തദാ ചിത്രാംഗകഃ ക്രുദ്ധോ ഭല്ലാന്പംച സമാദദേ । മുമോച ഭാലേ പുത്രസ്യ ഭരതസ്യ മഹൌജസഃ
അപ്പോൾ ചിത്രായംഗൻ കോപത്തോടെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ എടുത്തു, മഹാബലശാലിയായ ഭരതപുതന്റെ നെറ്റിയിലേക്കു അവയെ എറിഞ്ഞു.
തൈര്ഭല്ലൈരാഹതഃ ക്രുദ്ധഃ ശരാസനവരേ ശരമ് । ദധത്പ്രതിജ്ഞാമകരോച്ചിത്രാംഗനിധനം പ്രതി
ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തല്ലപ്പെട്ട് കോപം നിറഞ്ഞ വീരൻ, തന്റെ ഉത്തമമായ വില്ലെടുത്ത്, ചിത്രായംഗന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുത്തു.
ശൃണു വീര മമ ക്ഷിപ്രം പ്രതിജ്ഞാം ത്വദ്വധാശ്രിതാമ് । തജ്ജ്ഞാത്വാ സാവധാനേന യോദ്ധവ്യം ച ത്വയാത്ര ഹി
ശൂരനേ, എന്റെ വേഗത്തിലുള്ള ഈ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കു; നിന്റെ നാശം ലക്ഷ്യമിട്ടതാണ് ഇത്. അതറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നീ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യണം.
ബാണേനാനേന ചേത്ത്വാം വൈ ന കുര്യാം പ്രാണവര്ജിതമ് । സതീം സംദൂഷ്യ വനിതാം ശീലാചാരസുശോഭിതാമ്
ഈ അമ്പുകൊണ്ട് നിന്നെ ഞാൻ ജീവനില്ലാത്തവനാക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ— നല്ല പെരുമയും ശീലവും ഉള്ള സ്ത്രീയെ അപമാനിച്ചിട്ടാണ് ഞാൻ.
യോ ലോകഃ പ്രാപ്യതേ ലോകൈര്യമസ്യ വശവര്തിഭിഃ । സ ലോകോ മമ വൈ ഭൂയാത്സത്യം മമ പ്രതിശ്രുതമ്
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, യമന്റെ അധീനതയിൽ കഴിയുന്നവർ എത്തുന്ന ലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ സത്യപ്രതിജ്ഞ.
ഇതി ശ്രേഷ്ഠം വചഃ ശ്രുത്വാ ജഹാസ പരവീരഹാ । ഉവാച മതിമാന്വീരഃ പുഷ്കലം വചനം ശുഭമ്
ഈ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ ചിരിച്ചു; ബുദ്ധിമാനായ വീരൻ, പുഷ്കലൻ, ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൃത്യുര്വൈ പ്രാണിനാം ഭാവ്യഃ സര്വത്രൈവ ച സര്വദാ । തസ്മാന്മേ നിധനേ ദുഃഖം നാസ്തി ശൂരശിരോമണേ
മരണമെന്നത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ഉറപ്പാണ്. അതിനാൽ, ശൂരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മരണത്തിൽ എനിക്ക് ദുഃഖമില്ല.
പ്രതിജ്ഞാ യാ കൃതാ വീര ത്വയാ വീരത്വശാലിനാ । സാ സത്യൈവ പുനര്മേഽദ്യ ശ്രൂയതാം വ്യാഹൃതം മഹത്
ശൂരതയുള്ളവനേ, നീ എടുത്ത പ്രതിജ്ഞ സത്യമാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന വലിയ പ്രതിജ്ഞയും നീ കേൾക്കണം.
ത്വദ്ബാണം മദ്വധോദ്യുക്തം ന ച്ഛിംദ്യാം യദി ചേദഹമ് । തദാ പ്രതിജ്ഞാം ശൃണു മേ സര്വവീരാഭിമാനിനഃ
നിന്റെ അമ്പ് എന്റെ മരണത്തിനായി വിട്ടതിനെ ഞാൻ വെട്ടിക്കളയാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ വീരന്മാരുടെയും അഭിമാനമായവനേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞയും കേൾക്കു.
തീര്ഥം ജിഗമിഷോര്യോ വൈ കുര്യാത്സ്വാംതവിഖംഡനമ് । ഏകാദശീവ്രതാദന്യജ്ജാനാതി വ്രതമുച്ചകൈഃ
യാത്ര ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, സ്വന്തം മനസ്സിലെ ഉറപ്പ് തകർക്കുന്നവനും, ഏകാദശി വ്രതത്തേക്കാൾ വലിയ വ്രതം അറിയുന്നവനും—
തസ്യ പാപം മമൈവാസ്തു പ്രതിജ്ഞാപരിഘാതിനഃ । ഇതി വാക്യമുദീര്യൈവ തൂഷ്ണീംഭൂതോ ധനുര്ദധേ
അവരുടെ പാപം എന്റെ മേൽ വരട്ടെ, ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ലംഘിച്ചാൽ. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ മൗനമായി വില്ലെടുത്തു.
