സുമതിരുവാച। സ്വാമിന്കശ്ചിന്മുനിര്മൃഗ്യോഽഖിലജ്ഞാനവിചക്ഷണഃ । ദേശോദ്ഭവമഹം ജാനേ പ്രത്യക്ഷം ന പരോക്ഷജമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: സ്വാമിനേ, ഞാൻ ഒരുപാട് വിജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു മഹർഷിയെ അന്വേഷിക്കുകയാണ്. ആ മഹർഷിയുടെ ജന്മദേശം ഞാൻ നേരിട്ട് അറിയുന്നവളാണ്, കേട്ടറിവല്ല.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ സുമതേര്ധര്മകോവിദഃ । അന്വേഷയാമാസ മുനിം സേവകൈഃ സഹ ശോഭനമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മത്തിൽ നിപുണയായ സുമതിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ സേവകരോടൊപ്പം ആ മഹർഷിയെ ഉചിതമായ രീതിയിൽ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തേ സര്വേ സര്വതോ ഗത്വാ മുനിം ധര്മവിദം ഭടാഃ । വ്യാലോകയംതഃ സര്വത്ര ന ചാപശ്യന്മുനീശ്വരമ്
അവരിൽ എല്ലാവരും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പോയി, ധർമ്മജ്ഞനായ മഹർഷിയെ അന്വേഷിച്ചു. എവിടെയും നോക്കിയെങ്കിലും മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ കണ്ടില്ല.
ഏകസ്ത്വനുചരോ വിപ്ര ഗതോ യോജനമാത്രതഃ । പൂര്വസ്യാം ദിശി ചോദ്യുക്തഃ പശ്യതി സ്മ മഹാശ്രമമ്
അവരിൽ ഒരുവൻ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, കിഴക്കോട്ട് ഏകയോജന ദൂരം ഉത്സാഹത്തോടെ പോയപ്പോൾ, അവൻ ഒരു വലിയ ആശ്രമം കണ്ടു.
യത്ര നിര്വൈരിണഃ സര്വേ പശവോ ജനതാസ്തഥാ । ഗംഗാസ്നാനഹതാശേഷകില്ബിഷാഃ സുമനോഹരാഃ
അവിടെ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും മനുഷ്യരും പരസ്പരം വൈരമില്ലാതെ, ഗംഗയിൽ കുളിച്ച് പാപങ്ങൾ കഴുകിയ, മനോഹരരായി ജീവിച്ചു.
യത്ര കേചിത്തപഃ ശ്രേഷ്ഠം കുര്വംതി സ്മ ഹുതാശനൈഃ । ധൂമൈരധോമുഖാഃ പത്രൈര്വായുഭിഃ സ്വോദരംഭരാഃ
അവിടെ ചിലർ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുകയും, ചിലരുടെ മുഖം പുകകൊണ്ട് കറുത്തതായിരിക്കുകയും, ചിലർ ഇലകളും വായുവും മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
യത്രാഗ്നിഹോത്രജോ ധൂമഃ പവിത്രയതി സര്വദാ । അനേകമുനിസംഹൃഷ്ടോ മുക്തപത്രലതോത്തമഃ
അവിടെ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പുക എല്ലായ്പ്പോഴും സ്ഥലം ശുദ്ധീകരിച്ചു. അനേകം സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്ന മഹർഷിമാർ, ഇലകളും ലതകളും അലങ്കാരമായി ധരിച്ചിരുന്നു.
തമാശ്രമം മുനേര്ജ്ഞാത്വാ ശൌനകസ്യ മനോഹരമ് । ന്യവേദയന്നൃപായാസൌ വിസ്മയാവിഷ്ടചേതസേ
ആ മനോഹരമായ ആശ്രമം ശൗനകമഹർഷിയുടെതാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അതിനെക്കുറിച്ച് അത്ഭുതഭരിതനായ മനസ്സോടെ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ഹര്ഷിതോഽത്യംതം ശത്രുഘ്നഃ സഹ സേവകൈഃ । ഹനൂമത്പുഷ്കലാദ്യൈശ്ച സയുതോഽഗാത്തദാശ്രമമ്
ഇത് കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ സേവകരോടും ഹനുമാനും പുഷ്കലനും മറ്റും കൂടെ ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തത്ര വീക്ഷ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠം സമ്യഗ്ഘുതഹുതാശനമ് । പ്രണമ്യ ദംഡവത്തസ്യ ചരണൌ പാപഹാരിണൌ
അവിടെ മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അഗ്നിഹോത്രം ശരിയായി നടത്തുന്നത് കണ്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത്, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ആ മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു.
