ഭ്രാംത്വാ സരഥവര്യസ്തു നഭസി ത്വരയാന്വിതഃ । യാവത്സ്ഥിതിം ന ലഭതേ താവന്മുക്തോഽപരഃ ശരഃ
ആ മികച്ച രഥം വേഗത്തിൽ ആകാശത്ത് ചുറ്റിയപ്പോൾ, നിലനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നതിന് മുൻപേ മറ്റൊരു അമ്പ് വീണ്ടും അഴിച്ചു.
പുനശ്ച പരിബഭ്രാമ രഥഃ സൂതസമന്വിതഃ । തത്കര്മവീക്ഷ്യ പുത്രസ്യ രാജ്ഞോ വിസ്മയമാപ സഃ
വീണ്ടും, സാരഥിയോടുകൂടിയ രഥം ചുറ്റിത്തുടങ്ങി. തന്റെ മകന്റെ ഈ വീര്യപ്രകടനം കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
കഥംചിത്സ്ഥിതിമപ്യാപ പുഷ്കലഃ പരവീരഹാ । രഥം ജഘാന ബാണൈശ്ച സസൂതഹയമസ്യ ച
പൂഷ്കലൻ എങ്കിലും എങ്ങിനെയോ മനസ്സു ശാന്തമാക്കി, ശത്രുവിന്റെ വീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനായി, അവന്റെ രഥത്തെയും സാരഥിയെയും കുതിരകളെയും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
സഭഗ്നസ്യംദനോ വീരഃ പുനരന്യം സമാശ്രിതഃ । സോഽപി ഭഗ്നഃ ശരൈരാശു പുഷ്കലേന രണാംഗണേ
വീരൻ്റെ രഥം തകർന്നപ്പോൾ, അവൻ മറ്റൊരു രഥത്തിൽ അഭയം തേടി. പക്ഷേ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പൂഷ്കലൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതും ഉടൻ തകർത്തു.
പുനരന്യം സമാസ്ഥായ യാവദായാതി സംമുഖമ് । താവദ്ബഭംജ നിശിതൈഃ സായകൈസ്തദ്രഥം പുനഃ
പിന്നീട് മറ്റൊരു രഥത്തിൽ കയറി നേരെ വരുമ്പോൾ, കൂരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ രഥവും പൂഷ്കലൻ തകർത്തു.
ഏവം ദശ രഥാ ഭഗ്നാ നൃപതേരാത്മജസ്യ ഹി । പുഷ്കലേന തു വീരേണ മഹാസംയുഗശാലിനാ
ഇങ്ങനെ, രാജാവിൻ്റെ മകന്റെ പത്ത് രഥങ്ങൾ പൂഷ്കലൻ എന്ന മഹാവീരൻ യുദ്ധത്തിൽ തകർത്തു.
തദാ ചിത്രാംഗകഃ സംഖ്യേ രഥേ സ്ഥിത്വാ വിചിത്രിതേ । ആജഗാമ ഹ വേഗേന പുഷ്കലം പ്രതി യോധിതുമ്
അപ്പോൾ, ചിത്രാംഗകൻ അലങ്കാരമുള്ള രഥത്തിൽ നിന്നു യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പൂഷ്കലനെ നേരിടാൻ ഓടിയെത്തി.
പുഷ്കലം പംചഭിര്ബാണൈസ്താഡയാമാസ സംയുഗേ । തൈര്ബാണൈര്നിഹതോഽത്യതം വിവ്യഥേ ഭരതാത്മജഃ
ചിത്രാംഗൻ യുദ്ധത്തിൽ പൂഷ്കലനെ അഞ്ചു അമ്പുകൾകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു. ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു ഭാരതപുത്രൻ വളരെയധികം വേദനിച്ചു.
സക്രുദ്ധശ്ചാപമുദ്യമ്യ ബാണാന്ദശ ശിതാന്മഹാന് । മുമോച ഹൃദയേ തസ്യ സ്വര്ണപുംഖസുശോഭിതാന്
കോപംകൊണ്ട വലിയവൻ വില്ലുയർത്തി, പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ പത്ത് കൂരമ്പുകൾ അവന്റെ ഹൃദയത്തേക്ക് അഴിച്ചു.
തേ ബാണാഃ പപുരേതസ്യ രുധിരം ബഹുദാരുണാഃ । പീത്വാ പേതുഃ ക്ഷിതൌ കൂടസാക്ഷിണഃ പൂര്വജാ ഇവ
ആ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ അവന്റെ രക്തം കുടിച്ചു, ഭൂമിയിൽ വീണു. പഴയകാല പിതാക്കന്മാർ പോലെ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നതുപോലെ അവ വീണു.
