തം ഛിന്നശിരസം ദൃഷ്ട്വാ ഉഗ്രദംഷ്ട്രഃ പ്രതാപവാന് । മുഷ്ടിനാ ഹംതുമാരേഭേ ശത്രുഘ്നം ശൂരസേവിതമ്
തലവെട്ടപ്പെട്ടവനെ കണ്ടപ്പോള് ഭയങ്കരമായ പല്ലുകളും ശക്തിയും ഉള്ളവന് വീരന്മാര് ആദരിച്ച ശത്രുഘ്നനെ കയ്യൊടിയാല് അടിക്കാന് തയ്യാറായി.
ശത്രുഘ്നസ്തു ക്ഷുരപ്രേണ സായകേനാച്ഛിനച്ഛിരഃ । പ്രധാവതോ രണേ വീരാന്സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദാന്
പക്ഷേ, ശത്രുഘ്നന് കുരിശാരമായ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയില് ഓടുന്ന, ആയുധങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവന്റെ തലവെട്ടി വീഴ്ത്തി.
ഹതശേഷാ യയുഃ സര്വേ രാക്ഷസാ നാഥവര്ജിതാഃ । ശത്രുഘ്നം പ്രണിപത്യാഥ ദദുര്വാജിനമാഹൃതമ്
തങ്ങളുടെ നേതാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷമുള്ള ശേഷിച്ചിരുന്ന എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കല് വന്നു, അവനെ നമസ്കരിച്ചു, കുതിരയെ അവന്റെ മുമ്പില് കൊണ്ടുവന്നു.
തതോ വീണാനിനാദാശ്ച ശംഖനാദാഃ സമംതതഃ । ശ്രൂയംതേ ശൂരവീരാണാം ജയനാദാ മനോഹരാഃ
അതിനുശേഷം എല്ലാടും വീണയുടെ സ്വരങ്ങളും ശംഖനാദങ്ങളും കേട്ടു; വീരന്മാരുടെ ജയഘോഷങ്ങള് മനോഹരമായി മുഴങ്ങി.
ശേഷ ഉവാച। പ്രാപ്യ തം വാജിനം രാജാ ശത്രുഘ്നോ രാക്ഷസൈര്ഹൃതമ് । അത്യംതം ഹര്ഷമാപേദേ പുഷ്കലേന സമന്വിതഃ
ശേഷന് പറഞ്ഞു: രാക്ഷസന്മാര് പിടിച്ച കുതിരയെ വീണ്ടെടുത്തശേഷം, രാജാവായ ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
രുധിരൈഃ സിക്തഗാത്രാസ്തേ യോധാ ലക്ഷ്മീനിധിസ്തഥാ । രണോത്സാഹേന സംയുക്തം പ്രശശംസുര്മഹാനൃപമ്
രക്തം തുളുമ്പിയ ശരീരങ്ങളുമായി ആ യോദ്ധാക്കളും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നിധിയും യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ മഹാരാജാവിനെ പ്രശംസിച്ചു.
ഹതേ തസ്മിന്മഹാദൈത്യേ വിദ്യുന്മാലിനി ദുര്ജയേ । സുരാഃ സര്വേ ഭയം ത്യക്ത്വാ സുഖമാപുര്മുനേമഹത്
വിദ്യുന്മാലി എന്ന അതിജയിക്കാനാകാത്ത മഹാദാനവന് കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോള് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയം വിട്ട് വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
നദ്യസ്തു വിമലാ ജാതാ രവിസ്തു വിമലോഽഭവത് । വാതാ വവുഃ സുഗംധോദ സിക്താ വിമലശുഷ്മിണഃ
നദികള് ശുദ്ധമായി, സൂര്യന് തെളിഞ്ഞു, സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റുകള് വീശി, ഈര്പ്പമുള്ള വൃത്തിയുള്ള ശീതളഹവുകള് പടർന്നു.
സന്നദ്ധാസ്തേ മഹാവീരാ രഥസ്ഥാ വിമലാംഗകാഃ । രാജാനമൂചുസ്തേ സര്വേ ജയലക്ഷ്മ്യാ സമന്വിതാഃ
കവചം ധരിച്ച, രഥത്തില് നിന്നു നില്ക്കുന്ന, ദീപ്തമായ അവയവങ്ങളുള്ള മഹാവീരന്മാര് എല്ലാവരും ജയലക്ഷ്മി അലങ്കരിച്ച രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
വീരാ ഊചുഃ। ദിഷ്ട്യാ ഹതസ്ത്വയാ ദൈത്യോ വിദ്യുന്മാലീ മഹാമതേ । യദ്ഭയാത്ത്രാസമാപന്നാഃ സുരാഃ സ്വര്ഗാന്നിരാകൃതാഃ
വീരന്മാര് പറഞ്ഞു: മഹാബുദ്ധിമാനേ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താല് വിദ്യുന്മാലി എന്ന ദാനവന് കൊല്ലപ്പെട്ടു; അവന്റെ ഭയത്താല് ദേവന്മാര് സ്വര്ഗ്ഗത്തില് നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നു.
ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോ മഹാവാജീ രഘുനാഥസ്യ ശോഭനഃ । ദിഷ്ട്യാ ഗംതാസി സര്വത്ര ജയം തു ക്ഷിതിമംഡലേ
ഭാഗ്യവശാല് രഘുനാഥന്റെ മനോഹരമായ കുതിര നീ വീണ്ടെടുത്തു; ഭാഗ്യവശാല് ഭൂമിയില് എല്ലായിടത്തും നീ ജയത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.
സ്വാമിന്മുംചത്വിമം വാഹം മനോവേഗം മനോരമമ് । സമയസ്യ വിലംബോ മാ ഭവത്വത്ര മഹാമതേ
സ്വാമിനേ, മനസ്സുപോലെ ഓടുന്ന ഈ മനോഹരമായ കുതിരയെ വിട്ടയക്കൂ; ഈ യാഗത്തില് ഒരു വൈകീറും ഉണ്ടാകരുതേ, മഹാബുദ്ധിമാനേ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം വീരാണാം സമയോചിതമ് । സാധു സാധു പ്രശസ്യൈതാന്മുമോച ഹയസത്തമമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: വീരന്മാരുടെ സമയോചിതമായ ആ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, അവരെ പ്രശംസിച്ച് 'നന്നായി, നന്നായി' എന്നു പറഞ്ഞു, ആ ഉത്തമമായ കുതിരയെ വിട്ടയച്ചു.
സ മുക്തശ്ചോത്തരാമാശാം ബഭ്രാമാഥ സുരക്ഷിതഃ । രഥപത്തിഹയശ്രേഷ്ഠൈഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ
കുതിരയെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, അവന് ഉത്തരദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു; മികച്ച രഥങ്ങളും കുതിരകളും പടയാളികളും ആയുധവിദ്യയുള്ളവരാല് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
തത്ര യദ്വൃത്തമേതസ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മനോഹരമ് । വാത്സ്യായന ശൃണുഷ്വൈതത്പാപരാശിപ്രദാഹകമ്
അവിടെ ശത്രുഘ്നനുമായി സംഭവിച്ച മനോഹരമായ കാര്യങ്ങള് പാപങ്ങള് കത്തിച്ചുകളയുന്നവയാണു്, വാത്സ്യായനാ, നീ ഇത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേള്ക്കൂ.
രേവാതീരമഥ പ്രാപ്തോ മുനിവൃംദനിഷേവിതമ് । നീലരത്നസമൂഹസ്യ രസഃ കിം തു പയോ മിഷാത്
അവന് മുനിസംഘങ്ങള് വസിക്കുന്ന രേവാനദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി; നീലരത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ സാരം പാല് അമൃതം കലര്ന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
താംസ്താന്മുനിവരാന്സര്വാന്പ്രണമഞ്ഛൂരസേവിതഃ । ജഗാമ ഹയരത്നസ്യ പൃഷ്ഠതഃ കാമഗാമിനഃ
വീരന്മാര് ആദരിക്കുന്ന എല്ലാ മഹാമുനിമാരെയും നമസ്കരിച്ച്, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രത്നംപോലുള്ള കുതിരയുടെ പിന്നാലെ അവന് നടന്നു.
ഗച്ഛംസ്തത്രാശ്രമം ജീര്ണം പലാശപര്ണനിര്മിതമ് । രേവായാജലകല്ലോലൈഃ സിക്തം പാപഹരാശ്രയമ്
അവിടെ പോകുമ്പോള്, പാലാശപ്പറകളാല് നിര്മ്മിച്ച പഴയ ഒരു ആശ്രമം, രേവാനദിയുടെ തിരകളാല് നനഞ്ഞ, പാപം നീക്കുന്ന ഒരു ശാന്തസ്ഥലം അവന് കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ സുമതിം പ്രാഹ സര്വജ്ഞം നയകോവിദമ് । ശത്രുഘ്നഃ സര്വധര്മാര്ഥകര്മകര്തവ്യകോവിദഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പരിചയമുള്ള, ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും കര്മ്മങ്ങളിലും നിപുണനായ ശത്രുഘ്നനോട് സുമതി പറഞ്ഞു.
രാജോവാച। മംത്രിന്കഥയ കസ്യായമാശ്രമഃ പുണ്യദര്ശനഃ । വിചാരചതുരശ്രേഷ്ഠ വദൈതന്മമ പൃച്ഛതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മന്ത്രിയേ, ഈ അശ്രമം ആരുടേതാണെന്ന് പറയൂ, എത്ര മനോഹരമായിരിക്കുന്നു! അന്വേഷിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ സുമതിഃ പ്രാഹ തം നൃപമ് । വിശദ സ്മേരയാ വാചാ ദര്ശയന്നാത്മസൌഹൃദമ്
ശേഷൻ പറയുന്നു: രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുമതി മനസ്സിൽ സൗഹൃദം നിറച്ച്, തെളിഞ്ഞും സ്നേഹപൂർവ്വമായും സംസാരിച്ചു.
