ശത്രുഘ്നസ്തം പ്രണയിനം ദൃഷ്ട്വാ രാജാനമുദ്ഭടമ് । ഉത്ഥായാസനതഃ സര്വൈര്ഭടൈര്ദോര്ഭ്യാം സ സസ്വജേ
ശത്രുഘ്നൻ, ആ ഭക്തിയുള്ള പ്രശസ്തനായ രാജാവിനെ കണ്ടു, ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, എല്ലാ സൈനികർക്കും മുന്നിൽ ഇരുചെവികളാൽ അവനെ അണചേർന്നു.
ദൃഢം സംപൂജ്യ രാജാ തം ശത്രുഘ്നം പരവീരഹാ । ഉവാച ഹര്ഷമാപന്നോ ഗദ്ഗദസ്വരയാ ഗിരാ
ശത്രുഘ്നനെ, ശത്രുവീരന്മാരെ ജയിച്ചവനെ, രാജാവ് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; സന്തോഷം നിറഞ്ഞു, ആവേശംകൊണ്ടു കുലുങ്ങുന്ന സ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
സുബാഹുരുവാച। അദ്യ ധന്യോസ്മി സസുതഃ സകുടുംബഃ സവാഹനഃ । യദ്യുഷ്മച്ചരണൌ ദ്രക്ഷ്യേ നൃപകോടിഭിരീഡിതൌ
സുബാഹു പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, പുത്രന്മാരോടും കുടുംബത്തോടും കുതിരകളോടും കൂടെ, കോടിക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ വന്ദിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയുമ്പോൾ.'
അജ്ഞാനിനാ സുതേനായം ഗൃഹീതോ വാജിനാം വരഃ । ദമനേനാനയം ത്വസ്യ ക്ഷമസ്വ കരുണാനിധേ
'അറിയാതിരുന്ന എന്റെ മകനാൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠനായ കുതിര പിടിക്കപ്പെട്ടു; ദയാസാഗരാ, ഈ തെറ്റ് ക്ഷമിക്കണമേ, കരുണ കാണിക്കണമേ.'
ന ജാനാതി രഘൂത്തംസം സര്വദേവാധിദൈവതമ് । ലീലയാ വിശ്വസ്രഷ്ടാരം ഹംതാരമപി പാലകമ്
'അവൻ രഘുവംശത്തിലെ ആഭരണമായ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പരമദൈവമായ, ലീലാപൂർവ്വം ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും സംഹരിക്കുന്നവനും രക്ഷിക്കുന്നവനും ആകുന്നവനെ അറിയുന്നില്ല.'
ഇദം രാജ്യം സമൃദ്ധാംഗം സമൃദ്ധബലവാഹനമ് । ഇമേ കോശാ ധനൈഃ പൂര്ണാ ഇമേ പുത്രാ ഇമേ വയമ്
'ഈ രാജ്യം സമൃദ്ധിയോടെ, ശക്തമായ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും ഉള്ളതും, ധനത്തിൽ നിറഞ്ഞ ഭണ്ഡാരങ്ങളും, ഇവരാണ് എന്റെ പുത്രന്മാർ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.'
സര്വേ വയം രാമനാഥാസ്ത്വദാജ്ഞാ പ്രതിപാലകാഃ । ഗൃഹാണ സര്വം സഫലം ന മേഽസ്തി ക്വചിദുന്മതമ്
നാം എല്ലാവരും രാമനാഥന്റെ ഭൃത്യന്മാരാണ്, നിങ്ങളുടെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നവരാണ്. ദയവായി എല്ലാം സ്വീകരിക്കൂ, എല്ലാം ഫലപ്രദമാണ്; എനിക്ക് മനസ്സിലോ പ്രവർത്തിയിലോ തെറ്റായതൊന്നുമില്ല.
ക്വാസൌ ഹനൂമാന്രാമസ്യ ചരണാംഭോജഷട്പദഃ । യത്പ്രസാദാദഹം പ്രാപ്സ്യേ രാജരാജസ്യ ദര്ശനമ്
രാമന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ തേൻ കുടിക്കുന്ന ഹനുമാൻ എവിടെയാണ്? അവന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ രാജാധിരാജനെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
സാധൂനാം സംഗമേ കിം കിം പ്രാപ്യതേ ന മഹീതലേ । യത്പ്രസാദാദഹം മൂഢോ ബ്രഹ്മശാപമതീതരമ്
സദുപദേശികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്? അവരുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ, അജ്ഞാനിയായിരിക്കും, ബ്രഹ്മയുടെ ശാപം കടന്നുപോയത്.
