തസ്മൈ സ കഥയാമാസ ഹയം നീതം രഘോഃ പതേഃ । വാജിമേധായ നിര്മുക്തം സ്വച്ഛംദഗതിമദ്ഭുതമ്
രഘുവംശത്തിലെ രാജാവ് അശ്വമേധയാഗത്തിനായി വിട്ടുവിട്ട അത്ഭുതകരമായ സ്വതന്ത്രഗതിയുള്ള കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നുവെന്ന വാർത്ത അവനു അറിയിച്ചു.
രക്ഷിതം ശത്രുസൂദേന മഹാബലസമേതിനാ । തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ നൃപോ വീരമണിര്മഹാന്
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന മഹാബലശാലിയും വലിയ സൈന്യവും കാത്തിരുന്ന കുതിരയെക്കുറിച്ച് ഈ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ മഹാരാജാവ് വീരമണി—
നാതിപ്രശംസയാമാസ തത്കര്മ സുമഹാമതിഃ । നീത്വാ പുനഃ സമായാംതം ചൌരസ്യേവ വിചേഷ്ടിതമ്
—അത് വലിയ ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് അത്രയും പ്രശംസിച്ചില്ല; മകനു ചെയ്തതിൽ ഒരു കള്ളന്റെ പ്രവൃത്തിപോലെയാണെന്നു കരുതി.
കഥയാമാസ ജാമാത്രേ ശിവായാദ്ഭുതകര്മണേ । അര്ധാംഗനാധരായാംഗഭൂഷായ ചംദ്രധാരിണേ
അത് അവൻ തന്റെ മരുമകനായ അർദ്ധനാരീശ്വരനും ചന്ദ്രധാരിയുമായ ശിവനോട് പറഞ്ഞു.
തേന സംമംത്രയാമാസ നൃപോ വീരമണിര്മഹാന് । പുത്രസൃഷ്ടം മഹത്കര്മ വിനിംദ്യം മഹതാം മതഃ
അവനോടൊപ്പം മഹാരാജാവ് വീരമണി ആലോചിച്ചു; മകൻ ചെയ്ത വലിയ പ്രവൃത്തി മഹാന്മാരുടെ കണക്കിൽ കുറ്റകരമാണെന്ന് വിചാരിച്ചു.
ശിവ ഉവാച। രാജന്പുത്രേണ ഭവതഃ കൃതം കര്മ മഹാദ്ഭുതമ് । യോ ജഹാര മഹാവാഹംരാമചംദ്രസ്യ ധീമതഃ
ശിവൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകൻ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്തു—ധീരനായ രാമന്റെ മഹാവാഹനമായ കുതിര പിടിച്ചു.
അദ്യ യുദ്ധം മഹദ്ഭാതി സുരാസുരവിമോഹനമ് । ശത്രുഘ്നേന മഹാരാജ്ഞാ വീരകോട്യേകരക്ഷിണാ
ഇന്ന് ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന വലിയൊരു യുദ്ധം നടക്കും; കോടിക്കണക്കിന് വീരന്മാരെ കാത്തുനിൽക്കുന്ന മഹാരാജാവ് ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം.
മയാ യോ ധ്രിയതേ സ്വാംതേ ജിഹ്വയാ പ്രോച്യതേ ഹി യഃ । തസ്യ രാമസ്യയജ്ഞാംഗം ജഹാര തവ പുത്രകഃ
എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഞാൻ സൂക്ഷിക്കുന്നവനും, എന്റെ നാവിൽ എന്നും ഉച്ചരിക്കുന്നവനും ആയ രാമന്റെ യാഗകുതിരയെ നിങ്ങളുടെ മകൻ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
പരമത്ര മഹാഁല്ലാഭോ ഭവിഷ്യതിതരാം രണേ । യദ്രാമചരണാംഭോജം ദ്രക്ഷ്യാമഃ സ്വീയസേവിതമ്
പക്ഷേ, ഈ യുദ്ധത്തിൽ വലിയൊരു ഭാഗ്യം നമുക്ക് ലഭിക്കും; രാമന്റെ പാദപദ്മം, തന്റെ ഭക്തർ ആരാധിക്കുന്നതിനെ, നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയും.
അത്ര യത്നോ മഹാന്കാര്യോ ഹയസ്യ പരിരക്ഷണേ । നയിഷ്യംതി ബലാദ്വാഹം മയാ രക്ഷിതമപ്യമുമ്
ഇവിടെ കുതിരയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ വലിയ ശ്രമം വേണം; ഞാൻ കാത്താലും അവർ അതിനെ ബലാൽക്കാരം കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കും.