തമാഗതം നൃപം ജ്ഞാത്വാ ശത്രുഘ്നം ബലിനാം വരമ് । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ പ്രീതസ്തദ്ദര്ശനാദഭൂത്
ശത്രുഘ്നൻ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, എത്തിയെന്നറിഞ്ഞ മഹർഷി, സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും മറ്റു ആദരങ്ങളും നൽകി സ്വീകരിച്ചു.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാന്തം നൃപം പ്രാഹ മുനീശ്വരഃ । കിമര്ഥമടനം ദേവ മഹത്പര്യടനം തവ
രാജാവ് സുഖമായി ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ചോദിച്ചു: ദേവ, ഇത്ര വലിയ യാത്ര നിങ്ങൾക്ക് എന്തിനാണ്?
ത്വാദൃശാഃ പൃഥിവീം സര്വാം നൃപാ വൈ ന ഭ്രമംതി ചേത് । തദാ ദുഷ്ടജനാഃ സാധൂന്ബാധംതേ വിഗതജ്വരാന്
നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാർ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ദുഷ്ടർ ഭയമില്ലാത്ത സദുപുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കും.
കഥയസ്വ മഹീപാല ശത്രുഘ്ന ബലിനാം വര । സര്വം ശുഭായനോ ഭൂയാത്തവ പര്യടനാദികമ്
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനായ ശത്രുഘ്നാ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങൾ നടത്തിയ എല്ലാ യാത്രകളും അനുഗ്രഹം നൽകട്ടെ; ദയവായി എല്ലാം പറഞ്ഞുതരൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യുക്തവംതം ഭൂദേവം പ്രത്യുവാച മഹീശ്വരഃ । ഗദ്ഗദ സ്വരയാ വാണ്യാ ഹര്ഷിത സ്വീയവിഗ്രഹഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹർഷിയെ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ സന്തോഷംകൊണ്ടു കുലുക്കമുള്ള സ്വരത്തിൽ മറുപടി നൽകി.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। അകസ്മാദഭവച്ചിത്രം രാമാശ്വസ്യ മനോഹൃതഃ । നാതിദൂരേ ത്വദാവാസാത്തച്ഛൃണുഷ്വ വിദാംവര
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: അപ്രതീക്ഷിതമായി, രാമന്റെ കുതിരയുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തിന് അടുത്ത്, നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരമല്ലാത്തിടത്ത്, ഒരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. അതു കേൾക്കൂ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ.
ഉദ്യാനേ തവ ശോഭാഢ്യേ യദൃച്ഛാതോ ഹയോ ഗതഃ । തത്പ്രാംതേ തസ്യ വാഹസ്യ ഗാത്രസ്തംഭോഽഭവത്ക്ഷണാത്
നിങ്ങളുടെ മനോഹരമായ തോട്ടത്തിൽ, ആ കുതിര യാദൃശ്ചികമായി സഞ്ചരിച്ചു. ആ കുതിരയുടെ വഴിയുടെ അറ്റത്ത്, അതിന്റെ ശരീരം പെട്ടെന്ന് അചഞ്ചലമായി.
തദാ മേ ബലിനോ വീരാഃ പുഷ്കലാദ്യാ മദോത്കടാഃ । ബലാദാചകൃഷുര്വാഹം ന ചചാല തഥാപ്യസൌ
അപ്പോൾ എന്റെ ബലവാന്മാരായ വീരന്മാർ, പുഷ്കലനും മറ്റുള്ളവരും, ഉത്സാഹത്തോടെ ആ കുതിരയെ വലിച്ചുനീക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതു പോലും കുതിര ചലിച്ചില്ല.
അസ്മാനപാരദുഃഖാബ്ധൌ മഗ്നാന്പ്രതിതരിഃ സ്മൃതഃ । ദൈവാദ്ദൃഷ്ടഃ സുഭാഗ്യൈസ്ത്വം കഥയസ്വ നിദാനകമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ രക്ഷകനായ നിങ്ങളെ ഓർക്കുന്നു; ദൈവകൃപയാൽ ഭാഗ്യവാന്മാർക്ക് മാത്രം കാണാൻ കഴിയുന്ന നിങ്ങളാണ്. ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഏവം പൃഷ്ടോ മുനിവരഃ ക്ഷണം ദധ്യൌ മഹാമതിഃ । തതഃ കാരണസംയുക്തം വിചാരേണ ദധദ്ധയമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട മഹാമുനി ഒരു നിമിഷം ആലോചനയിൽ മുങ്ങി. പിന്നെ കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി, ആലോചിച്ച് മനസ്സിൽ വച്ചു.
