തതഃ പ്രസന്നോ ലക്ഷ്മീശസ്തേഷാമിഷ്ടാന്വരാന്ദദൌ । തതോ ദേവഗണൈഃ സാര്ധം സര്വ്വേശോ ഭക്തവത്സലഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥൻ അവർക്കു വേണ്ടിയിരുന്ന വരങ്ങൾ നൽകി. അതിന് ശേഷം, ഭക്തന്മാരോടു കരുണയുള്ള സർവ്വേശ്വരൻ ദേവതാസമൂഹത്തോടൊപ്പം—
പ്രഹ്ലാദം സര്വദൈത്യാനാം ചക്രേ രാജാനമവ്യയമ് । ആശ്വാസ്യ ഭക്തം പ്രഹ്ലാദമഭിഷിച്യ സുരോത്തമൈഃ
പ്രഹ്ലാദനെ എല്ലാ ദാനവന്മാരുടെയും ശാശ്വതനായ രാജാവായി ആക്കി. തന്റെ ഭക്തനായ പ്രഹ്ലാദനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ഉത്തമദേവന്മാരോടൊപ്പം അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ദദൌ തസ്മൈ വരാനിഷ്ടാന്ഭക്തിം ചാവ്യഭിചാരിണീമ് । തതോ ദേവഗണൈഃ സര്വൈഃ സ്തൂയമാനോ നൃകേസരീ
അവനു വേണ്ടിയിരുന്ന വരങ്ങളും അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയും അവൻ നൽകി. അതിനുശേഷം, എല്ലാ ദേവതാസമൂഹങ്ങളും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ സിംഹപുരുഷൻ—
വികീര്ണപുഷ്പവപുഭിസ്തത്രൈവാംതരധീയത । തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ സ്വംസ്വം സ്ഥാനം പ്രപേദിരേ
പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറുന്ന ആ ദിവ്യരൂപത്തിൽ അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യമായി. പിന്നെ എല്ലാ ദേവതകളും തങ്ങളുടേതായ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
പുനശ്ച യജ്ഞഭാഗാന്സ്വാന്ബുഭുജുഃ പ്രീതമാനസാഃ । തതോ ദേവാഃ സഗംധര്വാ നിരാതംകാഭവംസ്തദാ
പിന്നീട് അവർ സന്തോഷഹൃദയത്തോടെ തങ്ങളുടേതായ യാഗഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും അനുഭവിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവതകളും ഗാന്ധർവന്മാരും ഭയമില്ലാതെ ആയിത്തീർന്നു.
തസ്മിന്ഹതേ മഹാദൈത്യേ സര്വ ഏവ പ്രഹര്ഷിതാഃ । പ്രഹ്ലാദസ്തു തദാ ചക്രേ രാജ്യം ധര്മേണ വൈഷ്ണവഃ
ആ മഹാദാനവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അതീവ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ വൈഷ്ണവധർമ്മം പാലിച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു.
ഹരേഃ പ്രസാദാല്ലബ്ധം തു രാജ്യം വൈഷ്ണവസത്തമഃ । ബഹുഭിര്യജ്ഞദാനാദ്യൈരര്ചയിത്വാ നൃകേസരിമ്
ഹരിയുടെ കൃപയാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠനായ വൈഷ്ണവൻ രാജ്യം നേടി. അനേകം യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും നടത്തി സിംഹപുരുഷനെ ആരാധിച്ചു—
കാലേ ഹരിപദം പ്രാപ യോഗിഗമ്യം സനാതനമ് । ഏതത്പ്രഹ്ലാദചരിതം യേ തു ശൃണ്വംതി നിത്യശഃ
കാലക്രമേണ യോഗികൾക്ക് മാത്രം ലഭ്യമായ ശാശ്വതമായ ഹരിപദം പ്രാപിച്ചു. ഈ പ്രഹ്ലാദചരിതം ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ—
തേ സര്വേപാപനിര്മുക്താ യാസ്യംതി പരമാം ഗതിമ് । ഏതത്തേ കഥിതം ദേവി നൃസിംഹം വൈഭവം ഹരേഃ । ശേഷാം ച വൈഭവാവസ്ഥാം ശൃണു ദേവി യഥാക്രമമ്
അവർ എല്ലാവരും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി പരമഗതിയിൽ എത്തും. ദേവി, ഞാൻ നരസിംഹനായ ഹരിയുടെ മഹത്വം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി അവന്റെ ശേഷിച്ച മഹത്വാവസ്ഥകൾ ക്രമമായി കേൾക്കു ദേവി.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സഹിംതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ നൃസിംഹപ്രാദുര്ഭാവോനാമാഷ്ടത്രിംശദധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പത്തിരണ്ടായിരത്തി മുപ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം, ഉമാമഹേശ്വരരുടെ സംവാദത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, നരസിംഹന്റെ അവതാരമെന്ന പേരിൽ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മയിൽ, അമ്പതിനായിരത്തി അയ്യായിരം ശ്ലോകങ്ങളിലൊന്നായി സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീമഹാദേവ ഉവാച- അഥ വര്ഷസഹസ്രാംതേ സര്വലോകമഹേശ്വരമ് । അദിതിര്ജനയാമാസ വാമനം വിഷ്ണുമച്യുതമ്
ശ്രീമഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനായ വാമനൻ എന്ന അച്യുതനായ വിഷ്ണുവിനെ അദിതി പ്രസവിച്ചു.
ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭോരസ്കം പൂര്ണേംദുസദൃശദ്യുതിമ് । സുന്ദരം പുംഡരീകാക്ഷമതിഖര്വതനും ഹരിമ്
അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ശ്രീവത്സവും കൗസ്തുഭമണിയും തെളിഞ്ഞിരുന്നു. അവന്റെ കാന്തി പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയും, ആകർഷകനായ കമലനയനനും വളരെ ചെറുതായ ശരീരവുമുള്ള ഹരിയും ആയിരുന്നു.
വടുവേഷധരം ദേവം സര്വവേദാംഗഗോചരമ് । മേഖലാജിനദണ്ഡാദി ചിഹ്നൈരംകിതമീശ്വരമ്
വടുവിന്റെ വേഷം ധരിച്ച ദൈവം, എല്ലാ വേദാംഗങ്ങളിലൂടെയും ഗ്രഹിക്കാവുന്നവൻ, മേഖല, മയിലാട്ട്, ദണ്ഡം മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈശ്വരൻ.
തം ദൃഷ്ട്വാ ദേവതാഃ സര്വേ ശതക്രതുപുരോഗമാഃ । സ്തുത്വാ മഹര്ഷിഭിഃ സാര്ദ്ധം നമശ്ചക്രുര്മഹൌജസമ്
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവതകളും മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവനെ സ്തുതിച്ചു, മഹാശക്തനായവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്പ്രോവാച സുരസത്തമാന് । വാമന ഉവാച- കിം കര്തവ്യം മയാ ചാദ്യ തദ്ബ്രവീഥ സുരോത്തമാഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ഭഗവാൻ ദേവതാ ശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് പറഞ്ഞു. വാമനൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇന്ന് എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവതാ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അതു പറയൂ.
ശ്രീശംകര ഉവാച-। തതഃ പ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്രിദശാസ്തമൂചുഃ പരമേശ്വരമ് । ദേവാ ഊചുഃ । അസ്മിന്കാലേ ബലേര്യജ്ഞോ വര്ത്തതേ മധുസൂദന
ശ്രീശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ദേവതകൾ പരമേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു. ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: ഈ സമയത്ത്, മധുസൂദനാ, ബലിയുടെ യാഗം നടക്കുകയാണ്.
അപ്രത്യാഖ്യാനകാലോഽയം തസ്യ ദൈത്യപതേഃ പ്രഭോ । യാചിത്വാ ത്രിദിവം ലോകം തന്നസ്ത്വം ദാതുമര്ഹസി
ഇപ്പോൾ ആ ദാനവരാജാവിന് നിരസിക്കാനാവാത്ത സമയമാണ്, പ്രഭോ. നീ ഞങ്ങള്ക്കായി ത്രിദിവലോകം യാചിച്ച് നേടിക്കൊടുക്കണം.
ശംകര ഉവാച- ഇത്യുക്താസ്ത്രിദശൈസ്സര്വൈരാജഗാമ ബലിം ഹരിഃ । യാഗദേശേ സമാസീനമൃഷിഭിസ്സാര്ദ്ധമഷ്ടഭിഃ
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: ദേവതകൾ എല്ലാവരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹരി ബലിയുടെ യാഗസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ എട്ട് മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ബലി ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
അഭ്യാഗതം തു തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ ദൈത്യരാട് । അഭ്യാഗതഃ സ്വയം വിഷ്ണുരിതിഹാസ സമന്വിതഃ
അവനെ എത്തുന്നതു കണ്ട ദൈത്യരാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു; വിഷ്ണു തന്നെയാണ്, പുരാതനകഥയുമായി അവിടെ വന്നത്.
പൂജയാമാസ വിധിനാ നിവേശ്യ കുസുമാസനേ । പ്രണിപത്യ നമസ്കൃത്യ പ്രാഹ ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
അവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം പൂക്കളിട്ട ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി, വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു; ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, കണ്ണീരോടു കൂടിയ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു.
