ശരത്കോടീംദുസംകാശഃ പുംഡരീകനിഭേക്ഷണഃ । സുധാമയ സടാപുംജ വിദ്യുത്കോടിനിഭഃ ശുഭഃ
അവൻ പത്തുകോടി ശരത്കാലചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു, താമരപൂവുപോലുള്ള കണ്ണുകൾ, അമൃതം നിറഞ്ഞ കേശങ്ങൾ, പത്തുകോടി മിന്നൽപൊലിവ്, ശുഭമായ രൂപം.
നാനാരത്നമയൈര്ദിവ്യൈഃ കേയൂരൈഃ കടകാന്വിതൈഃ । ബാഹുഭിഃ കല്പവൃക്ഷസ്യ ശാഖൌഘൈരിവ സത്ഫലൈഃ
നാനാരത്നങ്ങൾകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദിവ്യമായ കൈവളകളും വളകളും അണിഞ്ഞു, അവന്റെ കൈകൾ കൽപ്പവൃക്ഷത്തിന്റെ ഫലഭാരമായ ശാഖകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
ചതുര്ഭിഃ കോമലൈര്ദിവ്യൈരന്വിതഃ പരമേശ്വരഃ । ജപാകുസുമസംകാശൈഃ ശോഭിതഃ കരപംകജൈഃ
നാലു സുന്ദരവും ദിവ്യവുമായ കൈകളാൽ പരമേശ്വരൻ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, ജപാകുസുമംപോലുള്ള കമലപോലെയുള്ള കൈകൾകൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്നിരുന്നു.
ശംഖചക്രഗൃഹീതാഭ്യാമുദ്ബാഹുഭ്യാം വിരാജിതഃ । വരദാഭയഹസ്താഭ്യാമിതരാഭ്യാം നൃകേസരീ
ശംഖും ചക്രവും പിടിച്ചുയർത്തിയ രണ്ടു കൈകളാൽ പ്രകാശിച്ചും, മറ്റേതു രണ്ടുകൈകളിൽ അനുഗ്രഹവും അഭയവും നൽകിയും, മനുഷ്യസിംഹൻ തിളങ്ങി.
ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭോരസ്കോ വനമാലാവിഭൂഷിതഃ । ഉദ്യദ്ദിനകാരാഭ്യാം ച കുണ്ഡലാഭ്യാം വിരാജിതഃ
ശ്രീവത്സവും കൗസ്തുഭമണിയും ഉള്ള നെഞ്ച്, വനമാല അണിഞ്ഞു, ഉദയസൂര്യനും ചന്ദ്രനും പോലെയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ഭംഗിയായി.
ഹാരകേയൂരകടകൈര്ഭൂഷണൈഃ സമലംകൃതഃ । സവ്യാംഗസ്ഥ ശ്രിയായുക്തോ രാജതേ നരകേസരീ
ഹാരവും കൈവളകളും വളകളും അണിഞ്ഞു, ഇടത്തുഭാഗത്ത് ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ചേർന്ന്, മനുഷ്യസിംഹൻ പ്രകാശിച്ചു.
ലക്ഷ്മീനൃസിംഹം തം ദൃഷ്ട്വാ ദേവതാഃ സമഹര്ഷയഃ । ആനന്ദാശ്രുജലൈഃ സിക്താ ഹര്ഷനിര്ഭരചേതസഃ
ലക്ഷ്മീനരസിംഹനെ കണ്ട ദേവതകൾ വലിയ സന്തോഷത്തിൽ, ഹൃദയം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ.
ആനംദസിംധുമഗ്നാസ്തേ നമശ്ചക്രുര്നിരംതരമ് । അര്ചയാമാസുരാത്മേശം ദിവ്യപുഷ്പസമര്പണൈഃ
ആനന്ദസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, അവർ നിരന്തരമായി നമസ്കരിച്ചു, ആത്മാവിന്റെ നാഥനെ ദിവ്യപുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് പൂജിച്ചു.
രത്നകുംഭൈഃ സുധാപൂര്ണൈരഭിഷിച്യ സനാതനമ് । വസ്ത്രൈരാഭരണൈര്ഗംധൈഃ പുഷ്പൈര്ധൂപൈര്മ്മനോരമൈഃ
രത്നക്കുമ്പങ്ങളിൽ അമൃതം നിറച്ചു സനാതനനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു, മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, സുഗന്ധങ്ങൾ, പൂക്കൾ, ധൂപം എന്നിവ അർപ്പിച്ചു.
ദിവ്യൈര്നിവേദിതൈര്ദീപൈരര്ച്ചയിത്വാ നൃകേസരിമ് । തുഷ്ടുവുഃ സ്തവനൈര്ദിവ്യൈര്നമശ്ചക്രുര്മ്മുഹുര്മ്മഹുഃ
ദിവ്യദീപങ്ങൾക്കും നിവേദ്യങ്ങൾക്കും കൊണ്ടു മനുഷ്യസിംഹനെ പൂജിച്ചു, ദിവ്യസ്തുതികൾ പാടി, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ലക്ഷ്മീശസ്തേഷാമിഷ്ടാന്വരാന്ദദൌ । തതോ ദേവഗണൈഃ സാര്ധം സര്വ്വേശോ ഭക്തവത്സലഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥൻ അവർക്കു വേണ്ടിയിരുന്ന വരങ്ങൾ നൽകി. അതിന് ശേഷം, ഭക്തന്മാരോടു കരുണയുള്ള സർവ്വേശ്വരൻ ദേവതാസമൂഹത്തോടൊപ്പം—
പ്രഹ്ലാദം സര്വദൈത്യാനാം ചക്രേ രാജാനമവ്യയമ് । ആശ്വാസ്യ ഭക്തം പ്രഹ്ലാദമഭിഷിച്യ സുരോത്തമൈഃ
പ്രഹ്ലാദനെ എല്ലാ ദാനവന്മാരുടെയും ശാശ്വതനായ രാജാവായി ആക്കി. തന്റെ ഭക്തനായ പ്രഹ്ലാദനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, ഉത്തമദേവന്മാരോടൊപ്പം അവനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ദദൌ തസ്മൈ വരാനിഷ്ടാന്ഭക്തിം ചാവ്യഭിചാരിണീമ് । തതോ ദേവഗണൈഃ സര്വൈഃ സ്തൂയമാനോ നൃകേസരീ
അവനു വേണ്ടിയിരുന്ന വരങ്ങളും അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയും അവൻ നൽകി. അതിനുശേഷം, എല്ലാ ദേവതാസമൂഹങ്ങളും സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ സിംഹപുരുഷൻ—
വികീര്ണപുഷ്പവപുഭിസ്തത്രൈവാംതരധീയത । തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ സ്വംസ്വം സ്ഥാനം പ്രപേദിരേ
പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറുന്ന ആ ദിവ്യരൂപത്തിൽ അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യമായി. പിന്നെ എല്ലാ ദേവതകളും തങ്ങളുടേതായ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
പുനശ്ച യജ്ഞഭാഗാന്സ്വാന്ബുഭുജുഃ പ്രീതമാനസാഃ । തതോ ദേവാഃ സഗംധര്വാ നിരാതംകാഭവംസ്തദാ
പിന്നീട് അവർ സന്തോഷഹൃദയത്തോടെ തങ്ങളുടേതായ യാഗഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും അനുഭവിച്ചു. അപ്പോൾ ദേവതകളും ഗാന്ധർവന്മാരും ഭയമില്ലാതെ ആയിത്തീർന്നു.
തസ്മിന്ഹതേ മഹാദൈത്യേ സര്വ ഏവ പ്രഹര്ഷിതാഃ । പ്രഹ്ലാദസ്തു തദാ ചക്രേ രാജ്യം ധര്മേണ വൈഷ്ണവഃ
ആ മഹാദാനവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അതീവ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രഹ്ലാദൻ വൈഷ്ണവധർമ്മം പാലിച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു.
ഹരേഃ പ്രസാദാല്ലബ്ധം തു രാജ്യം വൈഷ്ണവസത്തമഃ । ബഹുഭിര്യജ്ഞദാനാദ്യൈരര്ചയിത്വാ നൃകേസരിമ്
ഹരിയുടെ കൃപയാൽ ആ ശ്രേഷ്ഠനായ വൈഷ്ണവൻ രാജ്യം നേടി. അനേകം യാഗങ്ങളും ദാനങ്ങളും നടത്തി സിംഹപുരുഷനെ ആരാധിച്ചു—
കാലേ ഹരിപദം പ്രാപ യോഗിഗമ്യം സനാതനമ് । ഏതത്പ്രഹ്ലാദചരിതം യേ തു ശൃണ്വംതി നിത്യശഃ
കാലക്രമേണ യോഗികൾക്ക് മാത്രം ലഭ്യമായ ശാശ്വതമായ ഹരിപദം പ്രാപിച്ചു. ഈ പ്രഹ്ലാദചരിതം ആരെങ്കിലും ദിവസേന കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ—
തേ സര്വേപാപനിര്മുക്താ യാസ്യംതി പരമാം ഗതിമ് । ഏതത്തേ കഥിതം ദേവി നൃസിംഹം വൈഭവം ഹരേഃ । ശേഷാം ച വൈഭവാവസ്ഥാം ശൃണു ദേവി യഥാക്രമമ്
അവർ എല്ലാവരും പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി പരമഗതിയിൽ എത്തും. ദേവി, ഞാൻ നരസിംഹനായ ഹരിയുടെ മഹത്വം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇനി അവന്റെ ശേഷിച്ച മഹത്വാവസ്ഥകൾ ക്രമമായി കേൾക്കു ദേവി.