തദാനേന നിഷംഗാത്സ്വാദുദ്ധൃത്യ സായകം വരമ് । കഥയാമാസ വിശദം വാക്യം ശത്രുവധാവഹമ്
അപ്പോൾ, തന്റെ ക്വിവറിൽ നിന്ന് ഉത്തമമായ ഒരു അമ്പ് എടുത്ത്, ശത്രുവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന വാക്കുകൾ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। യദി രാമാംഘ്രിയുഗുലം നിഷ്കാപട്യേന ചേതസാ । ഉപാസിതം മയാ തര്ഹി മമ വാക്യമൃതം ഭവേത്
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ രാമന്റെ കാൽദ്വയം കപടമില്ലാതെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായിക്കൊള്ളട്ടെ.
യദി സ്വമഹിലാം ഭുക്ത്വാ നാന്യാം ജാനാമിചേതസാ । തേന സത്യേന മേ വാക്യം സത്യം ഭവതു സംഗരേ
എന്റെ ഭാര്യയെ മാത്രമേ ഞാൻ ഭോഗിച്ചിട്ടുള്ളൂ, മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ മനസ്സിൽ പോലും ആലോചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ എന്റെ വാക്കുകൾ യുദ്ധത്തിൽ സത്യമായിക്കൊള്ളട്ടെ.
ഇതി വാക്യമുദീര്യാശു ബാണം ധനുഷി സംധിതമ് । കാലാനലോപമം വീരശിരശ്ഛേദനമാക്ഷിപത്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പുഷ്കലൻ വേഗത്തിൽ അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി, പ്രളയാഗ്നിപോലെ, വീരന്റെ തല വെട്ടാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടു.
തം ബാണം മുക്തമാലോക്യ സ തു രാജസുതോ ബലീ । ബാണം ശരാസനേ ധത്ത തീക്ഷ്ണം കാലാനലോപമമ്
അമ്പ് വിട്ടതും കണ്ടു, ശക്തിയുള്ള രാജകുമാരൻ തന്റെ വില്ലിൽ കഠിനമായ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ ദഹിക്കുന്ന മറ്റൊരു അമ്പ് കെട്ടി.
തേന ബാണേന സംഛിന്നോ ബാണഃ സ്വവധഉദ്യതഃ । ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീച്ഛിന്നേ തസ്മിഞ്ഛരേ തദാ
ആ അമ്പുകൊണ്ട്, തന്റെ മരണത്തിനായി വന്ന അമ്പ് വെട്ടിക്കളഞ്ഞു; അതു വെട്ടിയപ്പോൾ വലിയ ഒരു ആരവം ഉയർന്നു.
പരാര്ധം പതിതം ഭൂമൌ പൂര്വാര്ധം ഫലസംയുതമ് । ശിരോധരാം ചകര്താശു പദ്മനാലമിവ ക്ഷണാത്
ഒരു ഭാഗം നിലത്തേക്ക് വീണു, മറ്റേ ഭാഗം തലകൂട്ടിയവണ്ണം, പദ്മത്തിന്റെ തണ്ടുപോലെ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് കഴുത്ത് വെട്ടി മാറ്റി.
തദാ ഭൂമൌ പതംതം തു ദൃഷ്ട്വാ തത്തസ്യസൈനികാഃ । ഹാഹാകൃത്വാ ഭൃശം സര്വേ പലായനപരാഗതാഃ
അപ്പോൾ അവനെ നിലത്തേക്ക് വീഴുന്നത് കണ്ടു, അവന്റെ സൈനികർ ഭയത്താൽ ഉണർന്നുപോയി, 'ഹാ, ഹാ' എന്ന് നിലവിളിച്ചു, എല്ലാവരും ഓടിപ്പോവാൻ ശ്രമിച്ചു.
പൃഥ്വ്യാം തന്മസ്തകം ശ്രേഷ്ഠം സകിരീടം സകുംഡലമ് । ശുശുഭേഽതീവ പതിതം ചംദ്രബിംബം ദിവോ യഥാ
അവന്റെ കിരീടവും കുണ്ഡലവും അണിഞ്ഞ മനോഹരമായ തല നിലത്ത് വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, ആ തല ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ ചന്ദ്രബിംബം പോലെ അതീവ പ്രകാശിച്ചു.
തം വീക്ഷ്യ പതിതം വീരഃ പുഷ്കലോ ഭരതാത്മജഃ । വ്യഗാഹത വ്യൂഹമിമം സര്വവീരൈകശോഭിതമ്
അവനെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ഭരതപുത്രനായ പുഷ്കലൻ ധൈര്യത്തോടെ എല്ലാ വീരന്മാരും നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ അണിയിരത്തിലേക്ക് കടന്നു.