ദൃഷ്ട്വാ ത്വദ്യ മഹാരാജം പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണമ് । പ്രാപ്സ്യാമി ജന്മനഃ സര്വം ഫലം ദുര്ലഭമത്ര ച
ഇന്ന് കമലദളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളെ കണ്ടതോടെ ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ ദുർലഭമായ എല്ലാ ഫലങ്ങളും ഞാൻ നേടും.
മമ താവദ്ഗതം ചായുര്ബഹുരാമവിയോഗിനഃ । സ്വല്പമുര്വരിതം തത്ര കഥം ദ്രക്ഷ്യേ രഘൂത്തമമ്
എന്റെ ആയുഷ്ക്കാലം രാമനിൽനിന്നുള്ള വേർപാടിലാണ് കൂടുതലും പോയത്; ഇനി ബാക്കി കുറച്ചേ ഉള്ളൂ. എങ്ങനെ ഞാൻ രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനെയെ കാണും?
മഹ്യം ദര്ശയതം രാമം യജ്ഞകര്മവിചക്ഷണമ് । യദംഘ്രിരജസാപൂതാ ശിലാഭൂതാ മുനിപ്രിയാ
യജ്ഞകർമങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമനെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ. അവന്റെ പാദധൂളി കൊണ്ടാണ് ശിലക്ക് ശുദ്ധിയും, അതു മൂനിയുടെ പ്രിയയായതും.
കാകഃ പരം പദം പ്രാപ്തോ യദ്ബാണസ്പര്ശനാത്ഖഗഃ । അനേകേ യസ്യ വക്ത്രാബ്ജം വീക്ഷ്യ സംഖ്യേ പദം ഗതാഃ
ഒരു കാക്ക രാമന്റെ അമ്പിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടു പരമപദം നേടി; യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ കമലമുഖം കണ്ട അനേകർക്കും അതേ ഗതി ലഭിച്ചു.
യേ ത്വസ്യ രഘുനാഥസ്യ നാമ ഗൃഹ്ണംതി സാദരാഃ । തേ യാംതി പരമം സ്ഥാനം യോഗിഭിര്യദ്വിചിംത്യതേ
രഘുനാഥന്റെ നാമം ഭക്തിപൂർവ്വം ഉച്ചരിക്കുന്നവർ, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനം പ്രാപിക്കും.
ധന്യായോധ്യാഭവാ ലോകാ യേ രാമമുഖപംജമ് । സ്വലോചനപുടൈഃ പീത്വാ സുഖം യാംതി മഹോദയമ്
അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യശാലികളാണ്; അവർ രാമന്റെ കമലമുഖം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് ആസ്വദിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ഉന്നതമായ സൗഭാഗ്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇതി സംഭാഷ്യ നൃപതിം വാഹം രാജ്യം ധനാനി ച । സര്വം സമര്പ്യ ചാവോചത്കിംകരോസ്മി മഹീപതേ
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച്, ഞാൻ രാജ്യം, ധനം, എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: മഹീപതേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാജ്ഞഃ പരപുരംജയഃ । പ്രത്യുവാചേതി തം ഭൂപം വാഗ്മീ വാക്യവിശാരദഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശത്രുക്കളുടെ നഗരങ്ങൾ ജയിച്ചവനും വാഗ്മിയും ആയ രാജാവ് ആ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കഥം രാജന്നിദം ബ്രൂഷേ ത്വം വൃദ്ധോ മമ പൂജിതഃ । സര്വം ത്വദീയം ത്വദ്രാജ്യം ദമനോ വിദധാത്വയമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ വൃദ്ധനും എനിക്ക് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമാണ്, എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു? എല്ലാം നിങ്ങളുടെതാണ്, രാജ്യം നിങ്ങളുടെതാണ്; ദമനൻ അതിനെ നടത്തട്ടെ.
ക്ഷത്ത്രിയാണാമിദം കൃത്യം യത്സംഗ്രാമവിധായകമ് । സര്വം രാജ്യം ധനം ചേദം പ്രതിയാതു മമാജ്ഞയാ
യുദ്ധം നടത്തുന്നതാണ് ക്ഷത്രിയരുടെ കര്ത്തവ്യം. ഈ രാജ്യം, ധനം എല്ലാം എന്റെ കല്പനപ്രകാരം വീണ്ടും നിങ്ങൾക്കു തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ.
യഥാ മേ രഘുനാഥസ്തു പൂജ്യോ വാങ്മനസാ സദാ । തഥാ ത്വമപി മത്പൂജ്യോ ഭവിഷ്യസി മഹീപതേ
എനിക്ക് രഘുനാഥനെ എപ്പോഴും വാക്കിലും മനസ്സിലും ആദരിക്കേണ്ടതുപോലെ, മഹീപതേ, നിങ്ങളെയും ഞാൻ ആദരിക്കും.
