കിം കരോമി മയാ സത്യപാലനാര്ഥമിദം കൃതമ് । ജാനന്പ്രഭാവം ഭവതോ ഭക്തരക്ഷാര്ഥമാഗതഃ
ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? സത്യം നിലനിർത്താൻ ഞാൻ ഇതു ചെയ്തു; നിന്റെ ശക്തി അറിയുന്ന ഞാൻ ഭക്തനെ രക്ഷിക്കാൻ വന്നതാണ്.
അസൌ പുരാ ഉജ്ജയിന്യാം മഹാകാലനികേതനേ । സ്നാത്വാ ശിപ്രാഖ്യ സരിതി തപസ്തേപേ മഹാദ്ഭുതമ്
പണ്ടെ, ഉജ്ജയിനിയിൽ മഹാകാലന്റെ ആലയത്തിൽ, ശിപ്ര എന്ന നദിയിൽ കുളിച്ച്, അവൻ അത്ഭുതകരമായ തപസ്സ് ചെയ്തു.
തതഃ പ്രസന്നോ ജാതോഽഹം ജഗാദ ഭൂമിപം പ്രതി । യാചസ്വേതി മഹാരാജ സ വവ്രേ രാജ്യമദ്ഭുതമ്
അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ഞാൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ചോദിക്കൂ മഹാരാജാവേ.' അപ്പോൾ രാജാവ് അത്ഭുതകരമായ രാജ്യം വേണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
മയാ പ്രോക്തം ദേവപുരേ തവ രാജ്യം ഭവിഷ്യതി । യാവദ്രാമഹയഃ പുര്യാമാഗമിഷ്യതി യാജ്ഞികഃ
ദേവപുരിയിൽ ഞാൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: 'നിന്റെ രാജ്യം രാമഹയ എന്ന നഗരത്തിൽ യാജ്ഞികൻ എത്തുന്നതുവരെ തുടരും.'
താവത്പ്രഭൃത്യഹം സ്ഥാസ്യേ തവ രക്ഷാര്ഥമുദ്യതഃ । ഏതദ്ദത്തവരോ രാമ കിം കരോമി സ്വസത്യതഃ
അത് മുതൽ ഞാൻ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിന് എപ്പോഴും തയ്യാറാണ്; ഈ വരം നൽകിയതുകൊണ്ട്, രാമ, സത്യം പാലിക്കാൻ ഞാൻ ഇനി എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
ഘൃണിതോഽസ്മ്യധുനാ രാജ്ഞാ സപുത്രപശുബാംധവഃ । ഹയം സമര്പ്യതേ പാദസേവാം രാജാ വിധാസ്യതി
ഇപ്പോൾ രാജാവ് പുത്രന്മാരും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളും കൂടെ വിനയത്തോടെ നമിക്കുന്നു; കുതിര സമർപ്പിക്കും, രാജാവ് നിന്റെ പാദസേവനവും ചെയ്യും.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ മഹേശസ്യ രഘൂത്തമഃ । ഉവാച ധീരയാ വാചാ കൃപയാ പൂര്ണലോചനഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: മഹേശന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ കരുണയോടെ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ സ്ഥിരതയുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
രാമ ഉവാച। ദേവാനാമയമേവാസ്തി ധര്മോ ഭക്തസ്യ പാലനമ് । ത്വയാ സാധുകൃതം കര്മ യദ്ഭക്തോ രക്ഷിതോഽധുനാ
രാമൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരുടെ ധർമ്മം ഭക്തനെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ്; ഭക്തനെ ഇപ്പോൾ സംരക്ഷിച്ചത് നീ ശരിയായാണ് ചെയ്തതെന്ന് ഞാൻ സമ്മതിക്കുന്നു.
മമാസി ഹൃദയേ ശര്വ ഭവതോ ഹൃദയേ ത്വഹമ് । ആവയോരംതരം നാസ്തി മൂഢാഃ പശ്യംതി ദുര്ധിയഃ
ശർവനേ, നീ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ട്, ഞാൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ; നമ്മള്ക്കിടയിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല — ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവരേ മാത്രമാണ് വേറിട്ടു കാണുന്നത്.
യേ ഭേദം വിദധത്യദ്ധാ ആവയോരേകരൂപയോഃ । കുംഭീപാകേഷു പച്യംതേ നരാഃ കല്പസഹസ്രകമ്
നമ്മളെ, ഒരേ രൂപമുള്ളവരെ, വേർതിരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ ആയിരം കാല്പങ്ങൾക്കാലം കുംബീപാക നരകത്തിൽ കതലിക്കപ്പെടും.
യേ ത്വദ്ഭക്താസ്ത ഏവാസന്മദ്ഭക്താ ധര്മസംയുതാഃ । മദ്ഭക്താ അപി ഭൂയസ്യാ ഭക്ത്യാ തവ നതിംകരാഃ
നിന്റെ ഭക്തന്മാരെല്ലാം എന്റെ ഭക്തന്മാരാണ്, ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവർ; എന്റെ ഭക്തന്മാർ കൂടുതൽ ഭക്തിയോടെ നിന്നെ വണങ്ങുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്ഥം ഭാഷിതമാകര്ണ്യ ശര്വോ വീരമണിം നൃപമ് । മൂര്ച്ഛിതം ജീവയാമാസ കരസ്പര്ശാദിനാ പ്രഭുഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചത് കേട്ടശേഷം, ശർവൻ, പ്രഭുവായവൻ, മുറ്ച്ഛിച്ചിരുന്ന വീരമണി രാജാവിനെ കൈസ്പർശംകൊണ്ട് ജീവിപ്പിച്ചു.
അന്യാനപി സുതാനസ്യ മൂര്ച്ഛിതാഞ്ഛരപീഡിതാന് । ജീവയാമാസ സ മൃഡഃ സമര്ഥഃ പ്രഭുരീശ്വരഃ
അമ്പേറ്റു മുറ്ച്ഛിച്ചിരുന്ന രാജാവിന്റെ മറ്റു പുത്രന്മാരെയും ആ കരുണാനിധിയായ പ്രഭു ജീവിപ്പിച്ചു.
സജ്ജം വിധായ തം ഭൂപം ശ്രീരാമപദയോര്നതിമ് । കാരയാമാസ ഭൂതേശഃ പുത്രപൌത്രൈഃ പരീവൃതമ്
രാജാവിനെ ഒരുക്കിയശേഷം, ഭൂതേശൻ അവനെ പുത്രന്മാരും മുമ്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കാൻ ഇടയാക്കി.
ധന്യോ രാജാ വീരമണിര്യോ ദദര്ശ രഘൂത്തമമ് । യോഗിഭിര്യോഗനിഷ്ഠാഭിര്ദുഷ്പ്രാപമയുതായുതൈഃ
രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെ നേരിൽ കണ്ട് അനുഭവിച്ച രാജാവ് വീരമണി ഭാഗ്യവാനാണ്. യോഗത്തിൽ സ്ഥിരമായ ആയിരക്കണക്കിന് യോഗികൾക്കും അദ്ദേഹത്തെ ലഭിക്കുക വളരെ ദുഷ്കരമാണ്.
തേ നത്വാ രഘുനാഥം തം കൃതാര്ഥീ കൃതവിഗ്രഹാഃ । ബ്രഹ്മാദിഭിഃ പൂജ്യതമാ അഭൂവന്ദ്വിജസത്തമ
തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായവരും യഥാർത്ഥ രൂപം പ്രാപിച്ചവരുമായവർ രഘുനാഥനോട് നമസ്കരിച്ചു. അങ്ങനെ അവർ ബ്രഹ്മാദിമാരാൽ പോലും ഏറ്റവും ആരാധ്യരായി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ശത്രുഘ്ന ഹനുമദ്ഭ്യാം ച പുഷ്കലാദിഭിരുദ്ഭടൈഃ । പരിഷ്ടുതായ രാമായ ദദൌ രാജാ ഹയോത്തമമ്
ശത്രുഘ്നനും ഹനുമാനും പുഷ്കലനും മറ്റു പ്രഗത്ഭന്മാരും രാമനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് രാമനോട് ഉത്തമമായ കുതിര അർപ്പിച്ചു.
രാജ്യേന സഹിതം സര്വം സപുത്രപശുബാംധവമ് । ശര്വേണ പ്രേരിതഃ പ്രാദാദ്ഭൂപോ വീരമണിസ്തദാ
അന്നത്തെ സമയത്ത്, ശിവന്റെ പ്രേരണയാൽ രാജാവ് വീരമണി തന്റെ രാജ്യം, മക്കൾ, പശുക്കൾ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവയൊക്കെയും സഹിതം എല്ലാം അർപ്പിച്ചു.
തതോ രാമോ നുതഃ സര്വൈര്വൈരിഭിര്നിജസേവകൈഃ । ശത്രുഘ്നാദിഭിരത്യംതമുത്സുകൈശ്ച വിശേഷതഃ
അപ്പോൾ രാമൻ, ശത്രുക്കളാൽ, സ്വന്തം സേവകരാൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അത്യന്തം ആഗ്രഹത്തോടെ ശത്രുഘ്നനും മറ്റുള്ളവരും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു.
രഥേ മണിമയേ തിഷ്ഠന്ബഭൂവ സ തിരോഹിതഃ । അംതര്ഹിതേ രാമഭദ്രേ സര്വേ പ്രാപുഃ സുവിസ്മയമ്
മണിമയമായ രഥത്തിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ രാമൻ അപ്രത്യക്ഷനായി. രാമഭദ്രൻ മറഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.