തദാ ചിത്രാംഗകഃ ക്രുദ്ധോ ഭല്ലാന്പംച സമാദദേ । മുമോച ഭാലേ പുത്രസ്യ ഭരതസ്യ മഹൌജസഃ
അപ്പോൾ ചിത്രായംഗൻ കോപത്തോടെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ എടുത്തു, മഹാബലശാലിയായ ഭരതപുതന്റെ നെറ്റിയിലേക്കു അവയെ എറിഞ്ഞു.
തൈര്ഭല്ലൈരാഹതഃ ക്രുദ്ധഃ ശരാസനവരേ ശരമ് । ദധത്പ്രതിജ്ഞാമകരോച്ചിത്രാംഗനിധനം പ്രതി
ആ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തല്ലപ്പെട്ട് കോപം നിറഞ്ഞ വീരൻ, തന്റെ ഉത്തമമായ വില്ലെടുത്ത്, ചിത്രായംഗന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രതിജ്ഞ എടുത്തു.
ശൃണു വീര മമ ക്ഷിപ്രം പ്രതിജ്ഞാം ത്വദ്വധാശ്രിതാമ് । തജ്ജ്ഞാത്വാ സാവധാനേന യോദ്ധവ്യം ച ത്വയാത്ര ഹി
ശൂരനേ, എന്റെ വേഗത്തിലുള്ള ഈ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കു; നിന്റെ നാശം ലക്ഷ്യമിട്ടതാണ് ഇത്. അതറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നീ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയോടെ ഇവിടെ യുദ്ധം ചെയ്യണം.
ബാണേനാനേന ചേത്ത്വാം വൈ ന കുര്യാം പ്രാണവര്ജിതമ് । സതീം സംദൂഷ്യ വനിതാം ശീലാചാരസുശോഭിതാമ്
ഈ അമ്പുകൊണ്ട് നിന്നെ ഞാൻ ജീവനില്ലാത്തവനാക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ— നല്ല പെരുമയും ശീലവും ഉള്ള സ്ത്രീയെ അപമാനിച്ചിട്ടാണ് ഞാൻ.
യോ ലോകഃ പ്രാപ്യതേ ലോകൈര്യമസ്യ വശവര്തിഭിഃ । സ ലോകോ മമ വൈ ഭൂയാത്സത്യം മമ പ്രതിശ്രുതമ്
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, യമന്റെ അധീനതയിൽ കഴിയുന്നവർ എത്തുന്ന ലോകം എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ സത്യപ്രതിജ്ഞ.
ഇതി ശ്രേഷ്ഠം വചഃ ശ്രുത്വാ ജഹാസ പരവീരഹാ । ഉവാച മതിമാന്വീരഃ പുഷ്കലം വചനം ശുഭമ്
ഈ ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ ചിരിച്ചു; ബുദ്ധിമാനായ വീരൻ, പുഷ്കലൻ, ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മൃത്യുര്വൈ പ്രാണിനാം ഭാവ്യഃ സര്വത്രൈവ ച സര്വദാ । തസ്മാന്മേ നിധനേ ദുഃഖം നാസ്തി ശൂരശിരോമണേ
മരണമെന്നത് എല്ലാ ജീവികൾക്കും എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും ഉറപ്പാണ്. അതിനാൽ, ശൂരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മരണത്തിൽ എനിക്ക് ദുഃഖമില്ല.
പ്രതിജ്ഞാ യാ കൃതാ വീര ത്വയാ വീരത്വശാലിനാ । സാ സത്യൈവ പുനര്മേഽദ്യ ശ്രൂയതാം വ്യാഹൃതം മഹത്
ശൂരതയുള്ളവനേ, നീ എടുത്ത പ്രതിജ്ഞ സത്യമാണ്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന വലിയ പ്രതിജ്ഞയും നീ കേൾക്കണം.
ത്വദ്ബാണം മദ്വധോദ്യുക്തം ന ച്ഛിംദ്യാം യദി ചേദഹമ് । തദാ പ്രതിജ്ഞാം ശൃണു മേ സര്വവീരാഭിമാനിനഃ
നിന്റെ അമ്പ് എന്റെ മരണത്തിനായി വിട്ടതിനെ ഞാൻ വെട്ടിക്കളയാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ വീരന്മാരുടെയും അഭിമാനമായവനേ, എന്റെ പ്രതിജ്ഞയും കേൾക്കു.
തീര്ഥം ജിഗമിഷോര്യോ വൈ കുര്യാത്സ്വാംതവിഖംഡനമ് । ഏകാദശീവ്രതാദന്യജ്ജാനാതി വ്രതമുച്ചകൈഃ
യാത്ര ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, സ്വന്തം മനസ്സിലെ ഉറപ്പ് തകർക്കുന്നവനും, ഏകാദശി വ്രതത്തേക്കാൾ വലിയ വ്രതം അറിയുന്നവനും—
തസ്യ പാപം മമൈവാസ്തു പ്രതിജ്ഞാപരിഘാതിനഃ । ഇതി വാക്യമുദീര്യൈവ തൂഷ്ണീംഭൂതോ ധനുര്ദധേ
അവരുടെ പാപം എന്റെ മേൽ വരട്ടെ, ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ലംഘിച്ചാൽ. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൻ മൗനമായി വില്ലെടുത്തു.
