പുഷ്കല ഉവാച। വികത്ഥനം ന കുര്വംതി സംഗ്രാമേ സുഭടാ നരാഃ । പരാക്രമം ദര്ശയംതി നിജശസ്ത്രാസ്ത്രവര്ഷണൈഃ
പുഷ്കലന് പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയില് സത്യമായ യോദ്ധാക്കള് കാഴ്ചവെക്കുന്നത് വാക്കുകളല്ല; സ്വന്തം ആയുധങ്ങളുടെയും അസ്ത്രങ്ങളുടെയും മഴയിലൂടെ തന്നെയാണ് അവരുടെ വീര്യം തെളിയിക്കുന്നത്.
രാവണോ നിഹതോ യേന സസുഹൃത്സ്വജനൈര്വൃതഃ । തസ്യ വാജിനമാഹൃത്യ കുത്ര ഗംതാസി ദുര്മദ
രാവണനെ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കെ ആരാണ് കൊന്നത്? അവന്റെ കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നാല് നീ എവിടേക്കാണ് പോകാന് പോകുന്നത്, അഹങ്കാരിയേ?
പതിഷ്യസി ത്വം ശത്രുഘ്നബാണൈഃ കോദംഡനിര്ഗതൈഃ । ത്വാമത്സ്യംതി ശിവാ ഭൂമൌ പതിതം പ്രാണവര്ജിതമ്
നീ ശത്രുഘ്നന്റെ വില്ലില് നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന അമ്പുകള് കൊണ്ടു വീഴും. നീ നിലത്തുവീണ് ജീവന് വിട്ടുപോകുന്നത് ധാര്മ്മികര് കാണും.
മാ ഗര്ജ ദുഷ്ട രാമസ്യ സേവകേ മയി സംസ്ഥിതേ । ഗര്ജംതി സുഭടാ യുദ്ധേ ശത്രും ജിത്വാ മഹോദയാത്
ദുഷ്ടനേ, ഞാന് രാമന്റെ ഭൃത്യനായി ഇവിടെ നില്ക്കുമ്പോള് നീ ഗര്ജിക്കേണ്ട. യുദ്ധത്തില് ശത്രുവിനെ ജയിച്ചശേഷം മാത്രമാണ് യോദ്ധാക്കള് മഹത്വത്തോടെ ഗര്ജിക്കുന്നത്.
ശേഷ ഉവാച। ഏവം ബ്രുവംതം തം വീരം പുഷ്കലം രണദുര്മദമ് । ജഘാന ശക്ത്യാ സുഭൃശം ഹൃദി രാക്ഷസസത്തമഃ
ശേഷന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ച വീരനായ പുഷ്കലനെ, യുദ്ധത്തില് അഹങ്കാരിയാവുന്നവനെ, രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന് ശക്തിയാല് ഹൃദയത്തില് ശക്തമായി അടി ചെയ്തു.
ആയാംതീം താം മഹാശക്തിമായസീം കാംചനാശ്രിതാമ് । ചിച്ഛേദ ത്രിഭിരത്യുഗ്രൈഃ ശിതൈര്ബാണൈഃ സ പുഷ്കലഃ
ആ മഹാശക്തി, മായയുള്ളതും പൊന്നാല് അലങ്കരിച്ചതുമായത്, അടുത്തുവരുമ്പോള് പുഷ്കലന് അതിനെ മൂന്നു അത്യന്തം മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകളാല് വെട്ടി തകര്ത്തു.
സാ ത്രിധാ ഹ്യപതദ്ഭൂമൌ വിശിഖൈര്നിഷ്പ്രഭീകൃതാ । പതംതീ വിരരാജാസൌ വിഷ്ണോഃ ശക്തിത്രയീവ കിമ്
അമ്പുകള് കൊണ്ടു മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി തകര്ന്ന ആ ശക്തി പ്രകാശം നഷ്ടമായി നിലത്തുവീണു. വീഴുമ്പോള് അതു വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിശക്തിയെപ്പോലെ ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
താം ഛിന്നാം ശക്തികാം ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസഃ പരതാപനഃ । ജഗ്രാഹ ശൂലം തരസാ ത്രിശിഖം ലോഹനിര്മിതമ്
തന്റെ ശക്തി തകര്ന്നതുനോക്കി ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന രാക്ഷസന് വേഗത്തില് ഇരുമ്പില് നിര്മ്മിച്ച ത്രിശൂലം എടുത്തു.