ഭവാന്സജ്ജോ ഭവത്വദ്യ ഹയസ്യാനുഗമം പ്രതി । സന്നദ്ധഃ കവചീ ഖഡ്ഗീ ഗജാശ്വരഥസംയുതഃ
ഇന്ന് നിങ്ങൾ കാവചവും വാളും ധരിച്ച്, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളുമായി, കുതിരയെ പിന്തുടരാൻ തയ്യാറാകണം.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മഹീപതിഃ । പുത്രം രാജ്യേഽഭിഷേച്യൈവ ശത്രുഘ്നേന സുപൂജിതഃ
ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, തന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തി, ശത്രുഘ്നന്റെ വശത്തിൽ നിന്ന് യഥോചിതമായി ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
മഹാരഥൈഃ പരിവൃതോ നിജം പുത്രം രണാംഗണേ । പുഷ്കലേന ഹതം ഭൂപഃ സംസ്കൃത്യ വിധിപൂര്വകമ്
മഹാരഥന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണ തന്റെ മകൻ പുഷ്കലന്റെ സംസ്കാരം വിധിപ്രകാരം നടത്തി.
ക്ഷണം ശുശോച തത്ത്വജ്ഞോ ലോകദൃഷ്ട്യാ മഹാരഥഃ । ജ്ഞാനേനാനാശയച്ഛോകം രഘുനാഥമനുസ്മരന്
തത്വജ്ഞനായ മഹാരഥൻ ലോകത്തിൽ പതിവുപോലെ ഒരു ക്ഷണം ദുഃഖിച്ചു; എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തോടെ രഘുനാഥനെ ഓർത്ത് ആ ദുഃഖം അകറ്റി.
സജ്ജീഭൂതോ രഥേ തിഷ്ഠന്മഹാസൈന്യസമാവൃതഃ । ആജഗാമ സ ശത്രുഘ്നം മഹാരഥിപുരസ്കൃതഃ
യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി, തന്റെ രഥത്തിൽ നിൽക്കുകയും വലിയ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്ത അവൻ, ശക്തരായ വീരന്മാർക്ക് മുന്നിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്തി.
രാജാ തമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ സര്വസൈന്യസമന്വിതമ് । ഗംതും ചകാര ധിഷണാം ഹയവര്യസ്യ പാലനേ
അവനെ മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം വരുന്നത് കണ്ട രാജാവ്, അതുല്യമായ കുതിരയെ സംരക്ഷിക്കാനായി പുറപ്പെടാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
സോഽശ്വോ വിമോചിതസ്തേന ഭാലേ പത്രേണ ചിഹ്നിതഃ । വാമാവര്തം ഭ്രമന്പ്രായാത്പൌര്വാഞ്ജനപദാന്ബഹൂന്
അപ്പോൾ ആ കുതിര额ത്ത് പതകം ചാർത്തി വിട്ടയച്ചു; ഇടത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, അതു അനേകം കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലൂടെ യാത്ര തുടർന്നു.
തത്രതത്രത്യ ഭൂപാലൈര്മഹാശൂരാഭിപൂജിതൈഃ । പ്രണതിഃ ക്രിയതേ തസ്യ ന കോപി തമഗൃഹ്ണത
അവിടത്തെ രാജാക്കന്മാർ, മഹാവീരന്മാർക്ക് ആദരവോടെ, ആ കുതിരക്ക് നമസ്കാരം നടത്തി; പക്ഷേ ആരും അതിനെ പിടിച്ചില്ല.
കേചിദ്വാസാംസി ചിത്രാണി കേചിദ്രാജ്യം സ്വകം മഹത് । കേചിദ്ധനം ജനം കേചിദാനീയ പ്രണമംതി തമ്
ചിലർ മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു, ചിലർ വലിയ രാജ്യം, മറ്റുചിലർ ധനം അല്ലെങ്കിൽ ജനങ്ങൾ; എല്ലാവരും അതിന് ആദരം അർപ്പിക്കാൻ എത്തി.
ശേഷ ഉവാച। അഥ തേജഃപുരം പ്രാപ്തസ്തുരഗഃ പത്രശോഭിതഃ । യസ്യാം പാലയതേ രാജാ പ്രജാഃ സത്യേന സത്യവാന്
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: പതകം ചാർത്തിയ കുതിര, സത്യത്തിൽ ഉറച്ച രാജാവ് ജനങ്ങളെ നീതിയോടെ ഭരിക്കുന്ന തേജസ്പുരം എന്ന നഗരത്തിലെത്തി.