തദാനേന നിഷംഗാത്സ്വാദുദ്ധൃത്യ സായകം വരമ് । കഥയാമാസ വിശദം വാക്യം ശത്രുവധാവഹമ്
അപ്പോൾ, തന്റെ ക്വിവറിൽ നിന്ന് ഉത്തമമായ ഒരു അമ്പ് എടുത്ത്, ശത്രുവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണമാകുന്ന വാക്കുകൾ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു.
പുഷ്കല ഉവാച। യദി രാമാംഘ്രിയുഗുലം നിഷ്കാപട്യേന ചേതസാ । ഉപാസിതം മയാ തര്ഹി മമ വാക്യമൃതം ഭവേത്
പുഷ്കലൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ രാമന്റെ കാൽദ്വയം കപടമില്ലാതെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ വാക്കുകൾ സത്യമായിക്കൊള്ളട്ടെ.
യദി സ്വമഹിലാം ഭുക്ത്വാ നാന്യാം ജാനാമിചേതസാ । തേന സത്യേന മേ വാക്യം സത്യം ഭവതു സംഗരേ
എന്റെ ഭാര്യയെ മാത്രമേ ഞാൻ ഭോഗിച്ചിട്ടുള്ളൂ, മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ മനസ്സിൽ പോലും ആലോചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ എന്റെ വാക്കുകൾ യുദ്ധത്തിൽ സത്യമായിക്കൊള്ളട്ടെ.
ഇതി വാക്യമുദീര്യാശു ബാണം ധനുഷി സംധിതമ് । കാലാനലോപമം വീരശിരശ്ഛേദനമാക്ഷിപത്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പുഷ്കലൻ വേഗത്തിൽ അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി, പ്രളയാഗ്നിപോലെ, വീരന്റെ തല വെട്ടാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടു.
തം ബാണം മുക്തമാലോക്യ സ തു രാജസുതോ ബലീ । ബാണം ശരാസനേ ധത്ത തീക്ഷ്ണം കാലാനലോപമമ്
അമ്പ് വിട്ടതും കണ്ടു, ശക്തിയുള്ള രാജകുമാരൻ തന്റെ വില്ലിൽ കഠിനമായ, പ്രളയാഗ്നിപോലെ ദഹിക്കുന്ന മറ്റൊരു അമ്പ് കെട്ടി.
തേന ബാണേന സംഛിന്നോ ബാണഃ സ്വവധഉദ്യതഃ । ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീച്ഛിന്നേ തസ്മിഞ്ഛരേ തദാ
ആ അമ്പുകൊണ്ട്, തന്റെ മരണത്തിനായി വന്ന അമ്പ് വെട്ടിക്കളഞ്ഞു; അതു വെട്ടിയപ്പോൾ വലിയ ഒരു ആരവം ഉയർന്നു.
പരാര്ധം പതിതം ഭൂമൌ പൂര്വാര്ധം ഫലസംയുതമ് । ശിരോധരാം ചകര്താശു പദ്മനാലമിവ ക്ഷണാത്
ഒരു ഭാഗം നിലത്തേക്ക് വീണു, മറ്റേ ഭാഗം തലകൂട്ടിയവണ്ണം, പദ്മത്തിന്റെ തണ്ടുപോലെ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് കഴുത്ത് വെട്ടി മാറ്റി.
തദാ ഭൂമൌ പതംതം തു ദൃഷ്ട്വാ തത്തസ്യസൈനികാഃ । ഹാഹാകൃത്വാ ഭൃശം സര്വേ പലായനപരാഗതാഃ
അപ്പോൾ അവനെ നിലത്തേക്ക് വീഴുന്നത് കണ്ടു, അവന്റെ സൈനികർ ഭയത്താൽ ഉണർന്നുപോയി, 'ഹാ, ഹാ' എന്ന് നിലവിളിച്ചു, എല്ലാവരും ഓടിപ്പോവാൻ ശ്രമിച്ചു.
പൃഥ്വ്യാം തന്മസ്തകം ശ്രേഷ്ഠം സകിരീടം സകുംഡലമ് । ശുശുഭേഽതീവ പതിതം ചംദ്രബിംബം ദിവോ യഥാ
അവന്റെ കിരീടവും കുണ്ഡലവും അണിഞ്ഞ മനോഹരമായ തല നിലത്ത് വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, ആ തല ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണ ചന്ദ്രബിംബം പോലെ അതീവ പ്രകാശിച്ചു.