യേ ത്വദ്ഭക്താസ്ത ഏവാസന്മദ്ഭക്താ ധര്മസംയുതാഃ । മദ്ഭക്താ അപി ഭൂയസ്യാ ഭക്ത്യാ തവ നതിംകരാഃ
നിന്റെ ഭക്തന്മാരെല്ലാം എന്റെ ഭക്തന്മാരാണ്, ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവർ; എന്റെ ഭക്തന്മാർ കൂടുതൽ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ വണങ്ങുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്ഥം ഭാഷിതമാകര്ണ്യ ശര്വോ വീരമണിം നൃപമ് । മൂര്ച്ഛിതം ജീവയാമാസ കരസ്പര്ശാദിനാ പ്രഭുഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചത് കേട്ടശേഷം, ശർവൻ, പ്രഭുവായവൻ, മുറ്ച്ഛിച്ചിരുന്ന വീരമണി രാജാവിനെ കൈസ്പർശംകൊണ്ട് ജീവിപ്പിച്ചു.
അന്യാനപി സുതാനസ്യ മൂര്ച്ഛിതാഞ്ഛരപീഡിതാന് । ജീവയാമാസ സ മൃഡഃ സമര്ഥഃ പ്രഭുരീശ്വരഃ
അമ്പേറ്റു മുറ്ച്ഛിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാരെയും ആ കരുണാനിധിയായ പ്രഭു ജീവിപ്പിച്ചു.
സജ്ജം വിധായ തം ഭൂപം ശ്രീരാമപദയോര്നതിമ് । കാരയാമാസ ഭൂതേശഃ പുത്രപൌത്രൈഃ പരീവൃതമ്
രാജാവിനെ ഒരുക്കിയശേഷം, ഭൂതേശൻ അവനെ പുത്രന്മാരും മുമ്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കാൻ ഇടയാക്കി.
ധന്യോ രാജാ വീരമണിര്യോ ദദര്ശ രഘൂത്തമമ് । യോഗിഭിര്യോഗനിഷ്ഠാഭിര്ദുഷ്പ്രാപമയുതായുതൈഃ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെ നേരിൽ കണ്ട് അനുഭവിച്ച രാജാവ് വീരമണി ഭാഗ്യവാനാണ്. യോഗത്തിൽ സ്ഥിരമായ ആയിരക്കണക്കിന് യോഗികൾക്കും അദ്ദേഹത്തെ ലഭിക്കുക വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
തേ നത്വാ രഘുനാഥം തം കൃതാര്ഥീ കൃതവിഗ്രഹാഃ । ബ്രഹ്മാദിഭിഃ പൂജ്യതമാ അഭൂവന്ദ്വിജസത്തമ
തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായവരും യഥാർത്ഥ രൂപം പ്രാപിച്ചവരുമായവർ രഘുനാഥനോട് നമസ്കരിച്ചു. അങ്ങനെ അവർ ബ്രഹ്മാദിമാരാൽ പോലും ഏറ്റവും ആരാധ്യരായി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ശത്രുഘ്ന ഹനുമദ്ഭ്യാം ച പുഷ്കലാദിഭിരുദ്ഭടൈഃ । പരിഷ്ടുതായ രാമായ ദദൌ രാജാ ഹയോത്തമമ്
ശത്രുഘ്നനും ഹനുമാനും പുഷ്കലനും മറ്റു പ്രഗത്ഭന്മാരും രാമനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് രാമനോട് ഉത്തമമായ കുതിര അർപ്പിച്ചു.
രാജ്യേന സഹിതം സര്വം സപുത്രപശുബാംധവമ് । ശര്വേണ പ്രേരിതഃ പ്രാദാദ്ഭൂപോ വീരമണിസ്തദാ
അന്നത്തെ സമയത്ത്, ശിവന്റെ പ്രേരണയാൽ രാജാവ് വീരമണി തന്റെ രാജ്യം, മക്കൾ, പശുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവയൊക്കെയും സഹിതം എല്ലാം അർപ്പിച്ചു.
തതോ രാമോ നുതഃ സര്വൈര്വൈരിഭിര്നിജസേവകൈഃ । ശത്രുഘ്നാദിഭിരത്യംതമുത്സുകൈശ്ച വിശേഷതഃ
അപ്പോൾ രാമൻ, ശത്രുക്കളാൽ, സ്വന്തം സേവകരാൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ ശത്രുഘ്നനും മറ്റുള്ളവരും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു.
രഥേ മണിമയേ തിഷ്ഠന്ബഭൂവ സ തിരോഹിതഃ । അംതര്ഹിതേ രാമഭദ്രേ സര്വേ പ്രാപുഃ സുവിസ്മയമ്
മണിമയമായ രഥത്തിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ രാമൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. രാമഭദ്രൻ മറഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.
