തതോ ഭഗീരഥോ രാജാ ഗൌതമശ്ച മഹാതപാഃ । തപസാ പൂജയിത്വാ മാം ഗംഗാര്ഥം സമയാചത
അതിനുശേഷം ഭഗീരഥൻ രാജാവും മഹാതപസ്വിയായ ഗൗതമനും കഠിനതപസ്സിലൂടെ എന്നെ ആരാധിച്ച് ഗംഗയെ നൽകണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
സര്വലോകഹിതാര്ഥായ താം ഗംഗാം വൈഷ്ണവീം ശിവാമ് । തയോരഹം താമദദാം പ്രീത്യാ ദേവി സരിദ്വരാമ്
എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ ഭാവിക്കായി, ദേവി, വിഷ്ണുവിന്റെതും ശുഭമായതുമായ ആ ഗംഗയെ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ അവർക്കു നൽകി.
ഗൌതമേന സമാനീതാ ഗൌതമീ തേന കീര്ത്തിതാ । ഭാഗീരഥീതി വിഖ്യാതാ തേന രാജ്ഞാ വൃതാ യതഃ
ഗൗതമൻ കൊണ്ടുവന്നതുകൊണ്ട് അവളെ ഗൗതമി എന്നു വിളിച്ചു; ഭഗീരഥൻ രാജാവാണ് അവളെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്, അതുകൊണ്ടാണ് ഭഗീരഥി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായത്.
പ്രസംഗാത്തേ സമാഖ്യാതം ഗംഗാജന്മാത്യനുത്തമമ് । തതോ നാരായണഃ ശ്രീമാന്ബലിം ദൈത്യപതിം പ്രഭുഃ
ഇങ്ങനെ ഗംഗയുടെ അതുല്യമായ ജന്മം വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിനുശേഷം മഹത്വമുള്ള നാരായണൻ, ദൈത്യരിൽ രാജാവായ ബലിക്ക്—
രസാതലം ശുഭം ലോകം പ്രദദൌ ഭക്തവത്സലഃ । സര്വേഷാം ദാനവാനാം തു നാഗാനാം യാദസാമപി
—ഭക്തന്മാരോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ രസാതലത്തിലെ മനോഹരമായ ലോകം എല്ലാ ദാനവർക്കും, നാഗർക്കും, യാദവർക്കും നൽകി.
രാജാനം തു ബലിം ചക്രേ യാവദാഭൂതസംപ്ലവമ് । പ്രതിഗൃഹ്യ ബലേര്ലോകാന്ബടുവേഷേണ ദൈത്യഹാ
ബലിയുടെ ലോകങ്ങൾ വാമനവേഷത്തിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി, മഹാപ്രളയം വരുന്നതുവരെ ബലിയെ അവർക്കു രാജാവാക്കി.
മഹേംദ്രായ ദദൌ പ്രീത്യാ കാശ്യപോ വിഷ്ണുരവ്യയഃ । തതോ ദേവാഃ സഗംധര്വാ ഋഷയശ്ച മഹൌജസഃ
കശ്യപന്റെ പുത്രനായ മഹേന്ദ്രനു വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ ലോകങ്ങൾ നൽകി; പിന്നെ ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മഹാശക്തിയുള്ള ഋഷിമാർ—
തുഷ്ടുവുഃ സ്തുതിഭിര്ദ്ദിവ്യൈഃ പൂജയാമാസുരച്യുതമ് । സംക്ഷിപ്യ തന്മഹദ്രൂപം തേഷാം സംദര്ശനായ വൈ
—ദൈവികമായ സ്തുതികളാൽ ആ ഭഗവാനെ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി ആരാധിച്ചു; അവൻ തന്റെ മഹാരൂപം ചെറുതാക്കി അവർക്കു ദർശനം നൽകി.
സംപൂജ്യമാനാസ്ത്രിദശൈരംതര്ദ്ധാനം യയൌ ഹരിഃ । ഇത്ഥം സുരക്ഷിതഃ ശക്രോ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
ദേവന്മാർ ആരാധിച്ചപ്പോൾ ഹരി അവിടുനിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി; ഇങ്ങനെ ശക്തനായ വിഷ്ണു ഇന്ദ്രനെ രക്ഷിച്ചു.