സുമതിരുവാച। ഏനം ദൃഷ്ട്വാ മഹാരാജ ധൂതപാപാ വയം ഖലു । ഭവിഷ്യാമോ മുനിശ്രേഷ്ഠം സര്വശാസ്ത്രപരായണമ്
സുമതി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, അവനെ കണ്ടതുകൊണ്ട് തന്നെ ഞങ്ങൾ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധരായി. എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ആസ്തികനായ ഈ മഹാമുനിയെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കും.
തസ്മാന്നത്വാ തമാപൃച്ഛ സര്വം തേ കഥയിഷ്യതി । രഘുനാഥപദാംഭോജമകരംദാതി ലോലുപഃ
അതിനാൽ, അവനോട് നമസ്കരിച്ച് ചോദിക്കൂ; അവൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറയും. രഘുനാഥന്റെ പാദപങ്കജത്തിന്റെ അമൃതത്തിൽ അതിയായ ആസ്വാദനമുള്ളവനാണ് അവൻ.
നാമ്നാ ത്വാരണ്യകം ഖ്യാതം രഘുനാഥാംഘ്രിസേവകമ് । അത്യുഗ്രതപസാ പൂര്ണം സര്വശാസ്ത്രാര്ഥകോവിദമ്
അവനെ ആരണ്യക എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; രഘുനാഥന്റെ പാദസേവകനും അത്യന്തം കഠിനതപസ്സുള്ളവനും എല്ലാ ശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമാണ്.
ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം ധര്മാര്ഥപരിബൃംഹിതമ് । ജഗാമ തമഥോ ദ്രഷ്ടും സ്വല്പസേവകസംയുതഃ
ധർമ്മത്തിലും ഉദ്ദേശത്തിലും നിറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവൻ കുറച്ച് സേവകരോടൊപ്പം അവനെ കാണാൻ പോയി.
ഹനൂമാന്പുഷ്കലോ വീരഃ സുമതിര്മംത്രിസത്തമഃ । ലക്ഷ്മീനിധിഃ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ സുബാഹുഃ സുമദസ്തഥാ
ഹനുമാൻ, വീരനായ പുഷ്കലൻ, പ്രധാനമന്ത്രിയായ സുമതി, മഹത്വത്തിൽ പ്രശസ്തനായ ലക്ഷ്മീനിധി, സുബാഹു, സുമദൻ ഇവരും കൂടെ,
ഏതൈഃ പരിവൃതോ രാജാ ശത്രുഘ്നഃ പ്രാപദാശ്രമമ് । നമസ്കര്തും ദ്വിജവരമാരണ്യകമുദാരധീഃ
ഇവരൊക്കെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, രാജാവായ ശത്രുഘ്നൻ മനസ്സുതുറന്ന Arenyaka എന്ന മഹാത്മാവിനോട് നമസ്കരിക്കാൻ അശ്രമത്തിലെത്തി.
ഗത്വാ തം താപസശ്രേഷ്ഠം നമസ്കാരമഥാകരോത് । സര്വൈസ്തൈഃ സഹിതോ വീരൈര്വിനയാനതകംധരൈഃ
ആ മഹാതപസ്സിയെ സമീപിച്ച്, അവൻ അവിടെയുള്ള എല്ലാ വീരന്മാരോടൊപ്പം വിനയപൂർവ്വം കഴുത്ത് താഴ്ത്തി നമസ്കരിച്ചു.
താന്ദൃഷ്ട്വാ സന്നതാന്സര്വാഞ്ഛത്രുഘ്നപ്രമുഖാന്നൃപാന് । അര്ഘ്യപാദ്യാദികം ചക്രേ ഫലമൂലാദിഭിസ്തദാ
ശത്രുഘ്നനെ മുഖ്യനാക്കി, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്നതുകണ്ട്, Arenyaka അവരെ അർഘ്യവും പാദ്യവും ഫലങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും നൽകി ആദരിച്ചു.
ഉവാച താന്നൃപാന്സര്വാന്ഭവംതഃ കുത്ര സംഗതാഃ । കഥമത്ര സമായാതാസ്തത്സര്വം വദതാനഘാഃ
അവരെ നോക്കി Arenyaka ചോദിച്ചു: ഭവാന്മാർ എവിടുനിന്നാണ് ഒന്നിച്ചു വന്നത്? എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി? എല്ലാം സത്യമായി പറയൂ, പാപരഹിതരേ.