മാ ജാനീഹി മനുഷ്യം തം രാമം ലോകൈകവംദിതമ് । ജലേ സ്ഥലേ ച സര്വത്ര വര്തതേ സംസ്ഥിതഃ സദാ
ലോകം മുഴുവൻ വണങ്ങുന്ന രാമനെ ഒരു മനുഷ്യൻ എന്നതുപോലെ കരുതരുത്. ജലത്തിലും കരയിലും എല്ലായിടത്തും അദ്ദേഹം സദാ നിലകൊള്ളുന്നു.
തതോ വീരാ അലം ഹൃഷ്ടാ അന്യോന്യം പരിരേഭിരേ । തൂര്യമംഗലവാദിത്രൈഃ സുമഹാനുത്സവോഽഭവത്
അതിനുശേഷം വീരന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം അണചേർന്നു. മംഗളവാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടൊപ്പം വലിയ ഉത്സവം നടന്നു.
തതോ മുക്തോ ഹയഃ സര്വൈര്വീരൈഃ ശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ । സര്വൈരനുഗതഃ പ്രീതൈര്വിസ്മയേന സമന്വിതൈഃ
ശസ്ത്രാസ്ത്രവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരും ആ കുതിരയെ വിട്ടയച്ചു. എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും അത്ഭുതത്തോടെയും അതിനെ അനുഗമിച്ചു.
ശര്വഃ സത്യപ്രതിജ്ഞശ്ച തമനുജ്ഞാപ്യ സേവകമ് । ശ്രീരാമം ശരണം പ്രോച്യ യാഹി ലോകൈകദുര്ല്ലഭമ്
സത്യവ്രതനായ ശിവൻ തന്റെ സേവകനോട് അനുമതി നൽകി, 'ശ്രീരാമനെ ആശ്രയിക്കൂ; ലോകങ്ങളിൽ പോലും അപൂർവ്വനായ അദ്ദേഹനിലേക്കു പോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ്വയമംതര്ഹിതസ്തത്ര പ്രലയോത്പത്തികാരകഃ । കൈലാസമഗമച്ഛര്വഃ സേവകൈഃ പരിശോഭിതഃ
സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ശിവൻ അവിടെ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി, സേവകരാൽ അലങ്കൃതനായ് കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭൂപോ വീരമണിര്ധ്യായഞ്ഛ്രീരാമചരണോദജമ് । ശത്രുഘ്നേന യയൌ സാകം ബലിനാ ബലസംയുതഃ
ശ്രീരാമന്റെ പാദജലത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് രാജാവ് വീരമണി ശക്തനായ ശത്രുഘ്നനും സൈന്യവുമൊത്ത് പുറപ്പെട്ടു.
ഏതദ്രാമസ്യ ചരിതം യേ ശൃണ്വംതി നരോത്തമാഃ । തേഷാം സംസാരജം ദുഃഖം ന ഭവിഷ്യതി കര്ഹിചിത്
ഈ രാമചരിതം കേൾക്കുന്ന ഉത്തമപുരുഷന്മാർക്ക് ലോകജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദു:ഖം ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരികയില്ല.
ഇതി ശ്രീപദ്മപുരാണേ പാതാലഖംഡേ ശേഷവാത്സ്യായനസംവാദേ രാമാശ്വമേധേ ഹയപ്രസ്ഥാനംനാമ ഷട്ചത്വാരിംശത്തമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പാതാളഖണ്ഡത്തിൽ ശേഷനും വാത്സ്യായനനും നടത്തിയ സംഭാഷണത്തിൽ രാമാശ്വമേധത്തിലെ 'ഹയപ്രസ്ഥാനം' എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ശേഷ ഉവാച। ഹയോ ഗതോ ഹേമകൂടം ഭാരതാംതേ തതോ ദ്വിജ । അനേകഭടസാഹസ്രൈ രക്ഷിതോ ബദ്ധചാമരഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ആ കുതിര ഭാരതത്തിന്റെ അതിരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹേമകൂട്ടപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. ആയിരക്കണക്കിന് വീരന്മാർ അതിനെ കാവലിരുത്തി, ചാമരം കെട്ടി അലങ്കരിച്ചു.
യോ വൈ വിസ്തരതോ ദൈര്ഘ്യാദ്യോജനാനാം സമം തതഃ । അയുതേന സുശൃങ്ഗൈശ്ച രാജതൈഃ കാംചനാദിഭിഃ
ആ പർവതം വിസ്തൃതിയിലും നീളത്തിലും വളരെ വലുതാണ്; പത്ത് ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്. വെള്ളി, പൊന്നു മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ള മനോഹരമായ കുന്തലുകൾ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു.