രജ്ജ്വാ ധൃതം മഹാവീരൈഃ പൂര്വതഃ പൃഷ്ഠതോ ഭടൈഃ । മഹാശസ്ത്രാസ്ത്രസംയുക്തൈഃ സര്വശോഭാസമന്വിതൈഃ
പ്രശസ്ത വീരന്മാർ കയറ്റിയ കയരിൽ പിടിച്ച്, മുന്നിലും പിന്നിലും ആയുധധാരികളായ സൈനികർ കാവലായി, ഭംഗിയോടെ ആ കുതിരയെ നയിച്ചു.
സിതാതപത്രമസ്യോച്ചൈര്ഭാതി മൂര്ധനി വാജിനഃ । സുചാമരദ്വയം യസ്യ ധ്രിയതേ പുരതോ മുഹുഃ
വെള്ളംതിളങ്ങുന്ന ഒരു കുട കുതിരയുടെ തലക്കു മുകളിലായി ഉയർന്ന് തിളങ്ങുന്നു; അതിന്റെ മുന്നിൽ രണ്ടു മനോഹരമായ ചാമരങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് വീശുന്നു.
കൃഷ്ണാഗര്വാദിധൂപൈശ്ച ധൂപിതം വായുവേഗിനമ് । രാജ്ഞഃ പുരോ നിനായാശ്വം ഹയമേധസ്യ സത്ക്രതോഃ
കൃഷ്ണാഗരുവാദി ധൂപങ്ങൾകൊണ്ടു സുഗന്ധമുണ്ടാക്കി, വേഗത്തിൽ ഓടുന്ന ആ കുതിരയെ രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ, അശ്വമേധയാഗം നടത്തുന്ന മഹാത്മാവിന്റെ മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവന്നു.
തമാനീതം ഹയം ദൃഷ്ട്വാ രത്നമാലാവിഭൂഷിതമ് । മനോജവം കാമരൂപം ജഹര്ഷ മതിമാന്നൃപഃ
രത്നമാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച, മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ളതും ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്നതുമായ ആ കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നതു കണ്ട രാജാവ് അതിയായി സന്തോഷിച്ചു.
ജഗാമ പദ്ഭ്യാം ശത്രുഘ്നം രാജചിഹ്നാദ്യലംകൃതഃ । സ്വപുത്രപൌത്രൈഃ സംയുക്തോ രാജാ പരമധാര്മികഃ
രാജചിഹ്നങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, തന്റെ പുത്രന്മാരെയും മുമരന്മാരെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ രാജാവ് കാൽനടയായി ശത്രുഘ്നന്റെ അടുത്തേക്ക് നടന്നു.
യയൌ കര്തും ധനാനാം സ സദ്വ്യയം ചലഗാമിനാമ് । ഏതദ്വിനശ്വരം മത്വാ ദുഃഖദം സക്തചേതസാമ്
ഈ സമ്പത്ത് നശ്വരമാണെന്നും, അതിൽ മനസ്സു ചേർക്കുന്നവർക്ക് ദുഃഖം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ എന്നും മനസ്സിലാക്കി, ധനം ഉചിതമായി വിനിയോഗിക്കാൻ അദ്ദേഹം പോയി.
ശത്രുഘ്നം സ ദദര്ശാഥ സിതച്ഛത്രേണ ശോഭിതമ് । ചാമരൈര്വീജ്യമാനഞ്ച സേവകൈഃ പുരതഃ സ്ഥിതൈഃ
അവിടെ വെളുത്ത കുടയാൽ ഭാസുരനായി, മുന്നിൽ നിന്നു സേവകർ ചാമരങ്ങൾ വീശുന്ന ശത്രുഘ്നനെ അവൻ കണ്ടു.
സുമതിം പരിപൃച്ഛംതം രാമചംദ്രകഥാനകമ് । ഭയവാര്താവിനിര്മുക്തം വീരശോഭാസ്വലംകൃതമ്
ശത്രുഘ്നൻ, ഭയവാർത്തകളൊന്നുമില്ലാതെ, രാമചന്ദ്രന്റെ കഥകൾ സുമതിയോട് ചോദിച്ചറിയുമ്പോൾ, വീരതയുടെ ഭംഗിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു.
വീരൈഃ കോടിഭിരാകീര്ണം വാജിപാലനകാംക്ഷിഭിഃ । വാനരാണാം സഹസ്രൈശ്ച സമംതാത്പരിവാരിതമ്
അവൻ കോടിക്കണക്കിന് വീരന്മാർ കുതിരയെ കാവലിരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ചുറ്റും നിറഞ്ഞു, ആയിരക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ശത്രുഘ്നചരണൌ പ്രണനാമ സപുത്രകഃ । ധന്യോഽഹമിതി സംഹൃഷ്ടോ വദന്രാമൈകമാനസഃ
ശത്രുഘ്നന്റെ പാദങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, പുത്രന്മാരോടൊപ്പം അവൻ വന്ദനം ചെയ്തു; 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്' എന്ന് സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞ്, മനസ്സ് രാമനിൽ മാത്രം ആകുന്നു.
