ശിരാംസി ച ഭടാഗ്ര്യാണാം കച്ഛപാഭാം വഹംതി വൈ । മാംസാനി പംകാ യത്രാസന്വീരാണാം മഹതാം തതഃ
പ്രമുഖ വീരന്മാരുടെ തലകൾ ആമയുടെ ചിപ്പുപോലെയായി ഒഴുകിപ്പോയി; അവിടെ മഹാവീരന്മാരുടെ മാംസം ചെളിപോലെയായി മാറി.
ഏവം വ്യതികരേ വൃത്തേ യോഗിന്യഃ ശതശോ രണേ । പപുഃ പാത്രേണ രുധിരം പ്രാണിനാം രണപാതിനാമ്
അങ്ങനെ യുദ്ധം കനക്കുമ്പോൾ, നൂറുകണക്കിന് യോഗിനികൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണ വീരന്മാരുടെ രക്തം പാത്രത്തിൽ നിറച്ച് കുടിച്ചു.
മാംസാനി ബുഭുജുസ്താ വൈ ഹര്ഷകൌതുകസംയുതാഃ । പീത്വാ തു ശോണിതം തത്ര ഭക്ഷിത്വാ മാംസമുന്മദാഃ
അവർ ആഹ്ലാദത്തോടെയും അതിശയത്തോടെയും മാംസം തിന്നു; രക്തം കുടിച്ചു, മാംസം കഴിച്ചു, അവർ ഉന്മാദത്തിലായി.
നനൃതുര്ജഹസുഃ പ്രോച്ചൈരുജ്ജഗുഃ പ്രധനാംഗണേ । പിശാചാസ്തത്ര സമരേ പ്രാണിനാം മസ്തകാനി വൈ
അവർ നൃത്തം ചെയ്തു, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ചിരിച്ചു, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാട്ടുപാടി; അവിടെ പിശാചുകൾ യുദ്ധത്തിൽ ജീവികളുടെ തലകൾ പിടിച്ചു.
ധൃത്വാ കരാഭ്യാം മത്താംഗാസ്താലവദ്വാദനോദ്യതാഃ । ശിവാസ്തത്ര മഹാമാംസം പതിതാനാം രണാംഗണേ
കൈകളാൽ പിടിച്ച്, ഉന്മാദികളായവർ അവയെ താളം അടിക്കാൻ ഉയർത്തി; അവിടെ ശിവമാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണവരുടെ വലിയ മാംസം തിന്നു.
ഭക്ഷിത്വാ വ്യനദന്മത്താഃ കാതരാണാം ഭയപ്രദാഃ । കാതരാസ്ത്രാഃ സമാപന്നാ ഗതാഃ കുംജരകോടരേ
ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, ഉന്മാദികളായവർ ഭയപ്പെട്ടവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വിധത്തിൽ കുരച്ചു; ഭയത്താൽ വിറകിയവർ ആനകളുടെ കുഴികളിലേക്ക് ഓടി മറഞ്ഞു.
ഭക്ഷിതാ യോഗിനീഭിസ്തേ പാപിനാം ക്വാപി ന സ്ഥിതിഃ । ഏതത്കദനമാലക്ഷ്യ സ്വസൈന്യസ്യ രഥാഗ്രണീഃ
യോഗിനികൾ ഭക്ഷിച്ച പാപികൾക്ക് എവിടെയും അഭയം ഇല്ലാതായി; ഈ കൂട്ടക്കൊല കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ സൈന്യത്തിലെ രഥാധിപൻ—
പുഷ്കലോഽപി ചകാരാത്ര കദനം രണമംഡലേ । ഭിദ്യംതേ ഗജശീര്ഷാണി പതംതി മൌക്തികാനി തു
പുഷ്കലനും അപ്പോൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൂട്ടക്കൊല നടത്തി; ആനകളുടെ തലകൾ പിളർന്നു, മുത്തുകൾ പുറത്തുവീണു.
ദൃശ്യതേ ലോമഭിഃ പൂര്ണാ താമ്രപര്ണീവ തന്നദീ । പുഷ്കലപ്രഹിതാ ബാണാ നൃണാമംഗേഷു സംഗതാഃ । കുര്വംതി പ്രാണവിച്ഛേദം വീരാണാമപി സര്വതഃ
അങ്ങ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ആ നദി, താംരപർണ്ണി പോലെ തോന്നുന്നു. ധാരാളം അമ്പുകൾ മനുഷ്യരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ കുത്തി ചിതറുന്നു, അതു ചുറ്റും വീരന്മാരുടേയും ജീവൻ മുറിച്ചെടുക്കുന്നു.