മാ ജാനീഹി മനുഷ്യം തം രാമം ലോകൈകവംദിതമ് । ജലേ സ്ഥലേ ച സര്വത്ര വര്തതേ സംസ്ഥിതഃ സദാ
ലോകം മുഴുവൻ വണങ്ങുന്ന രാമനെ ഒരു മനുഷ്യൻ എന്നതുപോലെ കരുതരുത്. ജലത്തിലും കരയിലും എല്ലായിടത്തും അദ്ദേഹം സദാ നിലകൊള്ളുന്നു.
തതോ വീരാ അലം ഹൃഷ്ടാ അന്യോന്യം പരിരേഭിരേ । തൂര്യമംഗലവാദിത്രൈഃ സുമഹാനുത്സവോഽഭവത്
അതിനുശേഷം വീരന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം അണചേർന്നു. മംഗളവാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടൊപ്പം വലിയ ഉത്സവം നടന്നു.
തതോ മുക്തോ ഹയഃ സര്വൈര്വീരൈഃ ശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ । സര്വൈരനുഗതഃ പ്രീതൈര്വിസ്മയേന സമന്വിതൈഃ
ശസ്ത്രാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരും ആ കുതിരയെ വിട്ടയച്ചു. എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും അത്ഭുതത്തോടെയും അതിനെ അനുഗമിച്ചു.
ശര്വഃ സത്യപ്രതിജ്ഞശ്ച തമനുജ്ഞാപ്യ സേവകമ് । ശ്രീരാമം ശരണം പ്രോച്യ യാഹി ലോകൈകദുര്ല്ലഭമ്
സത്യവ്രതനായ ശിവൻ തന്റെ സേവകനോട് അനുമതി നൽകി, 'ശ്രീരാമനെ ആശ്രയിക്കൂ; ലോകങ്ങളിൽ പോലും അപൂർവ്വനായ അദ്ദേഹനിലേക്കു പോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ്വയമംതര്ഹിതസ്തത്ര പ്രലയോത്പത്തികാരകഃ । കൈലാസമഗമച്ഛര്വഃ സേവകൈഃ പരിശോഭിതഃ
സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ശിവൻ അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി, സേവകരാൽ അലങ്കൃതനായ് കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭൂപോ വീരമണിര്ധ്യായഞ്ഛ്രീരാമചരണോദജമ് । ശത്രുഘ്നേന യയൌ സാകം ബലിനാ ബലസംയുതഃ
ശ്രീരാമന്റെ പാദജലത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് രാജാവ് വീരമണി ശക്തനായ ശത്രുഘ്നനും സൈന്യവുമൊത്ത് പുറപ്പെട്ടു.
ഏതദ്രാമസ്യ ചരിതം യേ ശൃണ്വംതി നരോത്തമാഃ । തേഷാം സംസാരജം ദുഃഖം ന ഭവിഷ്യതി കര്ഹിചിത്
ഈ രാമചരിതം കേൾക്കുന്ന ഉത്തമപുരുഷന്മാർക്ക് ലോകജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദു:ഖം ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരികയില്ല.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ ശേഷവാത്സ്യായനസംവാദേ രാമാശ്വമേധേ ഹയപ്രസ്ഥാനംനാമ ഷട്ചത്വാരിംശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷനും വാത്സ്യായനനും നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ രാമാശ്വമേധത്തിലെ 'ഹയപ്രസ്ഥാനം' എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഹയോ ഗതോ ഹേമകൂടം ഭാരതാംതേ തതോ ദ്വിജ । അനേകഭടസാഹസ്രൈ രക്ഷിതോ ബദ്ധചാമരഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ആ കുതിര ഭാരതത്തിന്റെ അതിരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹേമകൂട്ടപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ആയിരക്കണക്കിന് വീരന്മാർ അതിനെ കാവലിരുത്തി, ചാമരം കെട്ടി അലങ്കരിച്ചു.
യോ വൈ വിസ്തരതോ ദൈര്ഘ്യാദ്യോജനാനാം സമം തതഃ । അയുതേന സുശൃങ്ഗൈശ്ച രാജതൈഃ കാംചനാദിഭിഃ
ആ പർവതം വിസ്തൃതിയിലും നീളത്തിലും വളരെ വലുതാണ്; പത്ത് ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്. വെള്ളി, പൊന്നു മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള മനോഹരമായ കുന്തലുകൾ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
തത്രോദ്യാനം മഹച്ഛ്രേഷ്ഠം പാദപൈഃ പരിശോഭിതമ് । ശാലൈസ്താലൈസ്തമാലൈശ്ച കര്ണികാരൈഃ സമന്തതഃ
അവിടെ വലിയതും ഉത്തമവുമായ ഒരു തോട്ടം ഉണ്ടായിരുന്നു. ശാല, താല, തമാല, കർണികാര തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റും അലങ്കരിച്ചു.