ത്രൈലോക്യം മഹദൈശ്വര്യ്യമവാപ ത്രിദിവേശ്വരഃ । ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം വാമനം വൈഭവം ശുഭമ് । ശേഷം യദ്വൈഭവം ദേവി തദ്വക്ഷ്യാമി യഥാക്രമാത്
മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും അധിപൻ മഹത്തായ ഐശ്വര്യം നേടി. വാമനന്റെ ഈ മഹത്വം മുഴുവൻ ഞാൻ പറഞ്ഞുതരിച്ചു. ബാക്കിയുള്ള മഹത്വങ്ങൾ, ദേവി, ഞാൻ ക്രമമായി പറയാം.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേമഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ വാമനപ്രാദുര്ഭാവോനാമ ചത്വാരിംശദധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ഉമയും മഹേശ്വരനും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിൽ വാമനന്റെ അവതാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഇരുനൂറ്റി നാല്പതാമത്തെ അധ്യായം, പത്തിരണ്ടായിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അമ്പത് ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, പദ്മ മഹാപുരാണത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു.
രുദ്ര ഉവാച- ഹത്വാഥ യവനം തത്ര മുചുകുംദേന ധീമതാ । ദത്ത്വാ തസ്മൈ വരം മുക്തിം നിഷ്ക്രാംതോ യദുനംദനഃ
രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ധീരനായ മുചുകുന്ദൻ അവിടെ യവനനെ സംഹരിച്ചു; അവനു മോക്ഷം എന്ന വരം നൽകി, യദുവംശജൻ അവിടുനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
ഹതം ച യവനം ശ്രുത്വാ ജരാസംധഃ സുദുര്മതിഃ । യയുധേ രാമകൃഷ്ണാഭ്യാം സ്വബലേന സമാവൃതഃ
യവനനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കേട്ട ജരാസന്ധൻ, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ, തന്റെ സൈന്യവുമായി ചുറ്റപ്പെട്ട് രാമനും കൃഷ്ണനും എതിരായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
കൃഷ്ണേന നിഹതം സൈന്യം സര്വം തസ്യ ദുരാത്മനഃ । സ പപാത മഹീപൃഷ്ഠേ മൂര്ച്ഛിതോ മഗധാധിപഃ
കൃഷ്ണൻ ആ ദുഷ്ടന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും നശിപ്പിച്ചു; മഗധരാജാവ് ഭൂമിയിൽ ബോധംകെട്ട് വീണു.
ചിരേണ ലബ്ധ്വാ സംജ്ഞാം തു വിഹ്വലാംഗോ ഭയാതുരഃ । ന ശശാക രണേ യോദ്ധും രാമേണ മഗധേശ്വരഃ
നേരംകഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ചുവന്ന മഗധേശ്വരൻ, ഭയത്താൽ ശരീരം വിറയച്ച്, രാമനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.
വിമുഖഃ പ്രാദ്രവത്തൂര്ണം ഹതശേഷബലാനുഗഃ । അജേയാവിതി തൌ മത്വാ രാമകൃഷ്ണൌ മഹാബലൌ
അവൻ മുഖം തിരിച്ച്, തോറ്റ സൈന്യത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകളുമായി ചേർന്ന് വേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; രാമനും കൃഷ്ണനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണെന്ന് കരുതി.
തയോര്വിരോധം ത്യക്ത്വാഥ നഗരീം സ്വാം വിവേശ ഹ । അഥ തൌ വസുദേവസ്യ തനയൌ സഹ സേനയാ
അവരോടുള്ള വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജരാസന്ധൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി; പിന്നെ വസുദേവന്റെ മക്കളായ ആ ഇരുവരും സൈന്യത്തോടൊപ്പം
മഥുരാം ത്യജ്യ നഗരീം പ്രവിഷ്ടൌ ദ്വാരികാം പുരീമ് । ഇംദ്രേണ പ്രേഷിതോ വായുഃ സഭാം തത്ര ദിവൌകസാമ്
മഥുര നഗരം വിട്ട് ദ്വാരകാപുരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ വായുവിനെ ദേവന്മാരുടെ സഭയിലേക്ക് അയച്ചു.
കൃഷ്ണായ പ്രദദൌ പ്രീത്യാ നിര്മിതാം വിശ്വകര്മണാ । വജ്രവൈഡൂര്യരചിതാം ബഹ്വാസനവിചിത്രിതാമ്
വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച, വജ്രവും വൈഡൂര്യവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, പല ഇരിപ്പിടങ്ങളുമുള്ള ആ മനോഹരമായ സഭ കൃഷ്ണനു ഇന്ദ്രൻ സ്നേഹത്തോടെ സമ്മാനിച്ചു.
