചു.
ആഹ്വയാമാസ സുജവൈര്വാജിഭിഃ സമലംകൃതമ് । രണോത്സാഹേന സംയുക്തഃ സര്വസൈന്യപരീവൃതഃ
അത് ഉത്തമമായ, അലങ്കരിച്ച കുതിരകളാൽ കെട്ടിപ്പിടിപ്പിച്ചു, യുദ്ധോത്സാഹത്തോടെ, മുഴുവൻ സൈന്യവും ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.
സഭായാം സേവകാന്സര്വാന്ദിശന്നാസ്തേ മഹീപതിഃ
സഭയിൽ രാജാവ് തന്റെ എല്ലാ സേവകർക്കും നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.
ശേഷ ഉവാച। അഥ രാമാനുജോ വേഗാത്സമാഗത്യ സ്വസേവകാന് । പപ്രച്ഛ കുത്ര വാഹോഽസൌ യാജ്ഞികഃ സുമനോഹരഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ വന്ന് തന്റെ സേവകരോട് ചോദിച്ചു: 'അത്ര മനോഹരമായ യാഗകുതിര എവിടെയാണ്?''
തദാ തേ വചനം പ്രോചുഃ ശത്രുഘ്നം സുമഹാബലാഃ । ന ജാനീമോ ഭടാഃ കേചിദ്ധയം നീത്വാ ഗതാഃ പുരേ
അപ്പോൾ ആ മഹാബലശാലികൾ ശത്രുഘ്നനോട് പറഞ്ഞു: 'നാം അറിയുന്നില്ല, മഹാവീരനേ; ചില സൈനികർ കുതിരയെ എടുത്ത് നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.'