തേനാസ്ത്രേണ വിമാനാത്ഖാത്പതന്തോ മുക്തമൂര്ധജാഃ । ദൃശ്യംതേ ഭൂതവേതാലസംഘാ ഇവ നഭശ്ചരാഃ
ആ അസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, വിമാനം വിട്ട് രാക്ഷസന്മാർ ചിതറിച്ച മുടിയോടെ ആകാശത്ത് വീണു; അവർ ഭൂതഗണങ്ങളെയും പ്രേതങ്ങളെയും പോലെ തോന്നി.
തദസ്ത്രം രഘുനാഥസ്യ ഭ്രാത്രാ മുക്തം വിലോക്യ സഃ । അസ്ത്രം ച പാശുപത്യം സ ചാപേ ധാദ്ദനുജാത്മജഃ
ശത്രുഘ്നൻ, രഘുവംശത്തിൽ പിറന്നവൻ, ആ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചതു കണ്ടപ്പോൾ, അവന്റെ ശത്രു പാശുപതാസ്ത്രം വില്ലിൽ കെട്ടി.
തതഃ പ്രവൃത്താ വേതാലാ ഭൂതാഃ പ്രേതനിശാചരാഃ । കപാലകര്തരീയുക്താഃ പിബന്തഃ ശോണിതം ബഹു
അപ്പോൾ ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദാനവന്മാർ, കപാലവും വെട്ടിക്കത്തിയും കൈവശം വച്ച്, ധാരാളം രക്തം കുടിച്ചു.
തേ വൈ ശത്രുഘ്നവീരാണാം രുധിരാണി പപുര്മുദാ । ജീവതാമപി ദുര്വാരാഃ കര്തരീപാണിശോഭിതാഃ
അവർ ശത്രുഘ്നന്റെ വീരന്മാരുടെ രക്തം സന്തോഷത്തോടെ കുടിച്ചു; ജീവനോടെ ഇരുന്നവർക്കും അവരെ തടയാനാവില്ല, വെട്ടിക്കത്തി പിടിച്ച കൈകൾ പ്രകാശിച്ചു.
തദസ്ത്രം വ്യാപ്നുവദ്ദൃഷ്ട്വാ സര്വവീരപ്രഭംജനമ് । മുമോച തന്നിരാസായ ചാസ്ത്രം നാരായണാഭിധമ്
ആ അസ്ത്രം എല്ലാം മൂടി, എല്ലാ വീരത്വവും നശിപ്പിക്കുന്നതായതു കണ്ടപ്പോൾ, അതിനെ അകറ്റാൻ നാരായണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
നാരായണാസ്ത്രം താന്സര്വാന്വാരയാമാസ തത്ക്ഷണാത് । തേ സര്വേ വിലയം പ്രാപുര്നിശാചരപ്രണോദിതാഃ
നാരായണാസ്ത്രം ഉടൻ അവരെല്ലാവരെയും തടഞ്ഞു; എല്ലാ രാത്രിദാനവന്മാരും ഉടൻ അപ്രത്യക്ഷമായി.
തദാ ക്രുദ്ധോ നിശാചാരീ വിദ്യുന്മാലീ സമാദദേ । ത്രിശൂലം നിശിതം ഘോരം ശത്രുഘ്നം ഹംതുമുല്ബണമ്
അപ്പോൾ കോപിതനായ രാത്രിദാനവൻ വിദ്യുന്മാലി മൂർച്ചയുള്ള ഭയാനകമായ ത്രിശൂലം എടുത്ത്, ശത്രുഘ്നനെ കൊല്ലാൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.
ശൂലഹസ്തം സമായാംതം വിദ്യുന്മാലിനമാഹവേ । സായകൈഃ പ്രാഹരത്തസ്യ ഭുജേ ത്വര്ധശശിപ്രഭൈഃ
ത്രിശൂലം കൈവശം വച്ച് വിദ്യുന്മാലി യുദ്ധത്തിൽ അടുത്തപ്പോൾ, ശത്രുഘ്നൻ അർദ്ധചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവന്റെ കൈയിൽ അടി നൽകി.
തൈര്ബാണൈശ്ഛിന്നഹസ്തഃ സ ശിരസാ ഹംതുമുദ്യതഃ । ഹതോസി യാഹി ശത്രുഘ്ന കസ്ത്വാം ത്രാതാ ഭവിഷ്യതി
ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കൈവെട്ടപ്പെട്ട വിദ്യുന്മാലി തല കൊണ്ട് അടി ചെയ്യാൻ തയ്യാറായി, 'നീ കൊല്ലപ്പെട്ടു, പോ ശത്രുഘ്നാ! നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരുണ്ട്?' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇതി ബ്രുവാണം തരസാ ചിച്ഛേദ ശിതസായകൈഃ । മസ്തകം തസ്യ ബലിനഃ ശൂരസ്യ സഹ കുംഡലമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുഘ്നൻ അതിവേഗം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആ വീരന്റെ കുണ്ടലങ്ങളോടുകൂടിയ തല വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
തം ഛിന്നശിരസം ദൃഷ്ട്വാ ഉഗ്രദംഷ്ട്രഃ പ്രതാപവാന് । മുഷ്ടിനാ ഹംതുമാരേഭേ ശത്രുഘ്നം ശൂരസേവിതമ്
തലവെട്ടപ്പെട്ടവനെ കണ്ടപ്പോള് ഭയങ്കരമായ പല്ലുകളും ശക്തിയും ഉള്ളവന് വീരന്മാര് ആദരിച്ച ശത്രുഘ്നനെ കയ്യൊടിയാല് അടിക്കാന് തയ്യാറായി.