തസ്മാദിമം മഹാരാജ രാജ്യേന സഹ സന്നതഃ । വാജിനം ഭോജനം ദത്വാ പ്രേക്ഷസ്വാംഘ്രിയുഗം തതഃ
അതിനാൽ മഹാരാജാവേ, വിനയത്തോടെ രാജ്യത്തോടൊപ്പം ഈ കുതിരയെ ഭോജനമായി അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ അവന്റെ ദ്വയപാദങ്ങൾ കാണുക.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ശിവസ്യ സ നൃപോത്തമഃ । ഉവാച തം സുരേംദ്രാദിവംദ്യപാദാംബുജദ്വയമ്
ശിവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന പാദപദ്മങ്ങളുള്ള ശിവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വീരമണിരുവാച। ക്ഷത്രിയാണാമയം ധര്മോ യത്പ്രതാപസ്യ രക്ഷണമ് । തദസൌ ക്രാംതുമുദ്യുക്തഃ ക്രതുനാ ഹയസംജ്ഞിനാ
വീരമണി പറഞ്ഞു: ക്ഷത്രിയന്മാരുടെ കർത്തവ്യം തങ്ങളുടെ വീരത്വം സംരക്ഷിക്കുകയാണ്. അതിനാൽ, യാഗത്തിനായി കൊണ്ടുവന്ന കുതിര പിടിക്കാൻ അവൻ പുറപ്പെട്ടു.
തസ്മാദ്രക്ഷ്യഃ സ്വപ്രതാപോ യേനകേനാപി മാനിനാ । യാവച്ഛക്യം കര്മ കൃത്വാ ശരീരവ്യയകാരിണാ
അതിനാൽ, ഒരാളുടെ വീരത്വം എങ്ങനെയായാലും സംരക്ഷിക്കണം. ശരീരം പോലും നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായാലും, കഴിയുന്നത്ര പ്രവർത്തനം ചെയ്യണം.
സര്വം കൃതം സുതേനേദം ഗൃഹീതോഽശ്വ പുനര്യതഃ । കോപിതം രാമഭൂപാലം സമയാര്ഹം കുരു പ്രഭോ
എന്റെ മകൻ എല്ലാം ചെയ്തു; കുതിര വീണ്ടും പിടിച്ചെടുത്തു. രാമചക്രവർത്തി കോപിതനായി, ഭഗവാനേ, ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ അതു ചെയ്യണം.
ക്ഷത്ത്രിയാണാമിദം കര്മ കര്തവ്യാര്ഹം ഭവേന്നഹി । യദകസ്മാദ്രിപോഃ പാദൌ പ്രണമേദ്ഭയവിഹ്വലഃ
ക്ഷത്രിയന്മാർക്ക് യോജിച്ചതല്ല, പെട്ടെന്ന് ഭയപ്പെട്ട് ശത്രുവിന്റെ കാലിൽ വീണു നമിക്കാൻ.
രിപവോ വിഹസംത്യേനം കാതരോഽയം നൃപാധമഃ । ക്ഷുദ്രഃ പ്രാകൃതവന്നീചോ നതവാന്ഭയവിഹ്വലഃ
ശത്രുക്കൾ അവനെ പരിഹസിക്കുന്നു: 'ഇവൻ ഭീരു, രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവൻ, സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ഭയത്തിൽ വിറച്ച് തലകുനിഞ്ഞവൻ.'
തസ്മാദ്ഭവാന്യഥായോഗ്യം യോദ്ധവ്യേ സമുപസ്ഥിതേ । യദ്വിധേയം വിചാര്യൈവ കര്തവ്യം ഭക്തരക്ഷണമ്
അതിനാൽ, യുദ്ധം വരുമ്പോൾ യോഗ്യമായ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കണം. ആലോചിച്ച്, ഭക്തനെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ചംദ്രചൂഡോവദദ്വചഃ । പ്രഹസന്മേഘഗംഭീരവാണ്യാ സംമോഹയന്മനഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ചന്ദ്രചൂഡൻ മേഘഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ പുഞ്ചിരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു; അതു മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ചു.
യദി ദേവാസ്ത്രയസ്ത്രിംശത്കോടയഃ സമുപസ്ഥിതാഃ । തഥാപി ത്വത്തഃ കേനാശ്വോ ഗൃഹ്യതേ മമ രക്ഷിതുഃ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് കോടി ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചാലും, ഭഗവാനേ, നിന്നിൽ നിന്നു കുതിര പിടിക്കാൻ ആരും കഴിയില്ല.
യദി രാമഃ സമാഗത്യ സ്വാത്മാനം ദര്ശയിഷ്യതി । തദാഹം ചരണൌ തസ്യ പ്രണമാമി സുകോമലൌ
രാമൻ സ്വയം വന്ന് തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണിച്ചാൽ, ഞാൻ അവന്റെ മനോഹരമായ കാലിൽ വണങ്ങും.