ശേഷ ഉവാച। അഥ പുത്രം സമാലോക്യ പതിതം വ്യസുമുദ്ധതമ് । വിലലാപ ഭൃശം രാജാ സുതദുഃഖേന ദുഃഖിതഃ
ശേഷൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ തന്റെ മകനു വീണു ജീവൻ വിട്ടു കിടക്കുന്നത് കണ്ട രാജാവ്, മകനിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി, അതീവ ദുഃഖത്തോടെ കരയാൻ തുടങ്ങി.
മൂര്ധ്നി സംതാഡയാമാസ പാണിഭ്യാമതിദുഃഖിതഃ । കമ്പമാനോ ഭൃശം ചാശ്രൂണ്യമുഞ്ചന്നയനാബ്ജയോഃ
വളരെ ദുഃഖിതനായ രാജാവ് കൈകൊണ്ടു തല തല്ലി, ശരീരം കുലുക്കി, കണികൊണ്ടു കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു.
ഗൃഹീത്വാ പതിതം വക്ത്രം ചംദ്രബിംബമനോരമമ് । പുഷ്കലേഷു ക്ഷതാസൃഗ്ഭിഃ ക്ലിന്നം കുംഡലശോഭിതമ്
പുഷ്കലന്റെ വീണു കിടന്ന, ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള മനോഹരമായ മുഖം, പരുക്കുകളിൽ നിന്നു രക്തം ചോരുകയും കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുകയും ചെയ്ത മുഖം, രാജാവ് കൈകൊണ്ടു എടുത്തു.
കുടിലഭ്രൂയുഗം ശ്രേഷ്ഠം സംദഷ്ടാധരപല്ലവമ് । സ ചുംബന്മുഖപദ്മേന വിലപന്നിദമബ്രവീത്
വളരെ മനോഹരമായ വളഞ്ഞ ഭ്രൂകൾ, കോപത്തിൽ കടിച്ച അധരങ്ങൾ, രാജാവ് മകന്റെ കമലമുഖം ചുംബിച്ചു, വിലപിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഹാ പുത്ര വീര കഥമുത്സുകചേതസം മാം । കിം നേക്ഷസേ വിശദനേത്രയുഗേന ശൂര । കിം മദ്വിനോദകഥയാരഹിതസ്ത്വമേവ । രോഷോദധിപ്ലുതമനാഃ കില ലക്ഷ്യസേ ച
ഹായ് മകനേ, വീരനേ, എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിലും, നീ നിന്റെ തെളിഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ എന്നെ നോക്കുന്നില്ലേ? എന്റെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച വാക്കുകൾ ഇനി പറയാതെ, നീ കോപത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സോടെ കിടക്കുന്നതെന്തിന്?
വദ പുത്ര കഥം മാം ത്വം പ്രബ്രൂഷേ ന ഹസന്പുനഃ । അമൃതൈര്മധുരാസ്വാദൈര്വിനോദയസി പുത്രക
പുത്രാ, നീ വീണ്ടും പുഞ്ചിരിയോടെ എന്നോട് സംസാരിക്കാതെ, അമൃതംപോലെയുള്ള മധുരവാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാതെ, എന്തുകൊണ്ടാണ് മൗനമായിരിക്കുന്നതേ?
ശത്രുഘ്നാശ്വം ഗൃഹാണ ത്വം സിതചാമരശോഭിതമ് । സ്വര്ണപത്രേണ ശോഭാഢ്യം ത്യജ നിദ്രാം മഹാമതേ
ശത്രുഘ്നന്റെ വെള്ള ചാമരം അണിഞ്ഞു പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരമുള്ള കുതിരയെ നീ എടുത്തു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഉറക്കം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
ഏഷ പ്രതാപവിശദഃ പ്രതാപാഗ്ര്യഃ പരംതപഃ । ധനുര്ബിഭ്രത്പുരോ ഭാതി പുഷ്കലഃ പരവീരഹാ
ഇവിടെ പുഷ്കലൻ, അതീവ വീര്യശാലിയും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, ധനുസ്സുമായി നിന്റെ മുന്നിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഏനം വാരയ സത്തീക്ഷ്ണൈര്ബാണൈഃ കോദംഡനിര്ഗതൈഃ । കഥം ത്വം രണമധ്യേ വൈ ശേതേ വീരവിമോഹിതഃ
നിന്റെ കഠിനമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ തടയൂ; വീരനേ, നീ യുദ്ധമധ്യേ ഇങ്ങനെ വിഞ്ജാനരഹിതനായി കിടക്കുന്നതെന്തിന്?