യത്പാദപംകജരജഃ ശ്രുതിമൃഗ്യം സദൈവ ഹി । സോഽദ്യ മത്പാദയോഃ പാഥഃ പീത്വാ പൂതമമന്യത
അവന്റെ കമലപാദങ്ങളുടെ ധൂളി വേദങ്ങൾ എപ്പോഴും തേടുന്നതാണ്; ഇന്ന്, എന്റെ കാലിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം പാനം ചെയ്തതോടെ അവൻ തന്നെ ശുദ്ധനായി എന്നു കരുതി.
ഏവം പ്രവദതസ്തസ്യ ബ്രഹ്മസ്ഫോടോഽഭവത്തദാ । നിര്ഗതം തദ്ഭവം തേജോ വിവേശ രഘുനായകേ
അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ ബ്രഹ്മതേജസ് ഉദിച്ചു; ആ തേജസ്സിന്റെ സാരം പുറത്തു വന്നും രഘുനായകന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
പശ്യതാം സര്വലോകാനാം സരയൂതീരമംഡപേ । സായുജ്യമുക്തിം സംപ്രാപ ദുര്ല്ലഭാം യോഗിഭിര്ജനൈഃ
സരയൂയുടെ തീരത്തുള്ള മണ്ടപത്തിൽ, എല്ലാ ലോകങ്ങളും കാണുമ്പോൾ, അവൻ യോഗിമാർക്കും അപൂർവമായ സായുജ്യമുക്തി പ്രാപിച്ചു.
ദിവി തൂര്യനിനാദോഽഭൂദ്വീണാനാദോഽഭവത്തദാ । പുഷ്പവൃഷ്ടിഃ പപാതാഗ്രേ പശ്യതാം ചിത്രമദ്ഭുതമ്
അപ്പോൾ ആകാശത്ത് ദിവ്യവാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും വീണയുടെ നാദവും മുഴങ്ങി; മുന്നിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു, അത്ഭുതകരമായ ദൃശ്യമായിരുന്നു അത്.
മുനയോഽപ്യേതദീക്ഷിത്വാ പ്രശംസംതോ മുനീശ്വരമ് । കൃതാര്ഥോയം മുനിശ്രേഷ്ഠോ യദ്രാമവപുഷീക്ഷിതഃ
മഹർഷിമാരും ഇതു കണ്ടു, തപസ്സിൽ പ്രധാനനായ മഹർഷിയെ പ്രശംസിച്ചു: 'ഇവൻ തന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു, കാരണം രാമന്റെ രൂപം നേരിൽ കണ്ടു.'
സൂത ഉവാച। ഏതദാഖ്യാനകം ശ്രുത്വാ വാത്സ്യായന ഉദാരധീഃ । പരമം ഹര്ഷമാപേദേ ജഗാദ ച ഫണീശ്വരമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഈ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, ഉന്നതബുദ്ധിയുള്ള വാത്സ്യായനൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ പാമ്പുകളുടെ അധിപനോടു സംസാരിച്ചു.
വാത്സ്യായന ഉവാച। കഥാം സംശൃണ്വതേ മഹ്യം തൃപ്തിര്നാസ്തി ഫണീശ്വര । രഘുനാഥസ്യ ഭക്താര്തിഹാരികീര്തികരസ്യ വൈ
വാത്സ്യായനൻ പറഞ്ഞു: പാമ്പുകളുടെ അധിപനേ, ഈ കഥ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല; ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്ന രഘുനാഥന്റെ മഹത്വം ഇതിൽ പറയപ്പെടുന്നുവല്ലോ.
ധന്യ ആരണ്യകോ നാമ മുനിര്വേദധരഃ പരഃ । രഘുനാഥം സമാലോക്യ ദേഹം തത്യാജ നശ്വരമ്
വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ധന്യനായ ആരണ്യകമുനി രഘുനാഥനെ നേരിൽ കണ്ട ശേഷം തന്റെ നശ്വരമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
തതോ രാജ്ഞോ ഹയഃ കുത്ര ഗതഃ കേന നിയംത്രിതഃ । കഥം തത്ര രമാനാഥ കീര്തിര്ജാതാ ഫണീശ്വര
അതിനുശേഷം, രാജാവിന്റെ കുതിര എവിടേക്ക് പോയി? ആരാണ് അതിനെ തടഞ്ഞത്? അവിടെ രമാനാഥന്റെ പ്രശസ്തി എങ്ങനെ ഉയർന്നു, പാമ്പുകളുടെ അധിപനേ?
സര്വം കഥയ മേ തഥ്യം സര്വജ്ഞോഽസ്തി യതോ ഭവാന് । ധരാധരവപുര്ധാരീ സാക്ഷാത്തസ്യ സ്വരൂപധൃക്
എനിക്ക് എല്ലാം സത്യമായി പറയൂ, കാരണം നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാം അറിയാം; നിങ്ങൾ മലയുടെ രൂപവും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും നേരിട്ട് ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ പ്രഹൃഷ്ടേനാംതരാത്മനാ । ഉവാച രാമചാരിത്രം തത്തദ്ഗുണകഥോദയമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഉള്ളിൽ സന്തോഷത്തോടെ, അവൻ രാമന്റെ കഥകളും അതിലെ വിവിധ ഗുണങ്ങളെയും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ശേഷ ഉവാച। സാധു പൃച്ഛസി വിപ്രര്ഷേ രഘുനാഥഗുണാന്മുഹുഃ । ശ്രുതാ ന ശ്രുതവത്കൃത്വാ തേഷു ലോലുപതാം ദധത്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ പ്രധാനനായ മുനിയേ, രഘുനാഥന്റെ ഗുണങ്ങളെ പറ്റി വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾക്ക് അഭിനന്ദനം; നിങ്ങൾ ഇതിനുമുമ്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, കേട്ടിട്ടില്ലെന്നപോലെ അതിനോടുള്ള ആഗ്രഹം കാണിക്കുന്നു.
തതോ നിരഗമദ്വാഹഃ സൈനികൈര്ബഹുഭിവൃതഃ । രേവാതീരേ മനോജ്ഞേ തു മുനിവൃംദനിഷേവിതേ
അതിനുശേഷം, കുതിര നിരവധി സൈനികരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, മനോഹരമായ രേവാനദിയുടെ തീരത്തേക്ക്, മുനിമാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
സേനാചരാസ്തതഃ സര്വേ യത്ര വാഹസ്തതസ്തതഃ । പ്രസര്പംതി നിരീക്ഷംതസ്തന്മാര്ഗം രണകോവിദാഃ
അവിടത്തെ സൈനികർ എല്ലാവരും കുതിര എവിടേക്ക് പോയാലും അതിന്റെ പാത നിരീക്ഷിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അതിനെ പിന്തുടർന്നു.
വാജീ ഗതോഽഥ രേവായാ ഹ്രദേഽഗാധജലാന്വിതേ । ഭാലേ സ്വര്ണഭവം പത്രം ധാരയന്പൂജിതാംഗകഃ
കുതിര ആഴമുള്ള വെള്ളമുള്ള രേവാനദിയുടെ ഹ്രദത്തിലേക്ക് പോയി; അതിന്റെ നെറ്റിയിൽ പൊന്നിന്റെ തട്ടും അലങ്കാരവും ധരിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
തതോ ജലേ മമജ്ജാസൌ രാമചംദ്ര ഹയോ വരഃ । തദാ സര്വേ മഹാശൂരാസ്തത്ര വിസ്മയമാഗതാഃ
അതിനുശേഷം, രാമചന്ദ്രന്റെ അത്യുത്തമമായ കുതിര വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി; അപ്പോൾ അവിടെയുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരും അത്ഭുതത്തിൽ ആകുന്നു.
തൈഃ പരസ്പരമേവോചേ കഥം ഹയസമാഗമഃ । കോഽത്ര ഗംതാ ജലേ വാഹമാനേതും തം മഹോദയമ്
അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു: 'എങ്ങനെ കുതിരയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാം? ഈ മഹത്തായ കുതിരയെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവരാൻ ആരാണ് പോകുന്നത്?'
ഇതി യാവത്സമുദ്വിഗ്നാ മംത്രയംതേ പരസ്പരമ് । താവദ്വീരശതൈഃ സാര്ധമാജഗാമ രഘോഃ പതിഃ
അവർ തമ്മിൽ ആശങ്കയോടെ ആലോചിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രഘുവംശത്തിലെ രാജാവ് അനേകം വീരന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി.
താന്സര്വാന്വിമനസ്കാന്സ ദൃഷ്ട്വാ ശത്രുഘ്നസംജ്ഞിതഃ । പപ്രച്ഛ മേഘഗംഭീരവാചാ വീരശിരോമണിഃ
അവരെല്ലാം നിരാശരായി കാണുമ്പോൾ, വീരന്മാരിൽ ഉത്തമനായ ശത്രുഘ്നൻ മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ അവരോട് ചോദിച്ചു.
കിം സ്ഥിതം നിഖിലൈരദ്യ യുഷ്മാഭിഃ സംഘശോ ജലേ । കുത്രാശ്വോ രഘുനാഥസ്യ സ്വര്ണപത്രേണ ശോഭിതഃ
'ഇന്ന് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കൂട്ടമായി വെള്ളത്തിൽ നിന്നു എന്തിനാണ്? രഘുനാഥന്റെ പൊന്നിന്റെ തട്ടുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച കുതിര എവിടെയാണ്?'
ജലേ കിം വിനിമഗ്നോഽസൌ ഹൃതോ വാ കേന മാനിനാ । തന്മേ കഥയത ക്ഷിപ്രം കഥം യൂയം വിമോഹിതാഃ
'അത് വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയോ, അല്ലെങ്കിൽ ആരെങ്കിലും അതിനെ കൊണ്ടുപോയോ? നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകിയതെന്ന് എനിക്ക് ഉടൻ പറയൂ.'
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാജ്ഞോ രഘുവരസ്യ ഹി । കഥയാമാസുസ്തേ സര്വം വീരാഃ ശൂരശിരോമണിമ്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: രഘുവംശത്തിലെ രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ വീരന്മാരും വീരന്മാരിൽ പ്രധാനനോടു സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം പറഞ്ഞു.
ജനാ ഊചുഃ। സ്വാമിന്വയം ന ജാനീമോ മുഹൂര്തമഭവജ്ജലേ । നിമമജ്ജ തതോ നായാദ്ധയസ്തവ മനോഹരഃ
ജനങ്ങൾ പറഞ്ഞു: സ്വാമി, ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല; ഒരു നിമിഷം മാത്രമേ വെള്ളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ, പിന്നെ ഞങ്ങൾ മുങ്ങിപ്പോയി, നിങ്ങളുടെ ആ മനോഹരമായ കുതിര പിന്നെ തിരികെ വന്നില്ല.
ത്വമേവ തത്ര ഗത്വേമം വാഹമാനയ വേഗതഃ । അസ്മാഭിസ്തത്ര ഗംതവ്യം ത്വയാ സാര്ദ്ധം മഹാമതേ
സ്വാമി, നീയേ അതിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോയി ആ കുതിര കൊണ്ടുവരണം; ഞങ്ങൾക്കും നിന്നോടൊപ്പം അവിടെ പോകേണ്ടതുണ്ട്, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.
ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാം സൈനികാനാം രഘൂദ്വഹഃ । ഖേദം പ്രാപ ജനാന്പശ്യഞ്ജലസംതരണോദ്യതാന്
സൈനികരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രഘുവംശജൻ, ജനങ്ങൾ വെള്ളം കടക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ മനസ്സിൽ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.
ഉവാച മംത്രിമുഖ്യം സ കിം കര്തവ്യമതഃ പരമ് । കഥം വാഹസ്യ സംപ്രാപ്തിര്ഭവിഷ്യതി വദസ്വ തത്
അവൻ പ്രധാനമന്ത്രിയോട് ചോദിച്ചു: ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? കുതിര എങ്ങനെ തിരികെ കിട്ടുമെന്നു പറയൂ.
കേ തത്ര ശൂരാഃ സംയോജ്യാ ജലേഽന്വേഷയിതും ഹയമ് । കോ വാ നയിഷ്യതേ വാഹം കേനോപായേന തദ്വദ
നമ്മിൽ ആരാണ് വെള്ളത്തിൽ കുതിരയെ അന്വേഷിക്കാൻ യോഗ്യരായ വീരന്മാർ? ആരാണ് കുതിരയെ കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്നത്, എങ്ങനെയാണ് അതിന് വഴിയുള്ളത്? അതു പറയൂ.
ഇതി രാജ്ഞോവചഃ ശ്രുത്വാ സുമതിര്മംത്രിസത്തമഃ । ഉവാച സമയേ യോഗ്യം ശത്രുഘ്നം ഹര്ഷയന്നിവ
രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉത്തമമന്ത്രിയായ സുമതി, ശരിയായ സമയത്ത്, ശത്രുഘ്നനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു.
സ്വാമിന്നസ്തി തവ ശ്രീമഞ്ഛക്തിരദ്ഭുതകര്മണഃ । പാതാലഗമനേ ശക്തിര്ജലമധ്യാദിഹ സ്ഫുടമ്
സ്വാമി, അത്ഭുതകരമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ നിനക്കു വലിയ ശക്തിയുണ്ട്; പാതാളത്തിലേക്കും വെള്ളത്തിനുള്ളിലേക്കും പോകാൻ നീക്കു വ്യക്തമായ കഴിവുണ്ട്.
അന്യച്ച പുഷ്കലസ്യാപി ശക്തിരസ്തി മഹാത്മനഃ । ഹനൂമതോഽപി രാമസ്യ പാദസേവാപരസ്യ ച
ഇതുകൂടാതെ, മഹാത്മാവായ പുഷ്കലനും ശക്തിയുള്ളവനാണ്; രാമന്റെ പാദസേവനത്തിൽ എപ്പോഴും ലഗ്നനായ ഹനുമാനും അതുപോലെ.