സ്വാമിനാ ന ഹി യോദ്ധവ്യം മഹാന നയ ഉച്യതേ । അന്യേ വീരാസ്തൃണപ്രായാഃ കിംചിത്കര്തും ന വൈ ക്ഷമാഃ
സ്വാമിയെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യരുത്; അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. മറ്റു വീരന്മാർ പുല്ലുപോലെയാണ്; അവർക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാദ്യുദ്ധ്യസ്വ രാജേംദ്ര രക്ഷകേ മയി സുസ്ഥിതേ । കോ ഗൃഹ്ണാതി ബലാദ്വാഹം ത്രിലോകീ യദി സംഗതാ
അതിനാൽ, രാജാവേ, ഞാൻ ഉറപ്പോടെ നിന്നു സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ, നീ യുദ്ധം ചെയ്യണം. മൂന്നു ലോകങ്ങൾ ഒന്നിച്ചാലും, കുതിരയെ ബലാൽ പിടിക്കാൻ ആരും കഴിയില്ല.
ശേഷ ഉവാച। ഏതദ്വചഃ പരം ശ്രുത്വാ ചംദ്രചൂഡസ്യ ഭൂമിപഃ । ജഹര്ഷ മാനസേഽത്യംതം യുദ്ധകര്മണി കൌതുകീ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ചന്ദ്രചൂഡന്റെ ഈ ഉത്തമ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് അതിവിശേഷം സന്തോഷിച്ചു; യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സിൽ ആവേശം നിറഞ്ഞു.
ശേഷ ഉവാച। സേനാചരാ മഹാരാജ്ഞോ മഹാബലസമന്വിതാഃ । സമാഗതാസ്തം പശ്യംതോ ഹയം രാമസ്യ ഭൂപതേഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവിന്റെ ശക്തിയുള്ള സേനാനികൾ ഒന്നിച്ചു, രാമഭൂപതിയുടെ കുതിരയെ നോക്കി നിന്നു.
ക്വാ സാവശ്വഃ കേന നീതഃ കഥം വാ ദൃശ്യതേ ന സഃ । കോ ഗംതാ യമപുര്യാം വൈ വാഹം ഹൃത്വാ സുമംദധീഃ
അവ കുതിര എവിടെയാണ്? ആരാണ് അതു കൊണ്ടുപോയത്? എങ്ങനെ അത് കാണുന്നില്ല? കുതിര മോഷ്ടിച്ച് മനസ്സു ശാന്തരായി യമപുരിയിലേക്ക് പോകാൻ ആരാണ്?
വിലോകയംതസ്തന്മാര്ഗം യാവത്സേനാചരാ രഘോഃ । താവത്പ്രാപ്തോ മഹാരാജോ മഹാസൈന്യപരീവൃതഃ
രഘുവിന്റെ സേനാനികൾ ആ വഴി അന്വേഷിച്ചപ്പോൾ, അതേ സമയം വലിയ സൈന്യവുമായി മഹാരാജാവ് അവിടെ എത്തി.
പപ്രച്ഛ സേവകാന്സര്വാന്കുത്രാശ്വോ മമ സാംപ്രതമ് । ന ദൃശ്യതേ കഥം വാഹഃ സ്വര്ണപത്രസുശോഭിതഃ
അവൻ തന്റെ സേവകരോടൊക്കെ ചോദിച്ചു: 'എവിടെയാണ് എന്റെ കുതിര? പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച കുതിര എങ്ങനെ കാണുന്നില്ല?
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സേവകാസ്തേ ഹയാനുഗാഃ । പ്രോചുര്നാഥ മനോവേഗോ വാഹഃ കേനാപി കാനനേ
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ചോദ്യം കേട്ടു, കുതിരയെ പിന്തുടർന്ന സേവകർ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭുവേ, അതിവേഗത്തിൽ കുതിരയെ ആരോ കാട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയി.'
ഹൃതോ ന ലക്ഷ്യതേ തസ്മാദസ്മാഭിര്മാര്ഗകോവിദൈഃ । തദത്ര യത്നഃ കര്തവ്യോ ഹയപ്രാപ്തിം പ്രതി പ്രഭോ
'അത് മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ടു ഞങ്ങൾക്കു കാണാനായില്ല, ഞങ്ങൾ വഴികാട്ടലിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണെങ്കിലും. അതിനാൽ, കുതിരയെ തിരികെ നേടാൻ ഇവിടെ ശ്രമിക്കണം, പ്രഭുവേ.'