കിം വര്ണയാമി രാമസ്യ സേവകം സുരഥം വരമ് । യസ്യാശേഷഗുണാ ഭൂമൌ വിസ്തൃതാഃ പാവയംത്യഘമ്
രാമഭക്തനായ മഹാത്മാവായ സുരഥനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിക്കാമെന്നറിയില്ല; അവന്റെ അനവധി ഗുണങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചു പാപങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
സേവകാസ്തസ്യ ഭൂപസ്യ പര്യടംതഃ കദാചന । അപശ്യന്ഹയമേധസ്യ ഹയം ചംദനചര്ചിതമ്
ഒരു ദിവസം ആ രാജാവിന്റെ ഭൃത്യന്മാർ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ചന്ദനം പുരട്ടിയ അശ്വമേധയാഗത്തിലെ കുതിരയെ കണ്ടു.
തേ ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയം പ്രാപ്താ ഹയപത്രമലോകയന് । സ്പഷ്ടാക്ഷരസമായുക്തം ചംദനാദികചര്ചിതമ്
അവർ അതിനെ കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; കുതിരയുടെ പതാകയിൽ തെളിഞ്ഞ അക്ഷരങ്ങൾ കാണുകയും, ചന്ദനം മുതലായവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും ശ്രദ്ധിച്ചു.
ജ്ഞാത്വാ രാമേണ സംമുക്തം ഹയം നേത്രമനോഹരമ് । ഹൃഷ്ടാ രാജ്ഞേ സഭാസ്ഥായ കഥയാമാസുരുത്സുകാഃ
അത് രാമൻ വിട്ടയച്ച മനോഹരമായ കുതിരയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവർ സന്തോഷത്തോടെ രാജസഭയിൽ ചെന്നു ആ വാർത്ത ഉത്സാഹത്തോടെ അറിയിച്ചു.
സ്വാമിന്നയോധ്യാനഗരീപതിസ്തസ്യാസ്തു രാഘവഃ । ഹയമേധക്രതോര്യോഗ്യോ ഹയോ മുക്തഃ പരിഭ്രമന്
'സ്വാമി, അയോധ്യയുടെ രാജാവായ രാഘവൻ ഈ കുതിരയുടെ ഉടമയാണ്; അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ഈ കുതിര സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.'
സ തേ പുരസ്യ നികടേ പ്രാപ്തഃ സേവകസംയുതഃ । ഗൃഹാണ ത്വം മഹാരാജ ഹയം തം സുമനോഹരമ്
ആ കുതിര ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം ഇപ്പോൾ നഗരത്തിന് സമീപം എത്തിയിരിക്കുന്നു; മഹാരാജാവേ, ആ മനോഹരമായ കുതിരയെ പിടിക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാ നിജപ്രോക്തം വാക്യം ഹര്ഷപരിപ്ലുതഃ । ഉവാച വീരാന്ബലിനോ മേഘഗംഭീരയാ ഗിരാ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ തന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെയുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ, ശക്തരായ വീരന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
സുരഥ ഉവാച। ധന്യാ വയം രാമമുഖം പശ്യാമഃ സഹ സേവകാഃ । ഗ്രഹീഷ്യാമി ഹയം തസ്യ ഭടകോടിപരീവൃതമ്
സുരഥൻ പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾക്കും ഞങ്ങളുടെ സേവകര്ക്കും രാമന്റെ മുഖം കാണാൻ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചു. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുതിരയെ, അനേകം സൈനികർ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നപ്പോൾ, പിടിച്ചെടുക്കും.
തദാ മോക്ഷ്യാമി വാഹം തം യദാ രാമഃ സമാവ്രജേത് । കൃതാര്ഥം മമ ഭക്തസ്യ ചിരം ധ്യാനരതസ്യ വൈ
അപ്പോൾ രാമൻ സ്വയം എത്തുമ്പോൾ ആ കുതിരയെ ഞാൻ വിട്ടയക്കും. ദീർഘകാലം ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ എന്റെ ഭക്തൻ്റെ ആഗ്രഹം അപ്പോൾ നിറവേറും.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്ഥമുക്ത്വാ മഹീപാലഃ സേവകാന്സ്വയമാദിശത് । ഗൃഹ്ണംതു വാഹം പ്രസഭം മോച്യോ നാശ്വോഽക്ഷിഗോചരഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, രാജാവ് തന്റെ സേവകരോട് നേരിട്ട് കല്പിച്ചു: 'കുതിരയെ ബലമായി പിടിച്ചെടുക്കൂ; ആ കുതിര കണ്ണിന് അകത്തുതന്നെ ഇരിക്കണം, ഒളിച്ചോടാൻ പാടില്ല.'