സര്വേ രുധിരസിക്താംഗാഃ സര്വേ ച്ഛിന്നനിജാംഗകാഃ । ദൃശ്യംതേ കിംശുകാ യദ്വത്സുഭടാഃ പ്രധനാംഗണേ
അവരൊക്കെയും രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരങ്ങളോടും, തങ്ങളുടെ അവയവങ്ങൾ ഒടിഞ്ഞവരായും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കിംശുകവൃക്ഷങ്ങൾപോലെ വീരന്മാർ കാണപ്പെടുന്നു.
ഏതസ്മിന്സമയേ ക്രുദ്ധഃ സമാഭാഷ്യ മഹീപതിമ് । ജഘാന ബഹുബാണൈസ്തം രോഷപൂരപരിപ്ലുതഃ
അപ്പോഴാണ് കോപത്തോടെ അവൻ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച്, അതിവിശേഷമായ ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി, അനവധി അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചത്.
തദ്ബാണവേധഭിന്നാംഗോ വിശീര്ണകവചോ നൃപഃ । മഹാബലം തം മന്വാനഃ പ്രാഹരച്ഛരകോടിഭിഃ
ആ അമ്പുകൾ കുത്തി കവർച്ച തകർന്ന രാജാവ്, എതിരാളൻ വലിയ ശക്തിയുള്ളവനാണെന്ന് കരുതി, അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി തിരിച്ചാക്രമിച്ചു.
തൈര്ബാണൈഃ കവചാന്മുക്തം സുസ്രാവ ബഹുശോണിതമ് । വപുര്ബഭൂവ രുചിരം ശരപംജരഗോചരമ്
അവ അമ്പുകൾ കവർച്ച തുരന്ന്, രക്തം ധാരാളമായി ഒഴുകി; ശരീരം അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിൽ മനോഹരമായി കാണപ്പെട്ടു.
ശരപംജരമധ്യസ്ഥോ വിഹ്വലീകൃതമാനസഃ । ശരാന്നേതും ച സംധാതും ന ക്ഷമഃ സ ച ഭാരതിഃ
അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിനുള്ളിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, മനസ്സ് മയങ്ങിപ്പോയ ഭാരതൻ, അമ്പുകൾ എടുക്കാനും കെട്ടാനും കഴിയാതെ നിന്നു.
രാമം സ്മൃത്വാ ധനുര്ധൃത്വാ കരേ സജ്ജം മഹദ്ദൃഢമ് । മുമോച ബാണാന്നിശിതാന്വൈരിവൃംദനിവാരണാന്
രാമനെ ഓർത്ത്, വലിയ ഉറച്ച വില്ല് കൈയിൽ പിടിച്ചു, ശത്രുക്കളെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ കൂരിയ അമ്പുകൾ വിട്ടു.
തൈര്ബാണൈഃ ശരജാലം തദ്വിധൂയ മുനിപുംഗവ । ശംഖം പ്രധ്മായ സമരേ ജഗാദ ഗതഭീര്നൃപമ്
ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, മുനിസ്രേഷ്ഠൻ അമ്പുകളുടെ വല ചിതറിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ ശംഖം മുഴക്കി, ഭയമില്ലാതെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। ത്വയാ കൃതം മഹത്കര്മ യന്മാം ബാണസ്യ പംജരേ । ഗോചരം കൃതവാന്വീര വീരതാപനമുദ്ഭടമ്
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: 'വീരാ, നീ അമ്പുകളുടെ ചുറ്റളവിൽ എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി, അത്ഭുതകരമായ വീരത്വം കാഴ്ചവെച്ചു.'
വൃദ്ധത്വാന്മമ മാന്യോസി സാംപ്രതം രണമംഡലേ । പശ്യമേഽദ്യ പരാക്രാംതം രാജന്വീരമണേ മഹത്
'നിന്റെ പ്രായം കൊണ്ടു ഞാൻ നിന്നെ ആദരിക്കണം. പക്ഷേ, രാജാവേ, ഇന്നത്തെ ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എന്റെ വലിയ വീരത്വം നീ കാണണം.'
ബാണത്രയേണ ഭോ വീര മൂര്ച്ഛിതം കരവൈ നഹി । തര്ഹി പ്രതിജ്ഞാം ശൃണു വൈ സര്വവീരവിമോഹിനീമ്
'വീരാ, മൂന്നു അമ്പുകൾ കൊണ്ടു ഞാൻ ബോധംകെട്ടില്ല. അതിനാൽ, എല്ലാ വീരന്മാരെയും ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കു.'
ഗംഗാം പ്രാപ്യാപി യോ വൈ താം നിംദിത്വാ പാപഹാരിണീമ് । ന മജ്ജതി മഹാപാപോ മഹാമൂഢവിചേഷ്ടിതഃ
'വലിയ പാപം ചെയ്തവൻ പോലും, പാപം നീക്കുന്ന ഗംഗയെ അപമാനിച്ചാലും, അവൻ മുങ്ങിപ്പോകുന്നില്ല.'