തീക്ഷ്ണാഗ്രം ജ്വലനപ്രഖ്യം രാക്ഷസേംദ്രോ വ്യമോചയത് । ആയാംതം തിലശശ്ചക്രേ ബാണൈഃ പുഷ്കലസംജ്ഞിതഃ
മൂലയില് തീപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന മൂര്ച്ചയുള്ള ത്രിശൂലം രാക്ഷസരാജാവ് എറിഞ്ഞു. അത് അടുത്തുവരുമ്പോള് പുഷ്കലന് അമ്പുകള് കൊണ്ട് അതിനെ പൊടിച്ചുമാറ്റി.
ഛിത്ത്വാ ത്രിശൂലം തരസാ രാഘവസ്യ ഹി സേവകഃ । പുഷ്കലശ്ചാപ ആധത്ത ബാണാംസ്തീക്ഷ്ണാന്മനോജവാന്
ത്രിശൂലം ശക്തിയായി വെട്ടിയശേഷം രാഘവന്റെ ഭൃത്യനായ പുഷ്കലന് വില്ലെടുത്തു വേഗതയുള്ള മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് വച്ചു.
തേ ബാണാ ഹൃദി തസ്യാശു ലഗ്നാ രാഗം ബതാസൃജന് । വൈഷ്ണവസ്യ യഥാ സ്വാംതേ ഗുണാ വിഷ്ണോര്മനോഹരാഃ
ആ അമ്പുകള് വേഗത്തില് അവന്റെ ഹൃദയത്തില് കയറി ചുവപ്പ് പടര്ത്തി. വിഷ്ണുവിന്റെ ആകര്ഷകമായ ഗുണങ്ങള് വൈഷ്ണവന്റെ ഹൃദയത്തില് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
തദ്ബാണവേധദുഃഖാര്തോ വിദ്യുന്മാലീ സുദുര്മദഃ । ജഗ്രാഹ മുദ്ഗരം ഘോരം പുഷ്കലം ഹംതുമുദ്യതഃ
അമ്പുകളുടെ വേദനയാല് വല്ലാതെ ബുദ്ധിമുട്ടിയ അത്യന്തം അഹങ്കാരിയായ വിദ്യുന്മാലി പുഷ്കലനെ കൊല്ലാന് ഭയങ്കരമായ ഒരു ഗദ പിടിച്ചു.
മുദ്ഗരഃ പ്രഹിതസ്തേന വിദ്യുന്മാല്യഭിധേന ഹി । ഹൃദി ലഗ്നോസൃജച്ഛീഘ്രം കശ്മലം തദകാരയത്
വിദ്യുന്മാലി എറിഞ്ഞ ഗദ പുഷ്കലന്റെ ഹൃദയത്തില് പതിച്ചു. അതിവേഗം അവന് ബോധംകെടുത്ത് കഷ്ടത ഉണ്ടാക്കി.
മുദ്ഗരപ്രഹതോ വീരഃ കംപമാനഃ സവേപഥുഃ । പപാത സ്യംദനോപസ്ഥേ പുഷ്കലഃ ശത്രുതാപനഃ
ഗദയുടെ പ്രഹരത്തില് വിറയുകയും നടുങ്ങുകയും ചെയ്ത വീരനായ പുഷ്കലന് തന്റെ രഥത്തിലെ ഇരിപ്പിടത്തിലേക്ക് വീണു.
ഉഗ്രദംഷ്ട്രോഽഥ തദ്ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മീനിധിമയോധയത് । ശസ്ത്രാസ്ത്രൈര്ബഹുധാ മുക്തൈര്വീരപ്രാണഹൃതിംകരൈഃ
അതിനുശേഷം അവന്റെ സഹോദരനായ ഉഗ്രദംഷ്ട്രന് ലക്ഷ്മീനിധിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. പലവിധ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് വീരരുടെ ജീവന് എടുത്തു.