നാനാരത്നമയൈര്ദിവ്യൈഃ സ്വര്ണച്ഛത്രൈര്വിരാജിതാമ് । താം പ്രാപ്യ രമ്യാം തു സഭാമുഗ്രസേനാദയോ നൃപാഃ
നാനാരത്നങ്ങളാൽ ഭസുരമായ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കുടകളാൽ അലങ്കരിച്ച ആ മനോഹരമായ സഭ ഉഗ്രസേനനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും
മോദംതേ നൈഗമൈഃ സാര്ദ്ധം ദിവി ദേവഗണാ ഇവ । ഇക്ഷ്വാകുവംശസംഭൂതോ രൈവതോ നാമ പാര്ഥിവഃ
നഗരവാസികളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ ആഘോഷിച്ചു, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവതകൾ പോലെ; ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ പിറന്ന രാജാവായ റൈവതൻ
കന്യാം ദുഹിതരം സ്വസ്യ സര്വലക്ഷണസംയുതാമ് । രാമായ പ്രദദൌ പ്രീത്യാ രേവതീ നാമ നാമതഃ
സ്വന്തം മകളായ, എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള രേവതിയെ രാമനു സ്നേഹത്തോടെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ നൽകി.
ഉപയേമേ വിധാനേന സ രാമസ്താം ച രേവതീമ് । രമയാമാസ ച തയാ ശച്യാ ഇവ സുരേശ്വരഃ
രാമൻ വിധിപ്രകാരം രേവതിയെ വിവാഹം ചെയ്തു, ഇന്ദ്രൻ ശചിയുമായി ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ അവളോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.
വിദര്ഭരാജോ ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മകോ നാമ ധാര്മികഃ । ബഭൂവുസ്തസ്യ പുത്രാസ്തു രുക്മപ്രഭൃതയഃ ശുഭാഃ
വിദർഭരാജാവായ ഭീഷ്മകൻ ധാർമ്മികനും സത്യവാനുമായിരിന്നു; അവനു രുക്മനും മറ്റു നല്ല പുത്രന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു.
തേഷാമവരജാ കന്യാ രുക്മിണീ വരവര്ണിനീ । കമലാംശേന സംഭൂതാ സര്വലക്ഷണസംയുതാ
അവർക്കിടയിൽ ഇളയമകളായ രുക്മിണി, ഉജ്ജ്വലമായ വർണ്ണവും എല്ലാ സൗഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവളും, കമലാദേവിയുടെ അംശത്തിൽ ജനിച്ചവളുമായിരുന്നു.
രാഘവത്വേഭവത്സീതാ രുക്മിണീ കൃഷ്ണജന്മനി । അന്യേഷ്വേവാവതാരേഷു വിഷ്ണോരേഷാ സഹായിനീ
രാമാവതാരത്തിൽ അവൾ സീതയായിരുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ ജനനത്തിൽ രുക്മിണിയായി; വിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റു അവതാരങ്ങളിലും അവൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹചാരിയാണ്.
ഹിരണ്യക ഹിരണ്യാക്ഷൌ സംഭൂതൌ ദ്വാപരേ പുനഃ । ശിശുപാലോ ദംതവക്ത്ര ഇതി നാമ സമന്വിതൌ
ഹിരണ്യകശിപുവും ഹിരണ്യാക്ഷനും ദ്വാപരയുഗത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ച് ശിശുപാലനും ദന്തവക്രനും എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെട്ടു.
ചൈദ്യാന്വയേ സമുദ്ഭൂതൌ മഹാബലപരാക്രമൌ । രുക്മിണീ ശിശുപാലായ ദാതുമൈച്ഛത്തദാത്മജഃ
ചേദിവംശത്തിൽ ജനിച്ച ശക്തനും ധൈര്യശാലികളുമായ അവർ; രുക്മിണിയുടെ പിതാവ് അവളെ ശിശുപാലനു വിവാഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
തം നേച്ഛതീ പതിം സാ തു ശിശുപാലം ശുഭാനനാ । ബാല്യാത്പ്രഭൃതി വൈ വിഷ്ണുമനുരക്താ ദൃഢവ്രതാ
പക്ഷേ, മനോഹരമുഖമായ രുക്മിണി ശിശുപാലനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ചില്ല; ബാല്യകാലംമുതൽ വിഷ്ണുവിൽ അഗാധഭക്തിയോടെ ഉറച്ച വ്രതം പാലിച്ചു.
ഉദ്ദിശ്യ കൃഷ്ണം ഭര്ത്താരം സുരാണാമര്ചനം സദാ । ചകാര രുക്മിണീ കന്യാ ദാനാനി വിവിധാനി ച
ഭർത്താവായി കൃഷ്ണനെ ആശിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവതകളെ ആരാധിച്ച്, രുക്മിണി പലവിധ ദാനങ്ങളും ചെയ്തു.