ഏതസ്മിന്സമയേ ക്രുദ്ധഃ സമാഭാഷ്യ മഹീപതിമ് । ജഘാന ബഹുബാണൈസ്തം രോഷപൂരപരിപ്ലുതഃ
അപ്പോഴാണ് കോപത്തോടെ അവൻ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച്, അതിവിശേഷമായ ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി, അനവധി അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചത്.
തദ്ബാണവേധഭിന്നാംഗോ വിശീര്ണകവചോ നൃപഃ । മഹാബലം തം മന്വാനഃ പ്രാഹരച്ഛരകോടിഭിഃ
ആ അമ്പുകൾ കുത്തി കവർച്ച തകർന്ന രാജാവ്, എതിരാളൻ വലിയ ശക്തിയുള്ളവനാണെന്ന് കരുതി, അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി തിരിച്ചാക്രമിച്ചു.
തൈര്ബാണൈഃ കവചാന്മുക്തം സുസ്രാവ ബഹുശോണിതമ് । വപുര്ബഭൂവ രുചിരം ശരപംജരഗോചരമ്
അവ അമ്പുകൾ കവർച്ച തുരന്ന്, രക്തം ധാരാളമായി ഒഴുകി; ശരീരം അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിൽ മനോഹരമായി കാണപ്പെട്ടു.
ശരപംജരമധ്യസ്ഥോ വിഹ്വലീകൃതമാനസഃ । ശരാന്നേതും ച സംധാതും ന ക്ഷമഃ സ ച ഭാരതിഃ
അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിനുള്ളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് മയങ്ങിപ്പോയ ഭാരതൻ, അമ്പുകൾ എടുക്കാനും കെട്ടാനും കഴിയാതെ നിന്നു.
രാമം സ്മൃത്വാ ധനുര്ധൃത്വാ കരേ സജ്ജം മഹദ്ദൃഢമ് । മുമോച ബാണാന്നിശിതാന്വൈരിവൃംദനിവാരണാന്
രാമനെ ഓർത്ത്, വലിയ ഉറച്ച വില്ല് കൈയിൽ പിടിച്ചു, ശത്രുക്കളെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ കൂരിയ അമ്പുകൾ വിട്ടു.
തൈര്ബാണൈഃ ശരജാലം തദ്വിധൂയ മുനിപുംഗവ । ശംഖം പ്രധ്മായ സമരേ ജഗാദ ഗതഭീര്നൃപമ്
ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, മുനിസ്രേഷ്ഠൻ അമ്പുകളുടെ വല ചിതറിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ ശംഖം മുഴക്കി, ഭയമില്ലാതെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। ത്വയാ കൃതം മഹത്കര്മ യന്മാം ബാണസ്യ പംജരേ । ഗോചരം കൃതവാന്വീര വീരതാപനമുദ്ഭടമ്
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: 'വീരാ, നീ അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിൽ എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി, അത്ഭുതകരമായ വീരത്വം കാഴ്ചവെച്ചു.'
വൃദ്ധത്വാന്മമ മാന്യോസി സാംപ്രതം രണമംഡലേ । പശ്യമേഽദ്യ പരാക്രാംതം രാജന്വീരമണേ മഹത്
'നിന്റെ പ്രായം കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നെ ആദരിക്കണം. പക്ഷേ, രാജാവേ, ഇന്നത്തെ ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എന്റെ വലിയ വീരത്വം നീ കാണണം.'
ബാണത്രയേണ ഭോ വീര മൂര്ച്ഛിതം കരവൈ നഹി । തര്ഹി പ്രതിജ്ഞാം ശൃണു വൈ സര്വവീരവിമോഹിനീമ്
'വീരാ, മൂന്നു അമ്പുകൾ കൊണ്ടു ഞാൻ ബോധംകെട്ടില്ല. അതിനാൽ, എല്ലാ വീരന്മാരെയും ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കു.'
ഗംഗാം പ്രാപ്യാപി യോ വൈ താം നിംദിത്വാ പാപഹാരിണീമ് । ന മജ്ജതി മഹാപാപോ മഹാമൂഢവിചേഷ്ടിതഃ
'വലിയ പാപം ചെയ്തവൻ പോലും, പാപം നീക്കുന്ന ഗംഗയെ അപമാനിച്ചാലും, അവൻ മുങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല.'
തസ്യ പാപം മമൈവാസ്തു ചേന്ന ത്വാം രണമംഡലേ । പാതയേ മൂര്ച്ഛയാ വീര സന്നദ്ധോ ഭവ ഭൂപതേ
'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ബോധംകെട്ടിടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ പാപം എനിക്ക് വരട്ടെ. അതിനാൽ, സജ്ജനാകൂ.'