ഇതി ശ്രീപാദ്മേ മഹാപുരാണേ പംചപംചാശത്സാഹസ്ര്യാം സഹിംതായാമുത്തരഖംഡേ ഉമാമഹേശ്വരസംവാദേ നൃസിംഹപ്രാദുര്ഭാവോനാമാഷ്ടത്രിംശദധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പത്തിരണ്ടായിരത്തി മുപ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം, ഉമാമഹേശ്വരരുടെ സംവാദത്തിൽ, ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ, നരസിംഹന്റെ അവതാരമെന്ന പേരിൽ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീപദ്മയിൽ, അമ്പതിനായിരത്തി അയ്യായിരം ശ്ലോകങ്ങളിലൊന്നായി സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രീമഹാദേവ ഉവാച- അഥ വര്ഷസഹസ്രാംതേ സര്വലോകമഹേശ്വരമ് । അദിതിര്ജനയാമാസ വാമനം വിഷ്ണുമച്യുതമ്
ശ്രീമഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ആയിരം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ മഹേശ്വരനായ വാമനൻ എന്ന അച്യുതനായ വിഷ്ണുവിനെ അദിതി പ്രസവിച്ചു.
ശ്രീവത്സകൌസ്തുഭോരസ്കം പൂര്ണേംദുസദൃശദ്യുതിമ് । സുന്ദരം പുംഡരീകാക്ഷമതിഖര്വതനും ഹരിമ്
അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ശ്രീവത്സവും കൗസ്തുഭമണിയും തെളിഞ്ഞിരുന്നു. അവന്റെ കാന്തി പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയും, ആകർഷകനായ കമലനയനനും വളരെ ചെറുതായ ശരീരവുമുള്ള ഹരിയും ആയിരുന്നു.
വടുവേഷധരം ദേവം സര്വവേദാംഗഗോചരമ് । മേഖലാജിനദണ്ഡാദി ചിഹ്നൈരംകിതമീശ്വരമ്
വടുവിന്റെ വേഷം ധരിച്ച ദൈവം, എല്ലാ വേദാംഗങ്ങളിലൂടെയും ഗ്രഹിക്കാവുന്നവൻ, മേഖല, മയിലാട്ട്, ദണ്ഡം മുതലായ ചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈശ്വരൻ.
തം ദൃഷ്ട്വാ ദേവതാഃ സര്വേ ശതക്രതുപുരോഗമാഃ । സ്തുത്വാ മഹര്ഷിഭിഃ സാര്ദ്ധം നമശ്ചക്രുര്മഹൌജസമ്
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവതകളും മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവനെ സ്തുതിച്ചു, മഹാശക്തനായവനോട് നമസ്കരിച്ചു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന്പ്രോവാച സുരസത്തമാന് । വാമന ഉവാച- കിം കര്തവ്യം മയാ ചാദ്യ തദ്ബ്രവീഥ സുരോത്തമാഃ
അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ഭഗവാൻ ദേവതാ ശ്രേഷ്ഠന്മാരോട് പറഞ്ഞു. വാമനൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇന്ന് എന്ത് ചെയ്യണം? ദേവതാ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അതു പറയൂ.
ശ്രീശംകര ഉവാച-। തതഃ പ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്രിദശാസ്തമൂചുഃ പരമേശ്വരമ് । ദേവാ ഊചുഃ । അസ്മിന്കാലേ ബലേര്യജ്ഞോ വര്ത്തതേ മധുസൂദന
ശ്രീശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ ദേവതകൾ പരമേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു. ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: ഈ സമയത്ത്, മധുസൂദനാ, ബലിയുടെ യാഗം നടക്കുകയാണ്.
അപ്രത്യാഖ്യാനകാലോഽയം തസ്യ ദൈത്യപതേഃ പ്രഭോ । യാചിത്വാ ത്രിദിവം ലോകം തന്നസ്ത്വം ദാതുമര്ഹസി
ഇപ്പോൾ ആ ദാനവരാജാവിന് നിരസിക്കാനാവാത്ത സമയമാണ്, പ്രഭോ. നീ ഞങ്ങള്ക്കായി ത്രിദിവലോകം യാചിച്ച് നേടിക്കൊടുക്കണം.
ശംകര ഉവാച- ഇത്യുക്താസ്ത്രിദശൈസ്സര്വൈരാജഗാമ ബലിം ഹരിഃ । യാഗദേശേ സമാസീനമൃഷിഭിസ്സാര്ദ്ധമഷ്ടഭിഃ
ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു: ദേവതകൾ എല്ലാവരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹരി ബലിയുടെ യാഗസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ എട്ട് മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ബലി ഇരുന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.
അഭ്യാഗതം തു തം ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ ദൈത്യരാട് । അഭ്യാഗതഃ സ്വയം വിഷ്ണുരിതിഹാസ സമന്വിതഃ
അവനെ എത്തുന്നതു കണ്ട ദൈത്യരാജാവ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു; വിഷ്ണു തന്നെയാണ്, പുരാതനകഥയുമായി അവിടെ വന്നത്.
പൂജയാമാസ വിധിനാ നിവേശ്യ കുസുമാസനേ । പ്രണിപത്യ നമസ്കൃത്യ പ്രാഹ ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
അവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം പൂക്കളിട്ട ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി, വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചു; ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, കണ്ണീരോടു കൂടിയ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു.