ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോ മഹാവാജീ രഘുനാഥസ്യ ശോഭനഃ । ദിഷ്ട്യാ ഗംതാസി സര്വത്ര ജയം തു ക്ഷിതിമംഡലേ
ഭാഗ്യവശാല് രഘുനാഥന്റെ മനോഹരമായ കുതിര നീ വീണ്ടെടുത്തു; ഭാഗ്യവശാല് ഭൂമിയില് എല്ലായിടത്തും നീ ജയത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.
സ്വാമിന്മുംചത്വിമം വാഹം മനോവേഗം മനോരമമ് । സമയസ്യ വിലംബോ മാ ഭവത്വത്ര മഹാമതേ
സ്വാമിനേ, മനസ്സുപോലെ ഓടുന്ന ഈ മനോഹരമായ കുതിരയെ വിട്ടയക്കൂ; ഈ യാഗത്തില് ഒരു വൈകീറും ഉണ്ടാകരുതേ, മഹാബുദ്ധിമാനേ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം വീരാണാം സമയോചിതമ് । സാധു സാധു പ്രശസ്യൈതാന്മുമോച ഹയസത്തമമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: വീരന്മാരുടെ സമയോചിതമായ ആ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, അവരെ പ്രശംസിച്ച് 'നന്നായി, നന്നായി' എന്നു പറഞ്ഞു, ആ ഉത്തമമായ കുതിരയെ വിട്ടയച്ചു.
സ മുക്തശ്ചോത്തരാമാശാം ബഭ്രാമാഥ സുരക്ഷിതഃ । രഥപത്തിഹയശ്രേഷ്ഠൈഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ
കുതിരയെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, അവന് ഉത്തരദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു; മികച്ച രഥങ്ങളും കുതിരകളും പടയാളികളും ആയുധവിദ്യയുള്ളവരാല് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
തത്ര യദ്വൃത്തമേതസ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മനോഹരമ് । വാത്സ്യായന ശൃണുഷ്വൈതത്പാപരാശിപ്രദാഹകമ്
അവിടെ ശത്രുഘ്നനുമായി സംഭവിച്ച മനോഹരമായ കാര്യങ്ങള് പാപങ്ങള് കത്തിച്ചുകളയുന്നവയാണു്, വാത്സ്യായനാ, നീ ഇത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേള്ക്കൂ.
രേവാതീരമഥ പ്രാപ്തോ മുനിവൃംദനിഷേവിതമ് । നീലരത്നസമൂഹസ്യ രസഃ കിം തു പയോ മിഷാത്
അവന് മുനിസംഘങ്ങള് വസിക്കുന്ന രേവാനദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി; നീലരത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ സാരം പാല് അമൃതം കലര്ന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
താംസ്താന്മുനിവരാന്സര്വാന്പ്രണമഞ്ഛൂരസേവിതഃ । ജഗാമ ഹയരത്നസ്യ പൃഷ്ഠതഃ കാമഗാമിനഃ
വീരന്മാര് ആദരിക്കുന്ന എല്ലാ മഹാമുനിമാരെയും നമസ്കരിച്ച്, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രത്നംപോലുള്ള കുതിരയുടെ പിന്നാലെ അവന് നടന്നു.
ഗച്ഛംസ്തത്രാശ്രമം ജീര്ണം പലാശപര്ണനിര്മിതമ് । രേവായാജലകല്ലോലൈഃ സിക്തം പാപഹരാശ്രയമ്
അവിടെ പോകുമ്പോള്, പാലാശപ്പറകളാല് നിര്മ്മിച്ച പഴയ ഒരു ആശ്രമം, രേവാനദിയുടെ തിരകളാല് നനഞ്ഞ, പാപം നീക്കുന്ന ഒരു ശാന്തസ്ഥലം അവന് കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ സുമതിം പ്രാഹ സര്വജ്ഞം നയകോവിദമ് । ശത്രുഘ്നഃ സര്വധര്മാര്ഥകര്മകര്തവ്യകോവിദഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പരിചയമുള്ള, ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും കര്മ്മങ്ങളിലും നിപുണനായ ശത്രുഘ്നനോട് സുമതി പറഞ്ഞു.
രാജോവാച। മംത്രിന്കഥയ കസ്യായമാശ്രമഃ പുണ്യദര്ശനഃ । വിചാരചതുരശ്രേഷ്ഠ വദൈതന്മമ പൃച്ഛതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മന്ത്രിയേ, ഈ അശ്രമം ആരുടേതാണെന്ന് പറയൂ, എത്ര മനോഹരമായിരിക്കുന്നു! അന്വേഷിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ സുമതിഃ പ്രാഹ തം നൃപമ് । വിശദ സ്മേരയാ വാചാ ദര്ശയന്നാത്മസൌഹൃദമ്
ശേഷൻ പറയുന്നു: രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുമതി മനസ്സിൽ സൗഹൃദം നിറച്ച്, തെളിഞ്ഞും സ്നേഹപൂർവ്വമായും സംസാരിച്ചു.
സുമതിരുവാച। ഏനം ദൃഷ്ട്വാ മഹാരാജ ധൂതപാപാ വയം ഖലു । ഭവിഷ്യാമോ മുനിശ്രേഷ്ഠം സര്വശാസ്ത്രപരായണമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, അവനെ കണ്ടതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞങ്ങൾ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധരായി. എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ആസ്തികനായ ഈ മഹാമുനിയെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കും.
തസ്മാന്നത്വാ തമാപൃച്ഛ സര്വം തേ കഥയിഷ്യതി । രഘുനാഥപദാംഭോജമകരംദാതി ലോലുപഃ
അതിനാൽ, അവനോട് നമസ്കരിച്ച് ചോദിക്കൂ; അവൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറയും. രഘുനാഥന്റെ പാദപങ്കജത്തിന്റെ അമൃതത്തിൽ അതിയായ ആസ്വാദനമുള്ളവനാണ് അവൻ.
നാമ്നാ ത്വാരണ്യകം ഖ്യാതം രഘുനാഥാംഘ്രിസേവകമ് । അത്യുഗ്രതപസാ പൂര്ണം സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദമ്
അവനെ ആരണ്യക എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; രഘുനാഥന്റെ പാദസേവകനും അത്യന്തം കഠിനതപസ്സുള്ളവനും എല്ലാ ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമാണ്.
ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം ധര്മാര്ഥപരിബൃംഹിതമ് । ജഗാമ തമഥോ ദ്രഷ്ടും സ്വല്പസേവകസംയുതഃ
ധർമ്മത്തിലും ഉദ്ദേശത്തിലും നിറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവൻ കുറച്ച് സേവകരോടൊപ്പം അവനെ കാണാൻ പോയി.
ഹനൂമാന്പുഷ്കലോ വീരഃ സുമതിര്മംത്രിസത്തമഃ । ലക്ഷ്മീനിധിഃ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ സുബാഹുഃ സുമദസ്തഥാ
ഹനുമാൻ, വീരനായ പുഷ്കലൻ, പ്രധാനമന്ത്രിയായ സുമതി, മഹത്വത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ലക്ഷ്മീനിധി, സുബാഹു, സുമദൻ ഇവരും കൂടെ,
ഏതൈഃ പരിവൃതോ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ പ്രാപദാശ്രമമ് । നമസ്കര്തും ദ്വിജവരമാരണ്യകമുദാരധീഃ
ഇവരൊക്കെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, രാജാവായ ശത്രുഘ്നൻ മനസ്സുതുറന്ന Arenyaka എന്ന മഹാത്മാവിനോട് നമസ്കരിക്കാൻ അശ്രമത്തിലെത്തി.
ഗത്വാ തം താപസശ്രേഷ്ഠം നമസ്കാരമഥാകരോത് । സര്വൈസ്തൈഃ സഹിതോ വീരൈര്വിനയാനതകംധരൈഃ
ആ മഹാതപസ്സിയെ സമീപിച്ച്, അവൻ അവിടെയുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരോടൊപ്പം വിനയപൂർവ്വം കഴുത്ത് താഴ്ത്തി നമസ്കരിച്ചു.
താന്ദൃഷ്ട്വാ സന്നതാന്സര്വാഞ്ഛത്രുഘ്നപ്രമുഖാന്നൃപാന് । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ ഫലമൂലാദിഭിസ്തദാ
ശത്രുഘ്നനെ മുഖ്യനാക്കി, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്നതുകണ്ട്, Arenyaka അവരെ അർഘ്യവും പാദ്യവും ഫലങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും നൽകി ആദരിച്ചു.
ഉവാച താന്നൃപാന്സര്വാന്ഭവംതഃ കുത്ര സംഗതാഃ । കഥമത്ര സമായാതാസ്തത്സര്വം വദതാനഘാഃ
അവരെ നോക്കി Arenyaka ചോദിച്ചു: ഭവാന്മാർ എവിടുനിന്നാണ് ഒന്നിച്ചു വന്നത്? എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി? എല്ലാം സത്യമായി പറയൂ, പാപരഹിതരേ.
തച്ഛ്രുത്വാ വാക്യമേതസ്യ മുനിവര്യസ്യ വാഡവ । സുമതിഃ കഥയാമാസ വാക്യം വാദവിചക്ഷണഃ
ആ മഹാമുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വാദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള സുമതി സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സുമതിരുവാച। രഘുവംശനൃപസ്യായമശ്വോ വൈ പാല്യതേഽഖിലൈഃ । യാഗം കരിഷ്യതേ വീരഃ സര്വസംഭാരസംഭൃതമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: രഘുവംശത്തിലെ രാജാവിന്റെ ഈ കുതിരയെ എല്ലാവരും സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഈ വീരൻ എല്ലാ സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി യാഗം നടത്താനാണ് പോകുന്നത്.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തേഷാം ജഗാദ മുനിസത്തമഃ । ദംതകാംത്യാഖിലം ഘോരം തമോനിര്വാരയന്നിവ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട Arenyaka, പല്ലിന്റെ പ്രകാശം പോലെ അന്ധകാരം നീക്കം ചെയ്യുന്ന തേജസ്സോടെ സംസാരിച്ചു.
ആരണ്യക ഉവാച। കിം യാഗൈര്വിവിധൈരന്യൈഃ സര്വസംഭാരസംഭൃതൈഃ । സ്വല്പപുണ്യപ്രദൈര്നൂനം ക്ഷയിഷ്ണുപദദാതൃഭിഃ
ആരണ്യക പറഞ്ഞു: എല്ലാസാമഗ്രികളും ഒരുക്കിയ色色യാഗങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? അവ കുറച്ച് പുണ്യം മാത്രമേ തരൂ, അതും നശ്വരമായ ഫലം നൽകുന്നവരാണ് നൽകുന്നത്.
മൂഢോ ലോകോ ഹരിം ത്യക്ത്വാ കരോത്യന്യസമര്ചനമ് । രഘുവീരം രമാനാഥം സ്ഥിരൈശ്വര്യപദപ്രദമ്
ലോകം, ഹരിയെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റെല്ലാം പൂജിക്കുന്നു; രഘുവീരനും ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനുമായവൻ സ്ഥിരമായ ഐശ്വര്യപദം നൽകുന്നവനാണ്.
യോ നരൈഃ സ്മൃതമാത്രോപി ഹരതേ പാപപര്വതമ് । തം മുക്ത്വാ ക്ലിശ്യതേ മൂഢോ യാഗയോഗവ്രതാദിഭിഃ
മനുഷ്യർ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം കൊണ്ടും പാപപർവ്വതം നീക്കുന്നവനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, മണ്ടന്മാർ യാഗം, യോഗം, വ്രതം എന്നിവയിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
അഹോ പശ്യത മൂഢത്വം ലോകാനാമതിവംചിതമ് । സുലഭം രാമഭജനം മുക്ത്വാ ദുര്ല്ലഭമാചരേത്
അയ്യോ, നോക്കൂ, എത്ര വലിയ മൂഢത്വമാണ് ലോകത്തിലെ ജനങ്ങൾക്ക്! എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമായ രാമഭജനത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പ്രാപിക്കാൻ അത്യന്തം കഠിനമായ കാര്യങ്ങൾ അവർ തേടുന്നു.
സകാമൈര്യോഗിഭിര്വാപി ചിംത്യതേ കാമവര്ജിതൈഃ । അപവര്ഗപ്രദം നൄണാം സ്മൃതമാത്രാഖിലാഘഹമ്
ആഗ്രഹമുള്ള യോഗികളും, ആഗ്രഹരഹിതരായ യോഗികളും ഇതിനെ ചിന്തിക്കുന്നു; മനുഷ്യർക്കു മോക്ഷം നൽകുന്നതും, ഓർക്കുന്നതു മാത്രം കൊണ്ട് എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് ഇത്.
പുരാഹം തത്ത്വവിത്സായാം ജ്ഞാനിനം സുവിചാരയന് । അഗമം ബഹുതീര്ഥാനി തത്ത്വം കോപി ന മേഽദിശത്
മുൻകാലത്ത് ഞാൻ സത്യത്തെ അന്വേഷിച്ച് ജ്ഞാനികളോട് ആലോചിച്ച് ചോദിച്ചു; അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചെങ്കിലും, ആരും എനിക്ക് അതിന്റെ സാരാംശം പറഞ്ഞുതന്നില്ല.
തദൈകം ഹി മഹദ്ഭാഗ്യാത്പ്രാപ്തം വൈ ലോമശം മുനിമ് । സ്വര്ഗലോകാത്സമായാതം തീര്ഥയാത്രാചികീര്ഷയാ
അപ്പോൾ വലിയ ഭാഗ്യത്താൽ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി വന്ന ലോമശമുനിയെ ഞാൻ കണ്ടു.