അനേന സുമഹാഁല്ലാഭോ ഭവിഷ്യതി തു മേ മതമ് । യദ്രാമചരണൌ പ്രേക്ഷേ ബ്രഹ്മശക്രാദിദുര്ല്ലഭൌ
ഇതിനാൽ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇതിലൂടെ എനിക്ക് വലിയ നേട്ടം ഉണ്ടാകും; ബ്രഹ്മാവിനും ഇന്ദ്രനും പോലും കാണാൻ ദുർലഭമായ രാമന്റെ പാദങ്ങൾ ഞാൻ കാണാൻ കഴിയുമല്ലോ.
സ ഏവ ധന്യഃ സ്വജനഃ പുത്രോ വാ ബാംധവോഽഥവാ । പശുര്വാ വാഹനം വാപി രാമാപ്തിര്യേന സംഭവേത്
രാമന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നവൻ, അവൻ ബന്ധുവായാലും, മകനായാലും, സ്നേഹിതനായാലും, മൃഗമായാലും, കുതിരയായാലും, അവൻ മാത്രമാണ് ഭാഗ്യവാൻ.
തസ്മാദ്ഗൃഹീത്വാ ക്രത്വശ്വം സ്വര്ണപത്രേണ ശോഭിതമ് । ബധ്നംതു വാജിശാലായാം കാമവേഗം മനോരമമ്
അതിനാൽ, സ്വർണ്ണപത്രം അണിയിച്ചിരിക്കുന്ന യാഗകുതിരയെ പിടിച്ച്, അതിവേഗവും മനോഹരവുമായ ആ കുതിരയെ കുതിരശാലയിൽ കെട്ടിവയ്ക്കൂ.
ഇത്യുക്താസ്തേ തതോ ഗത്വാ വാഹം രാമസ്യ ശോഭിതമ് । ഗൃഹീത്വാ തരസാ രാജ്ഞേ ദദുഃ സര്വം ശുഭാംഗിനമ്
ഇങ്ങനെ കല്പന ലഭിച്ച ശേഷം, അവർ പോയി രാമന്റെ ഭംഗിയുള്ള കുതിരയെ വേഗത്തിൽ പിടിച്ചു, എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടെ രാജാവിനു കൊണ്ടുവന്നു.
രാജാ പ്രാപ്യ മുദാ ചാശ്വം രാമസ്യ ദനുജാര്ദനഃ । സേവകാന്പ്രാഹ ബലിനോ ധര്മകൃത്യവിചക്ഷണഃ
രാമന്റെ, ദാനവന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവന്റെ, കുതിര സന്തോഷത്തോടെ ലഭിച്ച രാജാവ്, ധർമ്മത്തിൽ പാടവമുള്ള തന്റെ ശക്തരായ സേവകരോട് പറഞ്ഞു.
വാത്സ്യായന മഹാബുദ്ധേ ശൃണുഷ്വൈകാഗ്രമാനസഃ । ന തസ്യ വിഷയേ കശ്ചിത്പരദാരരതോ നരഃ
വാത്സ്യായനാ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കു: അവന്റെ രാജ്യത്ത് മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവൻ ഒരാളുമില്ല.
ന പരദ്രവ്യനിരതോ ന ച കാമേഷു ലംപടഃ । ന ജിഹ്വാഭിരതോന്മാര്ഗേ കീര്ത്തയേദ്രാമകീര്തനാത്
മറ്റൊരാളുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, കാമസുഖങ്ങളിൽ ലിപ്തനുമായവനും അവിടെ ഇല്ല; തെറ്റായ വഴിയിൽ പോയി ദുഷ്പ്രചരണം പറയുന്നവരും ഇല്ല, കാരണം രാമന്റെ മഹത്വം അവിടെ പ്രസിദ്ധമാണ്.
യഃ സേവകാന്നൃപോ വക്തി യൂയം സേവാര്ഥമാഗതാഃ । കഥയംതു ഭവച്ചേഷ്ടാം ധര്മകര്മവിശാരദാഃ
രാജാവ് തന്റെ സേവകരോട് പറയുന്നു: 'നിങ്ങൾ സേവനത്തിനായി വന്നവരാണ്; ധർമ്മകൃത്യങ്ങളിൽ നിപുണരായവർ നിങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വിശദീകരിക്കട്ടെ.'
ഏകപത്നീവ്രതധരാ ന പരദ്രവ്യലോലുപാഃ । പരാപവാദാനിരതാ ന ച വേദോത്പഥം ഗതാഃ
അവർ ഒരുത്തി മാത്രമായാണ് ഭര്യമാരായി ജീവിക്കുന്നത്; മറ്റൊരാളുടെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരല്ല; മറ്റുള്ളവരെ അപവാദം പറയുന്നവരല്ല; വേദപഥം വിട്ടുപോകുന്നവരും അല്ല.
ശ്രീരാമസ്മരണാദീനി കുര്വംതി പ്രത്യഹം ഭടാഃ । താനഹം രാമസേവാര്ഥം രക്ഷാമ്യംതക കോപവാന്
ഭടന്മാർ ഓരോ ദിവസവും ശ്രീരാമസ്മരണയും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും ചെയ്യുന്നു; അത്തരംവരെ ഞാൻ രാമസേവനത്തിനായി, യമൻ കോപിച്ചാലും പോലും, സംരക്ഷിക്കും.
ഏതദ്വിരുദ്ധധര്മാണോ യേ നരാഃ പാപസംയുതാഃ । താനഹം വിഷയേ മഹ്യം വാസയാമി ന ദുര്മതീന്
ഇതിനു വിരുദ്ധമായ ധർമ്മത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന, പാപത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരെ, ദുഷ്ടചിത്തമുള്ളവരെ, ഞാൻ എന്റെ രാജ്യത്ത് പാർപ്പിക്കാൻ അനുവദിക്കില്ല.
തസ്യ ദേശേ ന പാപിഷ്ഠാഃ പാപം കുര്വംതി മാനസേ । ഹരിധ്യാനഹതാശേഷ പാതകാമോദസംയുതാഃ
അവന്റെ ദേശത്ത് ഏറ്റവും പാപികളായവരും മനസ്സിൽ പോലും പാപം ചെയ്യില്ല; ഹരിയുടെ ധ്യാനത്തിലൂടെ അവരുടെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിച്ചു, അവർ സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യദൈവമഭവദ്ദേശോ രാജാ ധര്മേണ സംയുതഃ । തദാ തത്സ്ഥാ നരാഃ സര്വേ മൃതാ ഗച്ഛംതി നിര്വൃതിമ്
രാജാവ് ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, ആ ദേശത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന എല്ലാവരും മരിച്ചാൽ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു.
യമാനുചരനിര്വേശോ നാഭവത്സൌരഥേ പുരേ । തദാ യമോ മുനേരൂപം ധൃത്വാ പ്രാഗാന്മഹീശ്വരമ്
സുരഥന്റെ നഗരത്തിൽ യമന്റെ ദൂതന്മാർക്ക് അന്വേഷിക്കാനൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അപ്പോൾ യമൻ ഒരു മുനിയുടെ രൂപം ധരിച്ച് ഭൂമിയുടെ രാജാവിനരികേയ്ക്ക് പോയി.
വല്കലാംബരധാരീ ച ജടാശോഭിതശീര്ഷകഃ । സുരഥം തു സഭാമധ്യേ ദദര്ശ ഹരിസേവകമ്
തവിട് വസ്ത്രം ധരിച്ചും, ചുരുളായ മുടിയാൽ തല അലങ്കരിച്ചും, ഹരിയുടെ ഭക്തനായ സുരഥനെ സഭയുടെ നടുവിൽ കണ്ടു.
തുലസീമസ്തകേ യസ്യ വാചി നാമ ഹരേഃ പരമ് । ധര്മകര്മരതാം വാര്ത്താം ശ്രാവയംതം നിജാഞ്ജനാന്
തലയിൽ തുളസി വെച്ചും, വായിൽ പരമമായ ഹരിനാമം ഉച്ചരിച്ചും, ധർമ്മകർമ്മങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ സ്വന്തം ജനങ്ങളോട് പറഞ്ഞവനായിരുന്നു.
തദാ മുനിം നൃപോ ദൃഷ്ട്വാ തപോമൂര്തിമിവ സ്ഥിതമ് । വവംദേ ചരണൌ തസ്യ പാദ്യാദികമഥാകരോത്
അപ്പോഴാണ് രാജാവ്, തപസ്സിന്റെ രൂപംപോലെ നില്ക്കുന്ന ആ മുനിയെ കണ്ടത്. അവന്റെ കാലിൽ നമസ്കരിച്ചു, പാദ്യാദി ആചാരങ്ങൾ ചെയ്തു.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാംതം മുനിം പ്രാഹ നൃപാഗ്രണീഃ । ധന്യമദ്യ ജനുര്മഹ്യം ധന്യമദ്യ ഗൃഹം മമ
സുഖമായി ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ച മുനിയെ രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് എന്റെ ജീവിതം ഭാഗ്യവാനായി, ഇന്ന് എന്റെ വീട് ഭാഗ്യവാനായി.'
കഥാഃ കഥയതാന്മഹ്യം രാമസ്യ വിവിധാ വരാഃ । യാഃ ശൃണ്വതാം പാപഹാനിര്ഭവിഷ്യതി പദേ പദേ
'രാമന്റെ വിവിധമായ ഉത്തമകഥകൾ എനിക്കു പറയൂ. അതു കേൾക്കുന്നവർക്കു ഓരോ ഘട്ടത്തിലും പാപം നശിക്കും.'
ഇത്ഥമുക്തം സമാകര്ണ്യ ജഹാസ സ മുനിര്ഭൃശമ് । ദംതാന്പ്രദര്ശയന്സര്വാംസ്താലാസ്ഫാലിതപാണികഃ
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതു കേട്ട്, ആ മുനി ഉല്ലാസത്തോടെ ചിരിച്ചു, പല്ലുകൾ മുഴുവൻ കാണിച്ചും കൈകൊണ്ടു താളം അടിച്ചും.