ക്ഷണാത്തജ്ജ്ഞാനതാം പ്രാപ്യ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ । ജഗാദ സ മഹീപാലം ദുഃഖിതം സംശയാന്വിതമ്
അത്രയേറെക്കാലം വേണ്ടാതെ, ആ കാര്യത്തിന്റെ അറിവ് ലഭിച്ച്, അത്ഭുതംകൊണ്ട് കണ്ണുകൾ വലുതാക്കി, ആ ദുഃഖിതനും സംശയമുള്ള രാജാവിനോട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
ശൌനക ഉവാച। ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ഹയസ്തംഭസ്യ കാരണമ് । യച്ഛ്രുത്വാ മുച്യതേ ദുഃഖാദതിചിത്രകഥാനകമ്
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ. കുതിരയുടെ അചഞ്ചലതയ്ക്ക് കാരണം ഞാൻ പറയാം. ഈ അത്ഭുതകരമായ കഥ കേട്ടാൽ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും.
ഗൌഡദേശേ മഹാരണ്യേ കാവേരീതീരഭൂഷിതേ । വാഡവഃ സാത്വകോ നാമ്നാ ചചാര പരമം തപഃ
ഗൗഡദേശത്തിലെ കാവേരി തീരത്തുള്ള വലിയ കാടിൽ, സാത്വകൻ എന്നൊരു വാനപ്രസ്ഥൻ കഠിനമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
ഏകാഹം പയസഃ പ്രാശീ ദിനൈകം വായുഭക്ഷകഃ । ദിനൈകം തു നിരാഹാര ഏവം ത്രിദിനമുന്നയേത്
ഒരു ദിവസം അവൻ പാലാണ് കഴിച്ചത്, മറ്റൊരു ദിവസം വായുവാണ് ഭക്ഷണം, മൂന്നാം ദിവസം ഒന്നും കഴിക്കാതെ ഉപവാസം. ഇങ്ങനെ മൂന്നു ദിവസം ഈ വ്രതം തുടരുകയായിരുന്നു.
ഏവം വ്രതേ പ്രവൃത്തസ്യ കാലഃ സര്വക്ഷയംകരഃ । ജഗ്രാഹ സ്വസ്യ ദംഷ്ട്രായാം മൃതിം പ്രാപ മഹാവ്രതീ
അവൻ ഈ വ്രതത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്ന കാലം അവനെ പിടിച്ചു, ആ മഹാവ്രതസ്ഥൻ മരണത്തെ ഏറ്റുവാങ്ങി.
വിമാനേ സര്വശോഭാഢ്യേ സര്വരത്നവിഭൂഷിതേ । അപ്സരോഭിഃ സഹ ക്രീഡന്യയൌ മേരോഃ ശിഖാസ്ഥിതൌ
എല്ലാ ഭംഗിയും രത്നാഭരണങ്ങളും ഉള്ള ദിവ്യവിമാനത്തിൽ, അപ്സരസുകളോടൊപ്പം കളിച്ചു കൊണ്ടു, അവൻ മേരു പർവതത്തിന്റെ ചൂടിലേക്ക് പോയി.
ജംബൂനാമമഹാവൃക്ഷസ്തത്ര സേവ്യരസോഽഭവത് । നദീ ജാംബവതീ സംജ്ഞാ സ്വര്ണദ്രവസമന്വിതാ
അവിടെ, വലിയ ജാംബു വൃക്ഷം രസമുള്ള ഫലം നൽകുന്നു; സ്വർണ്ണംപോലുള്ള വെള്ളം ഒഴുകുന്ന ജാംബവതി എന്ന നദിയും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്യാം മുനയഇച്ഛാഭിഃ ക്രീഡംതേ കുതുകാന്വിതാഃ । അനേകതപസാ പുണ്യാഃ സര്വസൌഖ്യസമന്വിതാഃ
അവിടെ, അനേകം വ്രതങ്ങൾ ചെയ്ത, പുണ്യശാലികളായ മുനികൾ, തങ്ങളുടേതായ ഇഷ്ടപ്രകാരം, ആസ്വാദനത്തോടെയും സന്തോഷത്തോടെയും കളിച്ചു.
തത്രാസൌ സ്വേച്ഛയാ ക്രീഡന്നപ്സരോഭിര്മുദാന്വിതഃ । പ്രതീപമാചരത്തേഷാം സ്വാഭിമാനമദോദ്ധതഃ
അവിടെ, അവൻ അപ്സരസുകളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സ്വേച്ഛയോടെ കളിച്ചു, പക്ഷേ അഹങ്കാരത്താൽ അവർക്കു മേൽ അവഹേളനത്തോടെ പെരുമാറി.
തതഃ ശപ്തഃ സ മുനിഭീ രാക്ഷസോ ഭവ ദുര്മുഖഃ । തതോഽതിദുഃഖിതഃ പ്രാഹ മുനീന്വിദ്യാതപോധനാന്
അപ്പോൾ, മുനികൾ അവനെ ശപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ദുർമുഖനേ, നീ ഒരു രാക്ഷസനാകുക.' അതിനാൽ അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ അവൻ, ജ്ഞാനവും തപസ്സും ഉള്ള മുനികളോട് പറഞ്ഞു.