കശാഭിസ്താഡിതോഽസ്മാഭിഃ പരം തത്ര ചചാല ന । ഏവം വിചാര്യ യത്കര്മ തത്കുരുഷ്വ നൃപോത്തമ
'ഞങ്ങൾ ചവിട്ടുകൊണ്ടു അടിച്ചെങ്കിലും അതു ചലിച്ചില്ല. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിക്കണം, രാജാവേ.'
തദാ വിസ്മയമാപന്നോ ഭൂപതിഃ സഹ സൈനികൈഃ । ജഗാമ സഹിതഃ സര്വൈര്ഹയസ്യ മഹതോഽന്തികേ
അപ്പോൾ അത്ഭുതംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ രാജാവും സൈന്യവും എല്ലാവരും ചേർന്ന് ആ വലിയ കുതിരയുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
പുഷ്കലോ ബാഹുനാ ധൃത്വാ ചരണൌ തസ്യ ഭൂതലാത് । ഉത്പാടയാമാസ തദാ പരം നോ ചേലതുസ്തതഃ
പുഷ്കലൻ തന്റെ കൈകളാൽ കുതിരയുടെ കാലുകൾ പിടിച്ച് നിലത്തു നിന്നു ഉയർത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിനാൽ പോലും കുതിര ചലിച്ചില്ല.
ബലേന ബലിനാക്രാംതോ നാകമ്പത ഹയസ്തദാ । ഹനൂമാംസ്തം സമുദ്ധര്തും മതിം ചക്രേ മഹാമനാഃ
ശക്തനായവൻ ശക്തിയോടെ അമർത്തിയിട്ടും അശ്വം അപ്പോൾ ചലിച്ചില്ല. മഹാമനസായ ഹനുമാൻ അതിനെ ഉയർത്താൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
ലാംഗൂലേന സമാവേഷ്ട്യ ബലേന ബലിനാം വരഃ । ആചകര്ഷ ബലാദ്വാഹം ന ചചാല തഥാപി സഃ
തന്റെ വാലുകൊണ്ട് കുതിരയെ ചുറ്റി, ശക്തിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഹനുമാൻ അതിനെ വലിച്ചെങ്കിലും, അശ്വം അങ്ങോട്ട് പോലും ചലിച്ചില്ല.
തദോവാച കപിശ്രേഷ്ഠോ ഹനൂമാന്വിസ്മയാന്വിതഃ । ശത്രുഘ്നം ബലിനാം ശ്രേഷ്ഠം വീരാണാം പരിശൃണ്വതാമ്
അപ്പോൾ കുരങ്ങുകളുടെ തലവനായ ഹനുമാൻ അത്ഭുതംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ്, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നനോടു വീരന്മാർ കേൾക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞു.
മയാ ദ്രോണോ ലാംഗുലേന ലീലയോത്പാടിതോഽധുനാ । പരമത്ര മഹാശ്ചര്യം കമ്പതേ ന ഹയോഽല്പകഃ
'ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ വാലുകൊണ്ട് ദ്രോണനെ എളുപ്പത്തിൽ പൊട്ടിച്ചു കളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇവിടെ ഈ ചെറിയ കുതിര ഒറ്റത്തുള്ളിയെങ്കിലും ചലിക്കുന്നില്ല. ഇതൊരത്ഭുതം തന്നെയാണ്.'
ദൃഷ്ടമത്ര നിദാനം ഹി വീരൈര്ബലിഭിരുദ്ധതൈഃ । ആകൃഷ്ടോഽപി ന ച സ്ഥാനാച്ചചാല തിലമാത്രതഃ
'ശക്തിയും ധൈര്യവും ഉള്ള വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചിട്ടും ഇതിന് കാരണമെന്തെന്ന് കണ്ടുപിടിക്കാനായില്ല; കുതിര ഒരു എള്ളുപൊടിയോളം പോലും സ്ഥാനം വിട്ടില്ല.'
കപിഭാഷിതമാകര്ണ്യ ശത്രുഘ്നോ വിസ്മയാന്വിതഃ । സുമതിം മംത്രിണാം ശ്രേഷ്ഠമുവാച വദതാം വരഃ
കുരങ്ങന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം അത്ഭുതംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ശത്രുഘ്നൻ, സംസാരത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മന്ത്രിമാരിൽ പ്രധാനിയായ സുമതിയോടു പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। മംത്രിന്കിമഭവദ്വാഹേ സ്തംഭനം വപുഷോഽനഘ । കോഽത്രോപായോ വിധേയഃ സ്യാദ്യേന വാഹഗതിര്ഭവേത്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: 'മന്ത്രിയേ, കുതിരയ്ക്ക് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? ശരീരം ഇങ്ങനെ കട്ടിയാകാൻ കാരണം എന്താണ്? കുതിര വീണ്ടും പോകാൻ എന്ത് മാർഗം സ്വീകരിക്കണം?'