പുഷ്കലസ്തത്ക്ഷണാത്പ്രാപ്യ സംജ്ഞാം രാക്ഷസമബ്രവീത് । ധന്യോസി രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠ മഹീയാംസ്തേ പരാക്രമഃ
അയാളുടെ ബലപ്രയോഗം മൂലം ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട പുഷ്കലന് ആ സമയത്ത് തിരിച്ചെത്തി രാക്ഷസനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ; നിന്റെ വീര്യം വളരെ വലിയതാണ്.'
പശ്യേദാനീം മമാപ്യുച്ചൈഃ പ്രതിജ്ഞാം ശൂരമാനിതാമ് । വിമാനാത്പാതയാമ്യദ്യ ഭൂമൌ ത്വാം ശിതസായകൈഃ
ഇപ്പോള് എന്റെ പ്രതിജ്ഞ എത്ര വലിയതാണെന്ന് നീ കാണുക. ധൈര്യശാലികള് ആദരിക്കുന്ന ഈ വാക്ക് ഇന്ന് സാക്ഷാല് ചെയ്യും. ഇന്ന് ഞാന് നിന്നെ ആകാശവിമാനത്തില് നിന്ന് കുത്തുപുള്ളികളാല് താഴെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തും.
ഇത്യുക്ത്വാ നിശിതം ബാണം സമഗൃഹ്ണാദ്ദുരാസദമ് । ജ്വലംതമഗ്നിതേജസ്കം മഹൌദാര്യസമന്വിതമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവന് തീപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, പിടികിട്ടാനാവാത്ത, മഹത്തായ മനസ്സുള്ള ഒരു ഭയങ്കരമായ അമ്പ് എടുത്തു.
സ യാവത്തത്പ്രതീകര്തും വിധത്തേ സ്വപരാക്രമമ് । താവദ്ധൃദിഗതോഽത്യുഗ്രസ്തീക്ഷ്ണധാരഃ സസായകഃ
അവന് അതിനെ നേരിടാന് തന്റെ ശക്തി ഒരുങ്ങുമ്പോള് അത്യന്തം മൂര്ച്ചയുള്ള ആ അമ്പ്, അതിന്റെ അഗ്രം സഹിതം, അവന്റെ ഹൃദയത്ത് കയറി കുത്തി.
തേന ബാണേന വിഭ്രാംതോ ഭ്രമച്ചിത്തഃ സ രാക്ഷസഃ । പപാത കാമഗോപസ്ഥാദ്ഭൂമൌ വിഗതചേതനഃ
ആ അമ്പ് കൊണ്ടു തട്ടി, ആ രാക്ഷസന് ഭ്രമിതനായി, മനസ്സ് കുഴഞ്ഞ്, ആഗ്രഹത്തിന്റെ സിംഹാസനത്തില് നിന്ന് ബോധം നഷ്ടമായി നിലത്തേക്ക് വീണു.
ഉഗ്രദംഷ്ട്രേണ വൈ ദൃഷ്ടഃ പതമാനോ നിജാഗ്രജഃ । ഗൃഹീത്വാ തം വിമാനാംതര്നിനായ രിപുശംകിതഃ
ഭയങ്കരമായ പല്ലുകളോടെ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരന് വീഴുന്നതു കണ്ടു, അവനെ പിടിച്ച് ശത്രുവാണെന്ന സംശയത്തോടെ വിമാനംകകത്ത് കൊണ്ടുപോയി.
പ്രാഹ ചാരിം മഹാരോഷാത്പുഷ്കലം ബലിനാം വരമ് । മദ്ഭ്രാതരം പാതയിത്വാ കുത്ര യാസ്യസി ദുര്മതേ
പിന്നീട് അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ബലവാന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായ പുഷ്കലനോട് അവന് പറഞ്ഞു: "എന്റെ സഹോദരനെ താഴെ വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, ദുഷ്ടമനസുള്ളവനേ, നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?"