ശത്രുഘ്നസ്തു ക്ഷുരപ്രേണ സായകേനാച്ഛിനച്ഛിരഃ । പ്രധാവതോ രണേ വീരാന്സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദാന്
പക്ഷേ, ശത്രുഘ്നന് കുരിശാരമായ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയില് ഓടുന്ന, ആയുധങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവന്റെ തലവെട്ടി വീഴ്ത്തി.
ഹതശേഷാ യയുഃ സര്വേ രാക്ഷസാ നാഥവര്ജിതാഃ । ശത്രുഘ്നം പ്രണിപത്യാഥ ദദുര്വാജിനമാഹൃതമ്
തങ്ങളുടെ നേതാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ശേഷമുള്ള ശേഷിച്ചിരുന്ന എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും ശത്രുഘ്നന്റെ അടുക്കല് വന്നു, അവനെ നമസ്കരിച്ചു, കുതിരയെ അവന്റെ മുമ്പില് കൊണ്ടുവന്നു.
തതോ വീണാനിനാദാശ്ച ശംഖനാദാഃ സമംതതഃ । ശ്രൂയംതേ ശൂരവീരാണാം ജയനാദാ മനോഹരാഃ
അതിനുശേഷം എല്ലാടും വീണയുടെ സ്വരങ്ങളും ശംഖനാദങ്ങളും കേട്ടു; വീരന്മാരുടെ ജയഘോഷങ്ങള് മനോഹരമായി മുഴങ്ങി.
ശേഷ ഉവാച। പ്രാപ്യ തം വാജിനം രാജാ ശത്രുഘ്നോ രാക്ഷസൈര്ഹൃതമ് । അത്യംതം ഹര്ഷമാപേദേ പുഷ്കലേന സമന്വിതഃ
ശേഷന് പറഞ്ഞു: രാക്ഷസന്മാര് പിടിച്ച കുതിരയെ വീണ്ടെടുത്തശേഷം, രാജാവായ ശത്രുഘ്നനും പുഷ്കലനും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
രുധിരൈഃ സിക്തഗാത്രാസ്തേ യോധാ ലക്ഷ്മീനിധിസ്തഥാ । രണോത്സാഹേന സംയുക്തം പ്രശശംസുര്മഹാനൃപമ്
രക്തം തുളുമ്പിയ ശരീരങ്ങളുമായി ആ യോദ്ധാക്കളും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ നിധിയും യുദ്ധോത്സാഹം നിറഞ്ഞ മഹാരാജാവിനെ പ്രശംസിച്ചു.
ഹതേ തസ്മിന്മഹാദൈത്യേ വിദ്യുന്മാലിനി ദുര്ജയേ । സുരാഃ സര്വേ ഭയം ത്യക്ത്വാ സുഖമാപുര്മുനേമഹത്
വിദ്യുന്മാലി എന്ന അതിജയിക്കാനാകാത്ത മഹാദാനവന് കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോള് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയം വിട്ട് വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
നദ്യസ്തു വിമലാ ജാതാ രവിസ്തു വിമലോഽഭവത് । വാതാ വവുഃ സുഗംധോദ സിക്താ വിമലശുഷ്മിണഃ
നദികള് ശുദ്ധമായി, സൂര്യന് തെളിഞ്ഞു, സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റുകള് വീശി, ഈര്പ്പമുള്ള വൃത്തിയുള്ള ശീതളഹവുകള് പടർന്നു.
സന്നദ്ധാസ്തേ മഹാവീരാ രഥസ്ഥാ വിമലാംഗകാഃ । രാജാനമൂചുസ്തേ സര്വേ ജയലക്ഷ്മ്യാ സമന്വിതാഃ
കവചം ധരിച്ച, രഥത്തില് നിന്നു നില്ക്കുന്ന, ദീപ്തമായ അവയവങ്ങളുള്ള മഹാവീരന്മാര് എല്ലാവരും ജയലക്ഷ്മി അലങ്കരിച്ച രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
വീരാ ഊചുഃ। ദിഷ്ട്യാ ഹതസ്ത്വയാ ദൈത്യോ വിദ്യുന്മാലീ മഹാമതേ । യദ്ഭയാത്ത്രാസമാപന്നാഃ സുരാഃ സ്വര്ഗാന്നിരാകൃതാഃ
വീരന്മാര് പറഞ്ഞു: മഹാബുദ്ധിമാനേ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താല് വിദ്യുന്മാലി എന്ന ദാനവന് കൊല്ലപ്പെട്ടു; അവന്റെ ഭയത്താല് ദേവന്മാര് സ്വര്ഗ്ഗത്തില് നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നു.
ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോ മഹാവാജീ രഘുനാഥസ്യ ശോഭനഃ । ദിഷ്ട്യാ ഗംതാസി സര്വത്ര ജയം തു ക്ഷിതിമംഡലേ
ഭാഗ്യവശാല് രഘുനാഥന്റെ മനോഹരമായ കുതിര നീ വീണ്ടെടുത്തു; ഭാഗ്യവശാല് ഭൂമിയില് എല്ലായിടത്തും നീ ജയത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും.
സ്വാമിന്മുംചത്വിമം വാഹം മനോവേഗം മനോരമമ് । സമയസ്യ വിലംബോ മാ ഭവത്വത്ര മഹാമതേ
സ്വാമിനേ, മനസ്സുപോലെ ഓടുന്ന ഈ മനോഹരമായ കുതിരയെ വിട്ടയക്കൂ; ഈ യാഗത്തില് ഒരു വൈകീറും ഉണ്ടാകരുതേ, മഹാബുദ്ധിമാനേ.
ശേഷ ഉവാച। ഇതി ശ്രുത്വാ തു തദ്വാക്യം വീരാണാം സമയോചിതമ് । സാധു സാധു പ്രശസ്യൈതാന്മുമോച ഹയസത്തമമ്
ശേഷന് പറഞ്ഞു: വീരന്മാരുടെ സമയോചിതമായ ആ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, അവരെ പ്രശംസിച്ച് 'നന്നായി, നന്നായി' എന്നു പറഞ്ഞു, ആ ഉത്തമമായ കുതിരയെ വിട്ടയച്ചു.
സ മുക്തശ്ചോത്തരാമാശാം ബഭ്രാമാഥ സുരക്ഷിതഃ । രഥപത്തിഹയശ്രേഷ്ഠൈഃ സര്വശസ്ത്രാസ്ത്രകോവിദൈഃ
കുതിരയെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, അവന് ഉത്തരദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ചു; മികച്ച രഥങ്ങളും കുതിരകളും പടയാളികളും ആയുധവിദ്യയുള്ളവരാല് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
തത്ര യദ്വൃത്തമേതസ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മനോഹരമ് । വാത്സ്യായന ശൃണുഷ്വൈതത്പാപരാശിപ്രദാഹകമ്
അവിടെ ശത്രുഘ്നനുമായി സംഭവിച്ച മനോഹരമായ കാര്യങ്ങള് പാപങ്ങള് കത്തിച്ചുകളയുന്നവയാണു്, വാത്സ്യായനാ, നീ ഇത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേള്ക്കൂ.
രേവാതീരമഥ പ്രാപ്തോ മുനിവൃംദനിഷേവിതമ് । നീലരത്നസമൂഹസ്യ രസഃ കിം തു പയോ മിഷാത്
അവന് മുനിസംഘങ്ങള് വസിക്കുന്ന രേവാനദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി; നീലരത്നങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്റെ സാരം പാല് അമൃതം കലര്ന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
താംസ്താന്മുനിവരാന്സര്വാന്പ്രണമഞ്ഛൂരസേവിതഃ । ജഗാമ ഹയരത്നസ്യ പൃഷ്ഠതഃ കാമഗാമിനഃ
വീരന്മാര് ആദരിക്കുന്ന എല്ലാ മഹാമുനിമാരെയും നമസ്കരിച്ച്, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന രത്നംപോലുള്ള കുതിരയുടെ പിന്നാലെ അവന് നടന്നു.
ഗച്ഛംസ്തത്രാശ്രമം ജീര്ണം പലാശപര്ണനിര്മിതമ് । രേവായാജലകല്ലോലൈഃ സിക്തം പാപഹരാശ്രയമ്
അവിടെ പോകുമ്പോള്, പാലാശപ്പറകളാല് നിര്മ്മിച്ച പഴയ ഒരു ആശ്രമം, രേവാനദിയുടെ തിരകളാല് നനഞ്ഞ, പാപം നീക്കുന്ന ഒരു ശാന്തസ്ഥലം അവന് കണ്ടു.
തം ദൃഷ്ട്വാ സുമതിം പ്രാഹ സര്വജ്ഞം നയകോവിദമ് । ശത്രുഘ്നഃ സര്വധര്മാര്ഥകര്മകര്തവ്യകോവിദഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പരിചയമുള്ള, ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും കര്മ്മങ്ങളിലും നിപുണനായ ശത്രുഘ്നനോട് സുമതി പറഞ്ഞു.
രാജോവാച। മംത്രിന്കഥയ കസ്യായമാശ്രമഃ പുണ്യദര്ശനഃ । വിചാരചതുരശ്രേഷ്ഠ വദൈതന്മമ പൃച്ഛതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മന്ത്രിയേ, ഈ അശ്രമം ആരുടേതാണെന്ന് പറയൂ, എത്ര മനോഹരമായിരിക്കുന്നു! അന്വേഷിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദമായി പറയൂ.