ശത്രുഘ്നസ്തം പ്രണയിനം ദൃഷ്ട്വാ രാജാനമുദ്ഭടമ് । ഉത്ഥായാസനതഃ സര്വൈര്ഭടൈര്ദോര്ഭ്യാം സ സസ്വജേ
ശത്രുഘ്നൻ, ആ ഭക്തിയുള്ള പ്രശസ്തനായ രാജാവിനെ കണ്ടു, ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, എല്ലാ സൈനികർക്കും മുന്നിൽ ഇരുചെവികളാൽ അവനെ അണചേർന്നു.
ദൃഢം സംപൂജ്യ രാജാ തം ശത്രുഘ്നം പരവീരഹാ । ഉവാച ഹര്ഷമാപന്നോ ഗദ്ഗദസ്വരയാ ഗിരാ
ശത്രുഘ്നനെ, ശത്രുവീരന്മാരെ ജയിച്ചവനെ, രാജാവ് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; സന്തോഷം നിറഞ്ഞു, ആവേശംകൊണ്ടു കുലുങ്ങുന്ന സ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
സുബാഹുരുവാച। അദ്യ ധന്യോസ്മി സസുതഃ സകുടുംബഃ സവാഹനഃ । യദ്യുഷ്മച്ചരണൌ ദ്രക്ഷ്യേ നൃപകോടിഭിരീഡിതൌ
സുബാഹു പറഞ്ഞു: 'ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, പുത്രന്മാരോടും കുടുംബത്തോടും കുതിരകളോടും കൂടെ, കോടിക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ വന്ദിക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയുമ്പോൾ.'
അജ്ഞാനിനാ സുതേനായം ഗൃഹീതോ വാജിനാം വരഃ । ദമനേനാനയം ത്വസ്യ ക്ഷമസ്വ കരുണാനിധേ
'അറിയാതിരുന്ന എന്റെ മകനാൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠനായ കുതിര പിടിക്കപ്പെട്ടു; ദയാസാഗരാ, ഈ തെറ്റ് ക്ഷമിക്കണമേ, കരുണ കാണിക്കണമേ.'
ന ജാനാതി രഘൂത്തംസം സര്വദേവാധിദൈവതമ് । ലീലയാ വിശ്വസ്രഷ്ടാരം ഹംതാരമപി പാലകമ്
'അവൻ രഘുവംശത്തിലെ ആഭരണമായ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പരമദൈവമായ, ലീലാപൂർവ്വം ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും സംഹരിക്കുന്നവനും രക്ഷിക്കുന്നവനും ആകുന്നവനെ അറിയുന്നില്ല.'
ഇദം രാജ്യം സമൃദ്ധാംഗം സമൃദ്ധബലവാഹനമ് । ഇമേ കോശാ ധനൈഃ പൂര്ണാ ഇമേ പുത്രാ ഇമേ വയമ്
'ഈ രാജ്യം സമൃദ്ധിയോടെ, ശക്തമായ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും ഉള്ളതും, ധനത്തിൽ നിറഞ്ഞ ഭണ്ഡാരങ്ങളും, ഇവരാണ് എന്റെ പുത്രന്മാർ, ഞങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.'
സര്വേ വയം രാമനാഥാസ്ത്വദാജ്ഞാ പ്രതിപാലകാഃ । ഗൃഹാണ സര്വം സഫലം ന മേഽസ്തി ക്വചിദുന്മതമ്
നാം എല്ലാവരും രാമനാഥന്റെ ഭൃത്യന്മാരാണ്, നിങ്ങളുടെ കല്പന അനുസരിക്കുന്നവരാണ്. ദയവായി എല്ലാം സ്വീകരിക്കൂ, എല്ലാം ഫലപ്രദമാണ്; എനിക്ക് മനസ്സിലോ പ്രവർത്തിയിലോ തെറ്റായതൊന്നുമില്ല.
ക്വാസൌ ഹനൂമാന്രാമസ്യ ചരണാംഭോജഷട്പദഃ । യത്പ്രസാദാദഹം പ്രാപ്സ്യേ രാജരാജസ്യ ദര്ശനമ്
രാമന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ തേൻ കുടിക്കുന്ന ഹനുമാൻ എവിടെയാണ്? അവന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ രാജാധിരാജനെ കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
സാധൂനാം സംഗമേ കിം കിം പ്രാപ്യതേ ന മഹീതലേ । യത്പ്രസാദാദഹം മൂഢോ ബ്രഹ്മശാപമതീതരമ്
സദുപദേശികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ലഭിക്കാത്തത് എന്താണ്? അവരുടെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ, അജ്ഞാനിയായിരിക്കും, ബ്രഹ്മയുടെ ശാപം കടന്നുപോയത്.