തസ്യ പാപം മമൈവാസ്തു ചേന്ന ത്വാം രണമംഡലേ । പാതയേ മൂര്ച്ഛയാ വീര സന്നദ്ധോ ഭവ ഭൂപതേ
'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ബോധംകെട്ടിടുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ പാപം എനിക്ക് വരട്ടെ. അതിനാൽ, സജ്ജനാകൂ.'
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ പുഷ്കലസ്യ നൃപോത്തമഃ । ചുകോപ ഭൃശമുദ്വിഗ്നഃ സംദധേ നിശിതാഞ്ഛരാന്
പുഷ്കലന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജാവുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ അതിയായി കോപിച്ചു, അതീവ ഉത്കണ്ഠയോടെ കൂരിയ അമ്പുകൾ കെട്ടി.
തേ ശരാ ഹൃദയം ഭിത്ത്വാ ഗതാസ്തേ ഭാരതേര്മഹത് । പേതുഃ ക്ഷിതാവധോ യദ്വദ്രാമഭക്തിപരാങ്മുഖാഃ
ആ അമ്പുകൾ ഭാരതന്റെ വലിയ ഹൃദയം തുരന്ന്, ഭൂമിയിൽ വീണു. രാമഭക്തിയിൽ നിന്ന് മാറുന്നവർ ഭൂമിയിൽ വീഴുന്നതുപോലെ.
തതഃ ശരം മുമോചാസ്മൈ നിശിതം വഹ്നിസപ്രഭമ് । ലക്ഷീകൃത്യ മഹദ്വക്ഷഃ കപാടതടവിസ്തൃതമ്
അപ്പോൾ, തീപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന കൂരിയ ഒരു അമ്പ്, വലിയ വാതിലിന്റെ കതകുപോലെയുള്ള വീരന്റെ വീർപ്പുമുട്ടിയ നെഞ്ച് ലക്ഷ്യമാക്കി അവൻ വിട്ടു.
സ ബാണോ ഭൂമിപതിനാ ദ്വിധാ ഛിന്നഃ ശരേണ ഹി । പപാത രഥമധ്യേ സ രവിമംഡലവജ്ജ്വലന്
അവൻ വിട്ട അമ്പ്, രാജാവ് മറ്റൊരു അമ്പ് കൊണ്ട് രണ്ടായി ചിതറിച്ചു, സൂര്യന്റെ വലയംപോലെ തിളങ്ങി രഥത്തിനടിയിൽ വീണു.
അപരം ബാണമാധത്ത മാതൃഭക്തിഭവം തതഃ । നിധായ പുണ്യം സോഽപ്യേഷ ചിച്ഛേദ മഹതാ പുനഃ
അതിനുശേഷം, അമ്മയോടുള്ള ഭക്തിയിൽ ജനിച്ച മറ്റൊരു അമ്പ് എടുത്തു, അതിന്റെ പുണ്യം ചിന്തിച്ച്, അതിനാൽ വലിയവനെ വീണ്ടും ചിതറിച്ചു.
തദാ ഖിന്നഃ സ ഹൃദയേ കിംകര്തവ്യമിതി സ്മരന് । രാമം ഹൃദി നിജാര്തിഘ്നം മുമോച പരമാസ്ത്രവിത്
അപ്പോള് അത്യന്തം വിഷമത്തില് ആള് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചു, തന്റെ ദു:ഖം അകറ്റുന്ന രാമനെ ഹൃദയത്തില് ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, അത്യുഗ്രമായ അസ്ത്രജ്ഞന് രാമനെന്ന അസ്ത്രം വിടുവിച്ചു.
സ ബാണസ്തസ്യ ഹൃദയേ ലഗ്ന ആശീവിഷോപമഃ । മൂര്ച്ഛാമപ്രാപയത്തം വൈ ജ്വലന്സൂര്യസമപ്രഭഃ
ആ അമ്പ് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, വിഷമുള്ള പാമ്പിനെപ്പോലെ അവന്റെ ഹൃദയത്തില് കയറി, അവനെ ബോധംകേടാക്കാതെ കത്തിച്ചു.
തതോ ഹാഹാകൃതം സര്വം പലായനപരായണമ് । രാജ്ഞി സംമൂര്ച്ഛിതേ ജാതേ പുഷ്കലോ ജയമാപ്തവാന്
അവന് ബോധംകെട്ടപ്പോള് അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും വിലാപിച്ചുകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെടാന് നോക്കി, പുഷ്കലന് വിജയിച്ചു.
ശേഷ ഉവാച। ആഗത്യ സവിധേ രുദ്രം സമരാംഗണമൂര്ധനി । ജഗാദ ഹനുമാന്വീരഃ സംജിഹീര്ഷുഃ സുരാധിപമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവില് രുദ്രനോടു സമീപിച്ച വീരനായ ഹനുമാന് ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയെ നേരിടാന് ആഗ്രഹിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.