ഹിംതാലൈര്നാഗപുന്നാഗൈഃ കോവിദാരൈഃ സബില്വകൈഃ । ചമ്പകൈര്ബകുലൈര്മേഘൈര്മദനൈഃ കുടജാദിഭിഃ
ഹിംതാലം, നാഗം, പുന്നാഗം, കോവിദാരം, ബില്വം, ചമ്പകം, ബകുലം, മേഘം, മദനം, കുഡജം തുടങ്ങിയ മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജാതികാഭിര്യൂഥികാഭിര്നവമാലികയാ തഥാ । ആമ്രൈര്മാധവദ്രാക്ഷാഭിര്ദാഡിമൈഃ ശോഭിതം വനമ്
അവിടെ കാട്ട് മല്ലിക, യൂതിക, പുതുമലർ മാലിക എന്നിവകൊണ്ടും, മാവും മാധവവള്ളിയും മുന്തിരിവള്ളികളും മാതളനരക്കായ്ച്ചെടികളും കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അനേകപക്ഷിസംഘുഷ്ടം ഭ്രമരൈര്നിനദീകൃതമ് । മയൂരകേകാരവിതം സര്വര്തുസുഖദം ഹയഃ
അനേകം പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ ചേർന്ന് ശബ്ദിച്ചും, തേനീച്ചകളുടെ ഗുഞ്ചലും, മയിലുകളുടെ കൂകയും മുഴങ്ങിയും, എല്ലാ കാലാവസ്ഥയിലും ആനന്ദം പകരുന്ന കാട്ടായിരുന്നു അത്.
പ്രവിവേശ സ ശത്രുഘ്നോ മനോവേഗസമന്വിതഃ । സ്വര്ണപത്രം വിശാലേ സ്വേ ഭാലേ ബിഭ്രന്മനോഹരമ്
അവിടെ മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ ശത്രുഘ്നൻ കടന്നു വന്നു, തന്റെ വിശാലമായ മനോഹരമായ പൊന്നുപലക നെറ്റിയിൽ ധരിച്ചുകൊണ്ട്.
ഗച്ഛതസ്തസ്യ വാഹസ്യ ഹയമേധക്രതോസ്തദാ । അകസ്മാദഭവച്ചിത്രം തച്ഛൃണുഷ്വ ദ്വിജോത്തമ
അപ്പോൾ അശ്വമേധയാഗത്തിനുള്ള കുതിര മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. അതു കേൾക്കൂ, മഹാനായ ദ്വിജന്മാരേ.
ഗാത്രസ്തംഭോഽഭവത്തസ്യ ന ചചാല പഥിസ്ഥിതഃ । ഹേമകൂടഇവാചാല്യോ ബഭൂവ ഹയസത്തമഃ
ആ കുതിരയുടെ ശരീരം കട്ടിയായി നിലച്ചു; അതു വഴിയിൽ നിന്നു ചലിച്ചില്ല. പൊന്നുപർവ്വതംപോലെ അശ്വം അശേഷം അചഞ്ചലമായി നിന്നു.
തദാ തദ്രക്ഷകാഃ സര്വേ കശാഘാതാന്വിതേനിരേ । തദാഹതേഽപി ന യയൌ സ്തബ്ധഗാത്രോ ഹയോത്തമഃ
അപ്പോൾ അതിന്റെ രക്ഷകർ എല്ലാവരും ചവിട്ടുകൊണ്ടു അടിച്ചു; എങ്കിലും ശരീരം കട്ടിയാകിയ അശ്വം അങ്ങോട്ട് ചലിച്ചില്ല.
ശത്രുഘ്നം സവിധേ ഗത്വാ ചുക്രുശുര്വാഹരക്ഷകാഃ । സ്വാമിന്വയം ന ജാനീമഃ കിമഭൂദ്ധയസത്തമേ
ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു കുതിരയുടെ രക്ഷകർ വിളിച്ചു: 'സ്വാമി, ഈ അശ്വത്തിന് എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല.'
ഗച്ഛതോ വാഹവര്യസ്യ മനോവേഗസ്യ ഭൂപതേ । ആകസ്മികോഽഭവത്തസ്യ ഗാത്രസ്തംഭോ മഹാമതേ
ഭൂപതേ, മനസ്സിന്റെ വേഗത്തിൽ പോകുന്ന ആ മികച്ച കുതിരക്ക് അപ്രതീക്ഷിതമായി ശരീരം കട്ടിയാകുകയായിരുന്നു, മഹാമനസിന്.