ദൃഷ്ട്വാ ത്വദ്യ മഹാരാജം പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണമ് । പ്രാപ്സ്യാമി ജന്മനഃ സര്വം ഫലം ദുര്ലഭമത്ര ച
ഇന്ന് കമലദളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളെ കണ്ടതോടെ ഈ ജന്മത്തിൽ തന്നെ ദുർലഭമായ എല്ലാ ഫലങ്ങളും ഞാൻ നേടും.
മമ താവദ്ഗതം ചായുര്ബഹുരാമവിയോഗിനഃ । സ്വല്പമുര്വരിതം തത്ര കഥം ദ്രക്ഷ്യേ രഘൂത്തമമ്
എന്റെ ആയുഷ്ക്കാലം രാമനിൽനിന്നുള്ള വേർപാടിലാണ് കൂടുതലും പോയത്; ഇനി ബാക്കി കുറച്ചേ ഉള്ളൂ. എങ്ങനെ ഞാൻ രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനെയെ കാണും?
മഹ്യം ദര്ശയതം രാമം യജ്ഞകര്മവിചക്ഷണമ് । യദംഘ്രിരജസാപൂതാ ശിലാഭൂതാ മുനിപ്രിയാ
യജ്ഞകർമങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമനെ എനിക്ക് കാണിക്കൂ. അവന്റെ പാദധൂളി കൊണ്ടാണ് ശിലക്ക് ശുദ്ധിയും, അതു മൂനിയുടെ പ്രിയയായതും.
കാകഃ പരം പദം പ്രാപ്തോ യദ്ബാണസ്പര്ശനാത്ഖഗഃ । അനേകേ യസ്യ വക്ത്രാബ്ജം വീക്ഷ്യ സംഖ്യേ പദം ഗതാഃ
ഒരു കാക്ക രാമന്റെ അമ്പിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടു പരമപദം നേടി; യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ കമലമുഖം കണ്ട അനേകർക്കും അതേ ഗതി ലഭിച്ചു.
യേ ത്വസ്യ രഘുനാഥസ്യ നാമ ഗൃഹ്ണംതി സാദരാഃ । തേ യാംതി പരമം സ്ഥാനം യോഗിഭിര്യദ്വിചിംത്യതേ
രഘുനാഥന്റെ നാമം ഭക്തിപൂർവ്വം ഉച്ചരിക്കുന്നവർ, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനം പ്രാപിക്കും.
ധന്യായോധ്യാഭവാ ലോകാ യേ രാമമുഖപംജമ് । സ്വലോചനപുടൈഃ പീത്വാ സുഖം യാംതി മഹോദയമ്
അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ ഭാഗ്യശാലികളാണ്; അവർ രാമന്റെ കമലമുഖം സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് ആസ്വദിച്ച്, സന്തോഷത്തോടെ ഉന്നതമായ സൗഭാഗ്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഇതി സംഭാഷ്യ നൃപതിം വാഹം രാജ്യം ധനാനി ച । സര്വം സമര്പ്യ ചാവോചത്കിംകരോസ്മി മഹീപതേ
ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ച്, ഞാൻ രാജ്യം, ധനം, എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: മഹീപതേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്.
ഇതി വാക്യം സമാകര്ണ്യ രാജ്ഞഃ പരപുരംജയഃ । പ്രത്യുവാചേതി തം ഭൂപം വാഗ്മീ വാക്യവിശാരദഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശത്രുക്കളുടെ നഗരങ്ങൾ ജയിച്ചവനും വാഗ്മിയും ആയ രാജാവ് ആ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്ന ഉവാച। കഥം രാജന്നിദം ബ്രൂഷേ ത്വം വൃദ്ധോ മമ പൂജിതഃ । സര്വം ത്വദീയം ത്വദ്രാജ്യം ദമനോ വിദധാത്വയമ്
ശത്രുഘ്നൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ വൃദ്ധനും എനിക്ക് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമാണ്, എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു? എല്ലാം നിങ്ങളുടെതാണ്, രാജ്യം നിങ്ങളുടെതാണ്; ദമനൻ അതിനെ നടത്തട്ടെ.
ക്ഷത്ത്രിയാണാമിദം കൃത്യം യത്സംഗ്രാമവിധായകമ് । സര്വം രാജ്യം ധനം ചേദം പ്രതിയാതു മമാജ്ഞയാ
യുദ്ധം നടത്തുന്നതാണ് ക്ഷത്രിയരുടെ കര്ത്തവ്യം. ഈ രാജ്യം, ധനം എല്ലാം എന്റെ കല്പനപ്രകാരം വീണ്ടും നിങ്ങൾക്കു തന്നെ ലഭിക്കട്ടെ.
യഥാ മേ രഘുനാഥസ്തു പൂജ്യോ വാങ്മനസാ സദാ । തഥാ ത്വമപി മത്പൂജ്യോ ഭവിഷ്യസി മഹീപതേ
എനിക്ക് രഘുനാഥനെ എപ്പോഴും വാക്കിലും മനസ്സിലും ആദരിക്കേണ്ടതുപോലെ, മഹീപതേ, നിങ്ങളെയും ഞാൻ ആദരിക്കും.