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ പുഷ്കലസ്യ നൃപോത്തമഃ । ചുകോപ ഭൃശമുദ്വിഗ്നഃ സംദധേ നിശിതാഞ്ഛരാന്
പുഷ്കലന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ അതിയായി കോപിച്ചു, അതീവ ഉത്കണ്ഠയോടെ കൂരിയ അമ്പുകൾ കെട്ടി.
തേ ശരാ ഹൃദയം ഭിത്ത്വാ ഗതാസ്തേ ഭാരതേര്മഹത് । പേതുഃ ക്ഷിതാവധോ യദ്വദ്രാമഭക്തിപരാങ്മുഖാഃ
ആ അമ്പുകൾ ഭാരതന്റെ വലിയ ഹൃദയം തുരന്ന്, ഭൂമിയിൽ വീണു. രാമഭക്തിയിൽ നിന്ന് മാറുന്നവർ ഭൂമിയിൽ വീഴുന്നതുപോലെ.
തതഃ ശരം മുമോചാസ്മൈ നിശിതം വഹ്നിസപ്രഭമ് । ലക്ഷീകൃത്യ മഹദ്വക്ഷഃ കപാടതടവിസ്തൃതമ്
അപ്പോൾ, തീപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന കൂരിയ ഒരു അമ്പ്, വലിയ വാതിലിന്റെ കതകുപോലെയുള്ള വീരന്റെ വീർപ്പുമുട്ടിയ നെഞ്ച് ലക്ഷ്യമാക്കി അവൻ വിട്ടു.
സ ബാണോ ഭൂമിപതിനാ ദ്വിധാ ഛിന്നഃ ശരേണ ഹി । പപാത രഥമധ്യേ സ രവിമംഡലവജ്ജ്വലന്
അവൻ വിട്ട അമ്പ്, രാജാവ് മറ്റൊരു അമ്പ് കൊണ്ട് രണ്ടായി ചിതറിച്ചു, സൂര്യന്റെ വലയംപോലെ തിളങ്ങി രഥത്തിനടിയിൽ വീണു.
അപരം ബാണമാധത്ത മാതൃഭക്തിഭവം തതഃ । നിധായ പുണ്യം സോഽപ്യേഷ ചിച്ഛേദ മഹതാ പുനഃ
അതിനുശേഷം, അമ്മയോടുള്ള ഭക്തിയിൽ ജനിച്ച മറ്റൊരു അമ്പ് എടുത്തു, അതിന്റെ പുണ്യം ചിന്തിച്ച്, അതിനാൽ വലിയവനെ വീണ്ടും ചിതറിച്ചു.
തദാ ഖിന്നഃ സ ഹൃദയേ കിംകര്തവ്യമിതി സ്മരന് । രാമം ഹൃദി നിജാര്തിഘ്നം മുമോച പരമാസ്ത്രവിത്
അപ്പോള് അത്യന്തം വിഷമത്തില് ആള് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചു, തന്റെ ദു:ഖം അകറ്റുന്ന രാമനെ ഹൃദയത്തില് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, അത്യുഗ്രമായ അസ്ത്രജ്ഞന് രാമനെന്ന അസ്ത്രം വിടുവിച്ചു.
സ ബാണസ്തസ്യ ഹൃദയേ ലഗ്ന ആശീവിഷോപമഃ । മൂര്ച്ഛാമപ്രാപയത്തം വൈ ജ്വലന്സൂര്യസമപ്രഭഃ
ആ അമ്പ് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, വിഷമുള്ള പാമ്പിനെപ്പോലെ അവന്റെ ഹൃദയത്തില് കയറി, അവനെ ബോധംകേടാക്കാതെ കത്തിച്ചു.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വം പലായനപരായണമ് । രാജ്ഞി സംമൂര്ച്ഛിതേ ജാതേ പുഷ്കലോ ജയമാപ്തവാന്
അവന് ബോധംകെട്ടപ്പോള് അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും വിലാപിച്ചുകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെടാന് നോക്കി, പുഷ്കലന് വിജയിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। ആഗത്യ സവിധേ രുദ്രം സമരാംഗണമൂര്ധനി । ജഗാദ ഹനുമാന്വീരഃ സംജിഹീര്ഷുഃ സുരാധിപമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവില് രുദ്രനോടു സമീപിച്ച വീരനായ ഹനുമാന് ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ നേരിടാന് ആഗ്രഹിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഹനൂമാനുവാച। ത്വം യദാചരസേ രുദ്ര ധര്മസ്യ പ്രതികൂലനമ് । തസ്മാത്ത്വാം ശാസ്തുമിച്ഛാമി രാമഭക്തവധോദ്യതമ്
ഹനുമാന് പറഞ്ഞു: രുദ്രാ, നീ ധര്മ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറുന്നതുകൊണ്ടു, രാമഭക്തനെ കൊല്ലാന് ശ്രമിക്കുന്ന നിന്നെ ശിക്ഷിക്കണമെന്ന് എനിക്ക് ആഗ്രഹമുണ്ട്.