സുമതിരുവാച। സ്വാമിന്കശ്ചിന്മുനിര്മൃഗ്യോഽഖിലജ്ഞാനവിചക്ഷണഃ । ദേശോദ്ഭവമഹം ജാനേ പ്രത്യക്ഷം ന പരോക്ഷജമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: സ്വാമിനേ, ഞാൻ ഒരുപാട് വിജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു മഹർഷിയെ അന്വേഷിക്കുകയാണ്. ആ മഹർഷിയുടെ ജന്മദേശം ഞാൻ നേരിട്ട് അറിയുന്നവളാണ്, കേട്ടറിവല്ല.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ സുമതേര്ധര്മകോവിദഃ । അന്വേഷയാമാസ മുനിം സേവകൈഃ സഹ ശോഭനമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മത്തിൽ നിപുണയായ സുമതിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ സേവകരോടൊപ്പം ആ മഹർഷിയെ ഉചിതമായ രീതിയിൽ അന്വേഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തേ സര്വേ സര്വതോ ഗത്വാ മുനിം ധര്മവിദം ഭടാഃ । വ്യാലോകയംതഃ സര്വത്ര ന ചാപശ്യന്മുനീശ്വരമ്
അവരിൽ എല്ലാവരും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പോയി, ധർമ്മജ്ഞനായ മഹർഷിയെ അന്വേഷിച്ചു. എവിടെയും നോക്കിയെങ്കിലും മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനെ കണ്ടില്ല.
ഏകസ്ത്വനുചരോ വിപ്ര ഗതോ യോജനമാത്രതഃ । പൂര്വസ്യാം ദിശി ചോദ്യുക്തഃ പശ്യതി സ്മ മഹാശ്രമമ്
അവരിൽ ഒരുവൻ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, കിഴക്കോട്ട് ഏകയോജന ദൂരം ഉത്സാഹത്തോടെ പോയപ്പോൾ, അവൻ ഒരു വലിയ ആശ്രമം കണ്ടു.
യത്ര നിര്വൈരിണഃ സര്വേ പശവോ ജനതാസ്തഥാ । ഗംഗാസ്നാനഹതാശേഷകില്ബിഷാഃ സുമനോഹരാഃ
അവിടെ എല്ലാ മൃഗങ്ങളും മനുഷ്യരും പരസ്പരം വൈരമില്ലാതെ, ഗംഗയിൽ കുളിച്ച് പാപങ്ങൾ കഴുകിയ, മനോഹരരായി ജീവിച്ചു.
യത്ര കേചിത്തപഃ ശ്രേഷ്ഠം കുര്വംതി സ്മ ഹുതാശനൈഃ । ധൂമൈരധോമുഖാഃ പത്രൈര്വായുഭിഃ സ്വോദരംഭരാഃ
അവിടെ ചിലർ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യുകയും, ചിലരുടെ മുഖം പുകകൊണ്ട് കറുത്തതായിരിക്കുകയും, ചിലർ ഇലകളും വായുവും മാത്രം ഭക്ഷ്യമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.
യത്രാഗ്നിഹോത്രജോ ധൂമഃ പവിത്രയതി സര്വദാ । അനേകമുനിസംഹൃഷ്ടോ മുക്തപത്രലതോത്തമഃ
അവിടെ അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പുക എല്ലായ്പ്പോഴും സ്ഥലം ശുദ്ധീകരിച്ചു. അനേകം സന്തോഷത്തോടെ കഴിയുന്ന മഹർഷിമാർ, ഇലകളും ലതകളും അലങ്കാരമായി ധരിച്ചിരുന്നു.
തമാശ്രമം മുനേര്ജ്ഞാത്വാ ശൌനകസ്യ മനോഹരമ് । ന്യവേദയന്നൃപായാസൌ വിസ്മയാവിഷ്ടചേതസേ
ആ മനോഹരമായ ആശ്രമം ശൗനകമഹർഷിയുടെതാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അതിനെക്കുറിച്ച് അത്ഭുതഭരിതനായ മനസ്സോടെ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ഹര്ഷിതോഽത്യംതം ശത്രുഘ്നഃ സഹ സേവകൈഃ । ഹനൂമത്പുഷ്കലാദ്യൈശ്ച സയുതോഽഗാത്തദാശ്രമമ്
ഇത് കേട്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ, തന്റെ സേവകരോടും ഹനുമാനും പുഷ്കലനും മറ്റും കൂടെ ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തത്ര വീക്ഷ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠം സമ്യഗ്ഘുതഹുതാശനമ് । പ്രണമ്യ ദംഡവത്തസ്യ ചരണൌ പാപഹാരിണൌ
അവിടെ മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അഗ്നിഹോത്രം ശരിയായി നടത്തുന്നത് കണ്ടശേഷം, ശത്രുഘ്നൻ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്ത്, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ആ മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ചു.
തമാഗതം നൃപം ജ്ഞാത്വാ ശത്രുഘ്നം ബലിനാം വരമ് । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ പ്രീതസ്തദ്ദര്ശനാദഭൂത്
ശത്രുഘ്നൻ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, എത്തിയെന്നറിഞ്ഞ മഹർഷി, സന്തോഷത്തോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും മറ്റു ആദരങ്ങളും നൽകി സ്വീകരിച്ചു.
സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാന്തം നൃപം പ്രാഹ മുനീശ്വരഃ । കിമര്ഥമടനം ദേവ മഹത്പര്യടനം തവ
രാജാവ് സുഖമായി ഇരുന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ചോദിച്ചു: ദേവ, ഇത്ര വലിയ യാത്ര നിങ്ങൾക്ക് എന്തിനാണ്?
ത്വാദൃശാഃ പൃഥിവീം സര്വാം നൃപാ വൈ ന ഭ്രമംതി ചേത് । തദാ ദുഷ്ടജനാഃ സാധൂന്ബാധംതേ വിഗതജ്വരാന്
നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാർ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ദുഷ്ടർ ഭയമില്ലാത്ത സദുപുരുഷന്മാരെ ഉപദ്രവിക്കും.
കഥയസ്വ മഹീപാല ശത്രുഘ്ന ബലിനാം വര । സര്വം ശുഭായനോ ഭൂയാത്തവ പര്യടനാദികമ്
ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനായ ശത്രുഘ്നാ, ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, നിങ്ങൾ നടത്തിയ എല്ലാ യാത്രകളും അനുഗ്രഹം നൽകട്ടെ; ദയവായി എല്ലാം പറഞ്ഞുതരൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യുക്തവംതം ഭൂദേവം പ്രത്യുവാച മഹീശ്വരഃ । ഗദ്ഗദ സ്വരയാ വാണ്യാ ഹര്ഷിത സ്വീയവിഗ്രഹഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ മഹർഷിയെ, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ സന്തോഷംകൊണ്ടു കുലുക്കമുള്ള സ്വരത്തിൽ മറുപടി നൽകി.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। അകസ്മാദഭവച്ചിത്രം രാമാശ്വസ്യ മനോഹൃതഃ । നാതിദൂരേ ത്വദാവാസാത്തച്ഛൃണുഷ്വ വിദാംവര
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: അപ്രതീക്ഷിതമായി, രാമന്റെ കുതിരയുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തിന് അടുത്ത്, നിങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരമല്ലാത്തിടത്ത്, ഒരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. അതു കേൾക്കൂ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ.
ഉദ്യാനേ തവ ശോഭാഢ്യേ യദൃച്ഛാതോ ഹയോ ഗതഃ । തത്പ്രാംതേ തസ്യ വാഹസ്യ ഗാത്രസ്തംഭോഽഭവത്ക്ഷണാത്
നിങ്ങളുടെ മനോഹരമായ തോട്ടത്തിൽ, ആ കുതിര യാദൃശ്ചികമായി സഞ്ചരിച്ചു. ആ കുതിരയുടെ വഴിയുടെ അറ്റത്ത്, അതിന്റെ ശരീരം പെട്ടെന്ന് അചഞ്ചലമായി.
തദാ മേ ബലിനോ വീരാഃ പുഷ്കലാദ്യാ മദോത്കടാഃ । ബലാദാചകൃഷുര്വാഹം ന ചചാല തഥാപ്യസൌ
അപ്പോൾ എന്റെ ബലവാന്മാരായ വീരന്മാർ, പുഷ്കലനും മറ്റുള്ളവരും, ഉത്സാഹത്തോടെ ആ കുതിരയെ വലിച്ചുനീക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതു പോലും കുതിര ചലിച്ചില്ല.
അസ്മാനപാരദുഃഖാബ്ധൌ മഗ്നാന്പ്രതിതരിഃ സ്മൃതഃ । ദൈവാദ്ദൃഷ്ടഃ സുഭാഗ്യൈസ്ത്വം കഥയസ്വ നിദാനകമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ രക്ഷകനായ നിങ്ങളെ ഓർക്കുന്നു; ദൈവകൃപയാൽ ഭാഗ്യവാന്മാർക്ക് മാത്രം കാണാൻ കഴിയുന്ന നിങ്ങളാണ്. ഇതിന് കാരണം എന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഏവം പൃഷ്ടോ മുനിവരഃ ക്ഷണം ദധ്യൌ മഹാമതിഃ । തതഃ കാരണസംയുക്തം വിചാരേണ ദധദ്ധയമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട മഹാമുനി ഒരു നിമിഷം ആലോചനയിൽ മുങ്ങി. പിന്നെ കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി, ആലോചിച്ച് മനസ്സിൽ വച്ചു.