മാം വൈ യുധി വിനിര്ജിത്യ ഗംതാസി ജയമുത്തമമ് । സ്ഥിതേ മയി തവ സ്വാംതേ ജയാശാ വിനിവര്ത്യ താമ്
"നീ യുദ്ധത്തില് എന്നെ ജയിച്ചശേഷം മാത്രമേ പരമവിജയം നേടാന് കഴിയൂ. ഞാന് നിന്നെ നേരിട്ട് നില്ക്കുമ്പോള് വിജയത്തിന്റെ ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കണം."
ഏവം ബ്രുവംതം തരസാ ജഘാന ദശഭിഃ ശരൈഃ । ഹൃദയേ തസ്യ ദുഷ്ടസ്യ രോഷപൂരിതലോചനഃ
അവന് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, കണ്ണുകള് കോപം നിറഞ്ഞ്, പുഷ്കലന് അതി വേഗത്തില് പത്ത് അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആ ദുഷ്ടനെ ഹൃദയത്തില് തട്ടി.
സ താഡിതോ ദശശരൈഃ പുഷ്കലേന മഹാത്മനാ । ചുക്രോധ ഹൃദി ദുര്ബുദ്ധിസ്തം ഹംതുമുപചക്രമേ
മഹാത്മാവായ പുഷ്കലന് പത്ത് അമ്പുകള് കൊണ്ട് തട്ടിയപ്പോള്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവന് ഹൃദയത്തില് അത്യന്തം കോപം നിറഞ്ഞ് അവനെ കൊല്ലാന് തയ്യാറായി.
ദംതാന്നിഷ്പിഷ്യ സക്രോധോ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ ചാഹനത് । വ്യനദദ്വജ്രനിര്ഘാതപാതശംകാം സൃജന്ഹൃദി
പല്ലുകള് കടിച്ചു, കോപത്തോടെ മുഷ്ടി ഉയര്ത്തി അവന് അടിച്ചു. ആ അടിയുടെ ശബ്ദം ഹൃദയത്ത് ഇടിച്ചുവീഴുന്ന ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെയായിരുന്നു.
മുഷ്ടിനാഭിഹതോ വീരഃ പുഷ്കലഃ പരമാസ്ത്രവിത് । നാകംപത വിനിഷ്പേഷം വാംഛംസ്തസ്യ ദുരാത്മനഃ
മുഷ്ടിയാല് അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, പരമസ്ത്രവിദ്യയുള്ള വീരനായ പുഷ്കലന് തളര്ന്നില്ല; ആ ദുഷ്ടനെ തകർക്കാന് അവന് ആഗ്രഹിച്ചു.
വത്സദംതാന്മഹാതീക്ഷ്ണാന്മുമോച ഹൃദി സായകാന് । തൈര്ബാണൈര്വ്യഥിതോ ദൈത്യസ്ത്രിശൂലം തു സമാദദേ
കിടാവിന്റെ പല്ലുപോലെ മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് അവന് ഹൃദയത്തിലേക്ക് വിട്ടു; ആ അമ്പുകള് കൊണ്ടു വേദനിച്ചു, ദാനവന് ത്രിശൂലം എടുത്തു.
ജാജ്വല്യമാനം ത്രിശിഖം ജ്വാലാമാലാതിഭീഷണമ് । ലഗ്നം ഹൃദി മഹാവീര പുഷ്കലസ്യ തു ദാരുണമ്
ജ്വലിക്കുന്ന, മൂന്നു അഗ്രങ്ങളുള്ള, ഭയാനകമായ അഗ്നിജ്വാലകള് ചുറ്റിയ ആ ഭയങ്കരമായ ത്രിശൂലം മഹാവീരനായ പുഷ്കലന്റെ ഹൃദയത്ത് കയറി.
മൂര്ച്ഛിതസ്തേന ശൂലേന നിഹതോ ധന്വിസത്തമഃ । കശ്മലം പരമം പ്രാപ്തഃ പപാത സ്യംദനോപരി
ആ ത്രിശൂലമേറ്റു, അമ്പുകളിലെ ശ്രേഷ്ഠന് ബോധംകെട്ട്, അത്യന്തം ദു:ഖം അനുഭവിച്ച്, തന്റെ രഥത്തിന്മേല് വീണു.