ബലിരുവാച- ധന്യോഽസ്മി കൃതകൃത്യോസ്മി സഫലം മമ ജീവിതമ് । ത്വാമര്ച്ചയിത്വാ വിപ്രേംദ്ര കിം കരോമി തവ പ്രിയമ്
ബലി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, എന്റെ ജീവിതം സഫലമായി, ഞാൻ സുഖമായി; മഹാനായ ബ്രാഹ്മണേ, നിന്നെ ആരാധിച്ച ശേഷം ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം, നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ?
ആഗതോഽസി യദര്ഥം ത്വം മാമുദ്ദിശ്യ ദ്വിജോത്തമഃ । തത്പ്രയച്ഛാമി തേ ശീഘ്രം ബ്രൂഹി വേദവിദാം വര
നീ എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് എന്തിനാണ് വന്നതോ, അതെന്താണോ, അതു ഞാൻ ഉടൻ തന്നേ നിനക്കു നൽകും; വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, പറയൂ.
ശംകര ഉവാച- തതഃ പ്രഹൃഷ്ടമനസാ തമുവാച മഹീപതിമ് । വാമന ഉവാച- ശൃണു രാജേംദ്ര വക്ഷ്യാമി മമാഗമനകാരണമ്
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം സന്തോഷഭരിതനായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു; വാമനൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ എന്തിനാണ് വന്നതെന്നു കേൾക്കൂ.
അഗ്നികുണ്ഡസ്യ പൃഥിവീം ദേഹി ദൈത്യപതേ മമ । മമ ത്രിവിക്രമപദാം നാന്യദിച്ഛാമി മാനദ
ദൈത്യരാജാവേ, അഗ്നികുണ്ഡത്തിനടുത്തുള്ള ഭൂമി മൂന്നു ചുവടു എടുക്കാൻ എനിക്കു തരിക; എനിക്കു വേറെ ഒന്നും വേണ്ട, മഹാനായവനേ.
സര്വേഷാമേവ ദാനാനാം ഭൂമിദാനമനുത്തമമ് । യോ ദദാതി മഹീം രാജാ വിപ്രായാകിംചനായ വൈ
എല്ലാ ദാനങ്ങളിലും ഭൂമിദാനം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്; ഒരു രാജാവ് ദരിദ്രനായ ബ്രാഹ്മണനു ഭൂമി നൽകുമ്പോൾ അതാണ് ഏറ്റവും വലിയ പുണ്യം.
അംഗുഷ്ഠമാത്രാമപി വാ സ ഭവേത്പൃഥിവീപതിഃ । ന ഭൂമിദാനസദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ
അംഗുലിയുടെ വലിപ്പം മാത്രമായാലും, അതു നൽകിയാൽ ഭൂമിയുടെ ഉടമയാകും; ഭൂമിദാനത്തിന് സമം ഈ ലോകത്ത് ശുദ്ധമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ഭൂമിം യഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി ഭൂമിം യശ്ച പ്രയച്ഛതി । ഉഭൌ തൌ പുണ്യകര്മ്മാണൌ നിധനേ സ്വര്ഗഗാമിനൌ
ഭൂമി സ്വീകരിക്കുന്നവനും, ഭൂമി നൽകുന്നവനും ഇരുവരും പുണ്യകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരാണ്; മരണത്തിനു ശേഷം സ്വർഗത്തിൽ എത്തും.
തസ്മാദ്ഭൂമിം മഹാരാജ പ്രയച്ഛ ത്രിപദീം മമ । ഏതദല്പാം മഹീം ദാതും മാ വിശംക മഹീപതേ । ജഗത്ത്രയപ്രദാനം തന്നാമ ഭൂപ ഭവിഷ്യതി
അതുകൊണ്ട് മഹാരാജാവേ, എനിക്കു മൂന്നു ചുവടു ഭൂമി തരിക; ഈ ചെറിയ ഭൂമി നൽകാൻ ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ. ഇതു നൽകിയാൽ മൂന്നു ലോകവും നൽകിയതായിരിക്കും.
ശംകര ഉവാച- തതഃ പ്രഹൃഷ്ടവദനസ്തഥേത്യാഹ മഹീപതിഃ । തസ്മൈ മഹീപ്രദാനം തു കര്തും മേനേ വിധാനതഃ
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു; വിധിപ്രകാരം അവനു ഭൂമി നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ദൈത്യരാജാനം തദാ തസ്യ പുരോഹിതഃ । ഉശനാ ഹ്യബ്രവീദ്വാക്യം മാ രാജന്ദീയതാം മഹീമ്
അപ്പോൾ ദൈത്യരാജാവിനെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ പുരോഹിതനായ ഉശനാസ് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഭൂമി നൽകരുത്.