മയാ പുരാ ശ്രുതം ദേവ ഋഷിഭിര്ബഹുധോദിതമ് । രഘുനാഥപദസ്മാരീ നിത്യം രുദ്രഃ പിനാകഭൃത്
ദേവാ, പല ഋഷിമാരില് നിന്ന് ഞാന് പലതവണ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, രഘുനാഥന്റെ പാദങ്ങള് എപ്പോഴും ഓര്ക്കുന്നവനാണ് പിനാകധാരിയായ രുദ്രന് എന്ന്.
തത്സര്വം തു മൃഷാ ജാതം ശത്രുഘ്നം പ്രതി യുധ്യതഃ । പുഷ്കലോ മേ ഹതഃ ശൂരഃ ശത്രുഘ്നോഽപി വിമൂര്ച്ഛിതഃ
പക്ഷേ, ശത്രുഘ്നനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള് ഈ വാക്കുകള് എല്ലാം തെറ്റാണെന്ന് തെളിഞ്ഞു; എന്റെ വീരനായ പുഷ്കലന് കൊല്ലപ്പെട്ടു, ശത്രുഘ്നനും ബോധംകെട്ടു വീണു.
തസ്മാത്ത്വാം പാതയാമ്യദ്യ ത്രൈലോക്യപ്രലയോദ്യതമ് । യത്നാത്തിഷ്ഠസ്വ ഭോഃ ശര്വ രാമഭക്തിപരാങ്മുഖഃ
അതുകൊണ്ട്, ഇന്ന് മൂന്ന് ലോകവും നശിപ്പിക്കാന് തയ്യാറായ നിന്നെ ഞാന് താഴെ വീഴ്ത്തും; രാമഭക്തിയില് നിന്ന് മാറിയ ശര്വാ, നീ ഉറപ്പോടെ നില്ക്കൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഇത്യുക്തവംതം പ്ലവഗം പ്രോവാച സ മഹേശ്വരഃ । ധന്യോഽസി വീരവര്യസ്ത്വം ഭവാന്വദതി നോ മൃഷാ
ശേഷന് പറഞ്ഞു: കുരങ്ങന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള് മഹേശ്വരന് മറുപടി പറഞ്ഞു: നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, വീരശ്രേഷ്ഠാ, നീ പറയുന്നത് അസത്യമല്ല.
മത്സ്വാമീ രാമചംദ്രോഽയം സുരാസുരനമസ്കൃതഃ । തദശ്വമാനയാമാസ ശത്രുഘ്നഃ പരവീരഹാ
എന്റെ സ്വാമി ഈ രാമചന്ദ്രനാണ്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആദരിക്കുന്നവന്. പിന്നെ ശത്രുഘ്നന് ശത്രുവിന്റെ വീരന്മാരെ സംഹരിച്ച് കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നു.
തദ്രക്ഷാര്ഥം സമായാതസ്തദ്ഭക്ത്യാ തു വശീകൃതഃ । യഥാകഥംചിദ്ഭക്തോഽസൌ രക്ഷ്യഃ സ്വാത്മാ ഇതി സ്ഥിതിഃ
ആ കുതിരയെ രക്ഷിക്കാന് ഞാന് വന്നതാണ്; അവനിലേക്കുള്ള ഭക്തിയാല് ഞാന് കീഴടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും ഭക്തനെന്ന നിലയില് അവനെ എങ്ങിനെയെങ്കിലും രക്ഷിക്കണം, കാരണം അവന് എന്റെ ആത്മാവാണ് — ഇതാണ് എന്റെ തീരുമാനം.
രഘുനാഥഃ കൃപാം കൃത്വാ വിലോകയ തു നിസ്ത്രപമ് । മാം സ്വഭക്ത സുദുഃഖേന കിംചിത്കോപം ദധന്മഹാന്
രഘുനാഥന് കരുണയോടെ എന്നെ നിരൂപിച്ചു; ഭക്തന് വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചപ്പോള് മഹാനായ അവന് അല്പം കോപം പുലര്ത്തി.
ശേഷ ഉവാച। ഏവം വദതി ചംഡീശേ ഹനൂമാന്കുപിതോ ഭൃശമ് । ശിലാമാദായ മഹതീം താഡയാമാസ തദ്രഥമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: ചണ്ഡീശന് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള് ഹനുമാന് അത്യന്തം കോപത്തോടെ വലിയ ഒരു കല്ല് എടുത്ത് അവന്റെ രഥത്തില് എറിഞ്ഞു.
ശിലയാ താഡിതസ്തസ്യ രഥഃ ശകലതാം ഗതഃ । സസൂതഃ സഹയഃ കേതുപതാകാഭിഃ സമന്വിതഃ
ആ കല്ല് കൊണ്ടു അടിക്കപ്പെട്ട രഥം, സാരഥിയും കൂട്ടുകാരും പതാകകളും ഉള്പ്പെടെ, തകരം തകരമായി ചിതറിപ്പോയി.